Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM DẠY HỌC
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, TỰ GIÁC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
I.LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Giáo dục là nền tảng của xã hội, là cơ sở tiền đề để quyết định sự phồn vinh của đất
nước.Giáo dục (GD) cung cấp những hiểu biết về kho tàng tri thức của nhân loại cho
biết bao thế hệ, giúp cho các em những hiểu biết cơ bản cần thiết về khoa học và cuộc
sống. Mặt khác giáo dục còn góp phần hình thành và bồi dưỡng nhân cách tốt đẹp cho
học sinh(HS), đặc biệt là Giáo dục Tiểu học, đây là bậc học mang tính chất nền móng để
các em học tiếp các bậc học cao hơn.
Vậy để GD có hiệu quả và đạt chất lượng cao, trong quá trình giảng dạy chúng ta cần
biết lựa chọn phương pháp dạy tối ưu nhất, phù hợp với phương pháp đổi mới, phù hợp
với mục tiêu và nội dung của bài học. Song để đi đến thành công GD đòi hỏi mọi người
phải biết và không ngừng nổ lực phấn đấu, sáng tạo, đổi mới phương pháp dạy học, đầu
tư thích đáng vào công việc của mình. Đây là một công việc vừa mang tính GD vừa
mang tính nghệ thuật. Do đó Đảng và Nhà nước ta đã ghi rõ ở Nghị quyết TW II là
“Nâng cao chất lượng toàn diện ở Tiểu học”. Bộ GD đã đề ra yêu cầu của việc dạy học
hiện đại là tăng cường hoạt động tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh. Đổi mới về
phương pháp dạy học ở tất cả các môn học thông qua việc đổi mới chương trình và sách
giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 5 .Đó là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao chất lượng GD của
nhà trường tiểu học ở trong tình hình hiện nay. A.KO Men Xi đã viết “GD có mục đích
đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách hãy tìm ra
phương pháp cho gíáo viên dạy ít hơn, học sinh hiểu nhiều hơn”.

II.PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
-Trong năm học này, tôi đã làm công tác giảng dạy và tiến hành nghiên cứu 51 em
học sinh các lớp : 4A; 4B; trường Tiểu học Lê Thế Tiết, bên cạnh đó tôi còn học hỏi
kinh nghiệm của một số anh chị em đồng nghiệp.
-Cụ thể tình hình các lớp như sau:
+ Lớp 4A,Tổng số học sinh: 33 em .Trong đó: 13 nữ; 1 học sinh dân tộc; 1 học sinh
nữ dân tộc; 1 học sinh khuyết tật.

của học sinh.
2.phương pháp thực nghiệm:
Khi tiến hành nghiên cứu tạo ra một số tình huống, những hoàn cảnh, những điều
kiện rất gần gũi của cuộc sống để đưa đối tượng vào vấn đề, từ đó nghiên cứu thu lại
được những tư liệu cần thiết. Đây là một phương pháp hết sức quan trọng và rất cần thiết
trong nghiên cứu khoa học.
3.Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động:
Qua phương pháp này làm cho người giáo viên thấy được những thiếu
sót và những chỗ hổng của học sinh để có phương pháp làm cho hoạt động của mình
đạt chất lượng cao.
4.Phương pháp tổng hợp kinh nghiệm:
Nhờ phương pháp này mà người nghiên cứu có thể tổng hợp, đúc rút kinh nghiệm của
giáo viên chỉ đạo về việc phát huy tính tích cực, tự giác, độc lập của học sinh qua các
mặt hoạt động học tập, lao động, sinh hoạt tập thể và hoạt động ngoại khoá, từ đó rút ra
bài học và nêu được những biện pháp khắc phục và đề xuất.
5.Phương pháp đàm thoại:
Với học sinh tiểu học, phương pháp đàm thoại trò chuyện là một hình thức tốt nhất để
giáo viên có thể gần gũi các em, đồng thời thăm hỏi trò chuyện với một số phụ huynh
học sinh.Qua đó chúng ta có thể biết tâm sự, tình cảm, nguyện vọng của các em về việc
học ở lớp cũng như việc học ở nhà của các em như thế nào? Để từ đó, giáo viên có
phương pháp và hình thức tổ chức dạy học thích hợp nhằm làm cho người dạy đạt kết
quả tốt nhất.
6.Phương pháp thống kê, tính toán:
GV: Trần thị Nam Anh Trường TH Lê Thế Tiết
2
Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
Phương pháp thống kê tính toán, qua những thông tin tài liệu thu thập được, tôi đã
vận dụng phương pháp này để thống kê lại tình hình và tính toán các số liệu cần thiết để
biết được chất lượng học tập của học sinh thời gian sau so với thời gian trước như thế
nào?

dạy học này gồm hai mặt quan hệ hữu cơ với nhau: Hoạt động dạy của giáo viên và hoạt
động học của học sinh. Người giáo viên là chủ thể của hoạt động dạy với hai chức năng
tiếp thu và tự chỉ đạo, tự tổ chức. Điều cần chú ý trong học tập là phải hoạt động một
cách tích cực chủ động có nhận thức sâu sắc. Bằng hoạt động học tập học sinh tự hình
thành và phát triển nhân cách của mình không ai có thể làm thay được.
Như vậy, dạy học phải xây dựng trên nhu cầu hứng thú, thói quen, năng lực của học
sinh ở các trình độ khác nhau nhằm làm cho học sinh lĩnh hội được những kiến thức, kĩ
GV: Trần thị Nam Anh Trường TH Lê Thế Tiết
3
Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
năng, kĩ xảo, thái độ giá trị cần thiết, phát huy được đầy đủ năng lực của các em.Vai trò
của giáo viên là truyền đạt tri thức, là người hướng dẫn, người cố vấn cho học sinh trong
việc học tập. Chỉ có sự phối hợp hữu cơ và sự liên hệ qua lại chặt chẽ giữa những tác
động bên ngoài của giáo viên, biểu lộ trong việc trình bày tài liệu chương trình và tổ
chức công tác học tập của học sinh với sự căng thẳng trí tuệ “bên trong” của các em mới
tạo được cơ sở của sự học tập có hiệu quả. Tính tích cực nhận thức của bản thân các em
càng cao thì sự cân bằng năng lượng sinh hoá cơ sở tư duy sẽ càng phong phú và những
kiến thức được lĩnh hội càng sâu sắc, đầy đủ hơn và vững chắc hơn.
3.Các giải pháp:
Để kích thích tính tự giác, tích cực, độc lập của học sinh và tạo hứng thú
học tập cho học sinh thì đòi hỏi ở người giáo viên rất nhiều điều.Trước hết đòi hỏi người
giáo viên phải có tay nghề vững vàng, phải biết yêu nghề, mến trẻ tức là phải có năng
lực sư phạm.
Vậy thế nào được gọi là năng lực sư phạm? Năng lực sư phạm là những đặc điểm tâm
lí mà nó giúp cho giáo viên hoạt động có hiệu quả, năng lực sư phạm gồm:
*Năng lực khoa học
*Năng lực hiểu học sinh
*Năng lực ngôn ngữ
*Năng lực tổ chức
*Năng lực phân phối chú ý

tập trong sách, làm các trò chơi, tiến hành các thí nghiệm, sự thể hiện tài năng, các hoạt
động độc lập như: Sưu tầm tranh ảnh, thu tập tài liệu, khảo sát thực tế nơi mình ở.
*Dạy học theo nhóm: Tác dụng của việc dạy học theo nhóm là đề cao vai trò tự hợp
tác trách nhiệm cá nhân với tập thể. Đồng thời dạy học theo nhóm rèn luyện cho học
sinh những kĩ năng: Biết lắng nghe lựa chọn, tiếp nhận ý kiến của người khác để bổ sung
vào sự hiểu biết của mình, đồng thời học sinh biết trình bày ý kiến của mình cho bạn
nghe và học được công tác tổ chức, điều khiển.
Dạy học theo nhóm có nhiều hình thức khác nhau:
-Thảo luận về một vấn đề học tập.
-Tìm hiểu, điều tra về một vấn đề thực tế, hay trao đổi chung quanh một đề tài.
-Ôn tập tổng kết sau một bài hay một chương.
-Thực hiện một bài tập hay một nhiệm vụ học tập.
-Tiến hành một thí nghiệm hay một trò chơi học tập.
-Xây dựng một phương án hay một kế hoạch.
*Dạy học theo lớp: Là một hình thức dạy học cơ bản, khá phổ biến trong dạy học lấy
GV làm trung tâm.Trong dạy học lấy HS làm trung tâm, để xuất hiện nhiều hình thức
dạy học phù hợp với các PPDH đề cao vai trò hoạt động nhận thức của học sinh. Dạy
học theo lớp tuy có nhiều tác dụng tích cực, nhưng không diễn ra suốt buổi học mà chỉ
diễn ra trong một thời gian ngắn, vào những lúc thích hợp của tiết học như vào đầu, giữa
và cuối tiết học.
*-Dạy học ngoài trời: Có nhiều nội dung gần gũi, gắn với môi trường tự nhiên và xã
hội xung quanh. Những bài học đó nếu có điều kiện nên tổ chức cho học sinh học ngoài
trời những địa điểm thích hợp như vườn trường, sân trường hoặc những địa diểm gần
trường. Vì việc học ngoài trời giúp học sinh có biểu tượng rõ nét, cụ thể về sự vật, hiện
tượng nên nắm bài tốt hơn vì mắt thấy, tai nghe Đồng thời rèn luyện kĩ năng quan sát,
phát triển tư duy cụ thể. Mặt khác bồi dưỡng tình cảm đối với thiên nhiên, thói quen hợp
tác, học hỏi lẫn nhau.
*Tham quan: Tham quan là một hình thức để học sinh được học ngoài hiện trường,
thực tế như tham quan các xí nghiệp, đồng ruộng, khu chăn nuôi, nhà bảo tàng, khu di
tích lịch sử, văn hoá hoặc rừng, sông ,hồ, thác nước

biết và tò mò trong quá trình thông hiểu các vấn đề nghiên cứu.
-Lời nói sinh động của giáo viên kết hợp với tính trực quan có hiệu quả to lớn trong
việc dạy học.Việc dạy học trực quan không những làm cho quá trình học tập thêm sinh
động mà nó còn góp phần rèn luyện tư duy phân tích, tập cho các em nhìn thấy bản chất
của các đối tượng ẩn sau các hình thức và những biểu hiện bề ngoài, kích thích ham hiểu
biết của học sinh.
-Cải tiến công tác tự học. Công tác tự học giữ vai trò lớn lao trong việc nâng cao tính
tích cực hoạt động trí tuệ của học sinh khi thông hiểu và tiếp thu kiến thức mới, không
phải vô cớ mà trong giáo dục học coi trọng sự nghiên cứu của cơ sở lí luận DH của việc
tổ chức công tác tự học của học sinh.
-Ngoài 4 nội dung trên, thái độ ngôn ngữ truyền đạt, tình cảm quan hệ giữa GV và HS
cũng giữ vai trò hết sức quan trọng. Do đó đòi hỏi người GV phải là người mẫu mực, là
tấm gương, là thần tượng của các em.

4.Cách giải quyết có hiệu quả:
a.Đối với việc học ở nhà:
-Cho học sinh lập thời gian biểu học ở nhà, ghi rõ từng công việc cụ thể
gắn liền với thời gian cụ thể.
GV: Trần thị Nam Anh Trường TH Lê Thế Tiết
6
Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
-Tổ chức họp phụ huynh từng kì để trao đổi vấn đề học tập của các em cho phụ
huynh biết rõ đồng thời thông qua hội cha mẹ học sinh, kết hợp với cha mẹ học sinh để
thăm dò quản lí việc học tập của các em.
-Thường xuyên đến thăm gia đình học sinh, đặc biệt là những em cá biệt,
những em yếu kém để phối hợp giáo dục có hiệu quả, phải có thông tin thường xuyên
giữa gia đình và giáo viên chủ nhiệm.
-Phát huy các phong trào học theo nhóm nhỏ (những em nhà ở gần nhau).

b.Đối với việc học ở lớp:

nhóm Sau đó cho học sinh cả lớp nhận xét, đánh giá, GV bổ sung và tuyên dương, khen
thưởng.
GV: Trần thị Nam Anh Trường TH Lê Thế Tiết
7
Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh

*Đối với môn tiếng việt:
-Khi hướng dẫn học sinh trả lời bài cũ: Yêu cầu học sinh đọc bài và trả lời câu hỏi
ngắn gọn, đúng nội dung và đảm bảo kiến thức trọng tâm, mức độ hoàn thành từ 50% trở
lên.
-Khi hướng dẫn HS học bài mới ở nhà, GV yêu cầu:
+Đối với phân môn tập đọc: Yêu cầu HS đọc bài trước, tìm hiểu kĩ cách đọc, tập đọc
diễn cảm và trả lời câu hỏi trong sách giáo khoa.
+Đối với phân môn chính tả: Yêu cầu học sinh đọc trước bài cần viết, tập chép bài đó
vào vở ở nhà.
+Đối với phân môn Tập làm văn: Yêu cầu HS đọc đọc phần nhận xét và trả lời các
câu hỏi để tự rút ra bài học và áp dụng bài học đó để làm các bài tập phần luyện tập.
+Đối với phân môn Luyện từ và câu: Yêu cầu HS đọc đọc phần nhận xét và trả lời
các câu hỏi để tự rút ra bài học và áp dụng bài học đó để làm các bài tập phần luyện tập.
-Khi dạy bài mới: GV sử dụng triệt để các ĐDDH có liên quan đến bài học, sử dụng
phương pháp: Trực quan; đàm thoại; giảng giải; hỏi đáp; thực hành; phân tích; tổng hợp;
tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm và hoạt động sắm vai
Đặc biệt phương pháp trực quan, hoạt động nhóm và hoạt động sắm vai giúp cho HS
có hứng thú học tập và giúp cho học sinh học sôi đông hơn. Từ đó tăng hiệu quả giờ học,
còn phương pháp thực hành thì giúp các em biết vận dụng kiến thức vào thực tế và củng
cố kiến thức cho các em.Tạo hứng thú cho các em bằng phương pháp nêu gương, thi đua
giữa các cá nhân, giữa các nhóm, tổ qua các trò chơi học tập

*Đối với môn tự nhiên và xã hội (Khoa học, Lịch sử, Địa lí):
-Khi hướng dẫn học sinh trả lời bài cũ: GV yêu cầu HS trả lời ngắn gọn và đúng

Khoa học 32 62,8 17 33,3 2 3,9 0 0
L.sử-Đ. lí 38 74,6 9 17,6 4 7,8 0 0
*Kết quả khảo sát học kì II :
Môn Giỏi khá Trung bình Yếu
SL % SL % SL % SL %
Tiếng Việt 36 70,6 12 23,5 3 5,9 0 0
Toán 28 54,9 20 39,2 3 5,9 0 0
Khoa học 39 76,5 11 21,6 1 1,9 0 0
L.sử -Đ. lí 36 70,6 11 21,6 4 7,8 0 0

VI. PHẦN TỔNG KẾT:
1. Bài học kinh nghiệm:
Qua những lần đi tìm hiểu thực tế hoàn cảnh gia đình HS và đặc biệt là những giờ lên
lớp giảng dạy. Bản thân tôi đã rút ra cho mình những bài học bổ ích.
Dạy học vừa mang tính khoa học , vừa mang tính nghệ thuật. Muốn dạy học có hiệu
quả, đáp ứng được yêu cầu đào tạo hiện nay của Đảng và Nhà nước. Đòi hỏi người GV
phải nổ lực ,sáng tạo, không ngừng cải tiến phương pháp để nâng cao hiệu quả giảng
dạy.Thực hiện tốt chủ đề năm học: “Môi trường thân thiện ; Học sinh tích cực”.
a.Về công tác giảng dạy:
Muốn nâng cao hiệu quả và học tập hứng thú trong quá trình giảng dạy, đòi hỏi người
giáo viên phải chuẩn bị: kế hoạch dạy học, hệ thống câu hỏi:
-Thâm nhập kĩ giáo án, hiểu rõ ý đồ sách giáo khoa .
-Có thiết kế khoa học, hệ thống câu hỏi ngắn gọn rõ ràng dễ hiểu.
-Lựa chọn phương pháp dạy học, có hiểu quả.
-Sử dụng tốt các câu chuyển ý, chuyển đoạn, tạo ra sự liên kết chặt chẽ,lô gic
của bài dạy.
GV: Trần thị Nam Anh Trường TH Lê Thế Tiết
9
Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
-Sử dụng tối đa DDDH và có hiệu quả trong từng tiết dạy, trong từng môn học.

chất lượng giáo dục nói chung.

2.Kiến nghị đề xuất:
a.Đối với phòng Giáo dục và Đào tạo:
-Cung cấp kịp thời việc đổi mới phương pháp hoạt động.
-Nên duy trì thường xuyên tổ chức hội thảo, chuyên đề về công tác dạy học.
b.Đối với nhà trường:
-Quán triệt hơn nữa tinh thần học tập của học sinh.
-Có thêm nhiều sách tham khảo.
c.Đối với địa phương, gia đình:
GV: Trần thị Nam Anh Trường TH Lê Thế Tiết
10
Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
-Xã phải có biện pháp cứng rắn đối với những HS thường xuyên nghỉ học hay bỏ học.
-Xã cũng nên có quỹ khuyến học cho những HS vượt khó, HS có hoàn cảnh khó khăn.
-Gia đình phải chú trọng quan tâm đến việc học hành của con cái nhiều hơn.
-Gia đình cần dành nhiều thời gian giám sát việc học ở nhà của con em.
-Cần mua sắm sách vở, đồ dùng học tập cho học sinh đầy đủ.
Vì điều kiện, thời gian và khả năng có hạn, chắc chắn đề tài có phần chưa thoả đáng,
bản thân tôi mong có sự góp ý bổ sung của quý cấp lãnh đạo và các bạn đồng nghiệp.
Để hoàn thành đề tài này tôi xin chân thành cảm ơn BGH nhà trường cùng các bạn
đồng nghiệp trường TH Lê Thế Tiết, tập thể phụ huynh lớp 4A; 4B đã tạo điều kiện
giúp đỡ cho tôi trong quá trình nghiên cứu. VII. TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1.GD học (Nguyển Sinh Huy-NXBGD- 1997)
2.Tâm lí học (Phạm Minh Hạc -NXBGD- 1996)
3.Luật giáo dục (NXB Chính trị Quốc Gia-1998)
4.Dự án GD tiểu học cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn (Bộ GDSX năm 2005)