Chính phủ tham gia vào luồng lưu
thông hàng hoá và dịch vụ
Hàng hoá công cộng (Public Goods)
Hàng hoá công cộng là hàng hoá không có tính cạnh tranh trong
tiêu dùng. Điều này có nghĩa là tiêu dùng của một người không
phải giảm số lượng hoặc chất lượng của hàng hoá đã có sẵn cho
những người tiêu dùng khác. Ví dụ hàng hoá công cộng bao gồm
phòng thủ quốc gia và tín hiệu ti-vi và đài radio được truyền đi
trong không khí. Một số hàng hoá công cộng có mức sử dụng tắc
nghẽn do lợi ích bị giảm khi số lượng người tiêu dùng hàng hoá
tăng lên. Công viên thành phố, đường cao tốc, cảnh sát và cứu
hoả, và những hàng hoá và dịch vụ tương tự khác là những gì
phù hợp với định nghĩa này.
(TQ hiệu đính: theo định nghĩa khó nhất về hàng hóa công cộng
trong môn Sự Chọn Lựa Công Cộng (Public Choice) hay Kinh Tế
Công (Public Economics), hàng hóa công cộng là hàng hóa mà
tại giá cả bằng zero (p=0), cung nhiều hơn cầu. Theo định nghĩa
này, chỉ có khí oxygen trong không trung là hàng hóa công cộng.
Còn các hàng hóa tương tự như phòng thủ quốc gia, công viên,
đường cao tốc, v.v là hàng hóa sản xuất công cộng (publicly
provided goods). Lý do, công dân của mỗi nước đã trả tiền cho
những dịch vụ này qua thuế hay sự lạm phát do in tiền để chi trả
trong việc phòng thủ quốc gia, công viên, đường cao tốc, v.v )
Vấn đề với hàng hoá công cộng là không cá nhân nào có động
lực để chi trả cho hàng hoá công cộng. Do nó không có hiệu quả
và luôn không khả thi, để ngăn chặn mọi người không tiêu dùng
một hàng hoá công cộng, mọi người có thể tiếp tục sử dụng nó
thậm chí cho dù họ không trả tiền. Trong một tình huống như vậy,
mỗi người có động cơ trở thành "người hưởng thụ miễn phí" (free
rider) và để những người khác trả tiền cho hàng hoá công cộng.

nguồn cung cấp sinh sản cho các vụ thu hoạch hàng năm liên
tục.
"Vấn đề của chung" (the problems of the commons) này (như
được biết tới là "Cha chung không ai khóc") giải thích tại sao các
công viên công cộng và đường cao tốc thường ít khi hiện hữu
sau lưng 1 căn nhà của cá nhân; tại sao phòng tắm và buồng
chung trong các khu nhà tập thể lại bừa bãi hơn các phòng tắm
trong các ngôi nhà và căn hộ tư nhân; tại sao nhiều loại động vật
bị săn cho tới khi bị tuyệt chủng hoặc bị đe doạ tuyệt chủng
Độc quyền (Monopoly)
"Bàn tay vô hình của thị trường" theo Adam Smith hoạt động như
kết quả của việc cạnh tranh giữa những người bán tư lợi. Khi
xuất hiện độc quyền, giá cả có khuynh hướng cao hơn và sản
lượng thấp hơn so với trong hoàn cảnh thị trường cạnh tranh.
Chính phủ có thể đối phó với vấn đề này thông qua cưỡng chế
chống độc quyền, bằng việc điều chỉnh độc quyền hoặc bằng việc
sản xuất hàng hoá hoặc dịch vụ công cộng
Bất ổn kinh tế vĩ mô (Macroeconomic Instability)
Vòng quay kinh doanh (business cycles) mang lại những giai
đoạn suy thoái theo chu kỳ, trong đó tỷ lệ thất nghiệp tăng. Kết
quả này trong một tình trạng kinh tế thiếu hiệu quả trong đó chính
quyền có thể cố sửa chữa bằng thực hiện những chính sách
nhằm cải thiện vòng quay kinh doanh. (Đây là một chủ đề sẽ
được đề cập chi tiết hơn nhiều trong một khoá học giới thiệu kinh
tế vĩ mô).
Lý thuyết về sự lựa chọn công cộng của chính phủ (Public
Choice Theory)
Lý thuyết sự lựa chọn công cộng của chính phủ cho biết chính
sách của chính phủ được hoạch định bởi mỗi cá nhân tư lợi,
những người sẽ làm việc vì lợi ích của bản thân thay vì "lợi ích

Kế hoạch tập trung (Central Planning)
Một hình thức tổ chức kinh tế khác thay thế là nền kinh tế kế
hoạch tập trung. Trong nền kinh tế kế hoạch tập trung, những vấn
đề cơ bản sản xuất cái gì, xuất lượng được sản xuất như thế nào
và sản xuất cho ai do hội đồng kế hoạch tập trung trả lời (về lý
thuyết). Với sự sụp đổ của Liên Bang Xô-Viết và cải cách thị
trường ở Trung Quốc, hiện nay chỉ còn một vài nền kinh tế cam
kết giữ hình thức kế hoạch tập trung.
TQ hiệu đính:
1. Khi Liên Bang Xô-Viết chưa sụp đổ, trên lý thuyết, Nga có nền
kinh tế tập trung. Nhưng những tài liệu nghiên cứu gần đây, trên
50% hoạt động kinh tế của Liên Bang Xô-Viết vẫn là kinh tế thị
trường qua chợ đen.
2. Nói chi xa, các bạn có thể liệt kê các khoảng chi tiêu của gia
đình mình trong thời gian 1979-1986, và xem coi chính phủ VN
cung cấp bao nhiêu phần trăm. Phần còn lại, cha mẹ của các bạn
mua bán và trao đổi từ đâu và bằng cách nào? Điểm để nói rằng,
dù dưới chế độ kinh tế tập trung, phần nhiều hoạt động kinh tế
vẫn là kinh tế thị trường qua chợ đen.
3. Khi học kinh tế thị trường, không có nghĩa học loại bỏ sự đóng
góp của chính quyền. Chỉ đơn giản, là học cách để hoạt động
kinh tế thị trường tự giải quyết các vấn đề xã hội qua giá cả và
trao đổi. Chính phủ đóng vai trò "thúc đẩy" và đảm bảm sự an
toàn cho mọi người: người mua và người bán, qua luật pháp!
Đọc kỹ phần "thất bại thị trường kinh tế", và đó là nhiệm vụ của
chính phủ: luật sở hữu để tránh tình trạng cha chung không ai
khóc, chính sách tài khoá (fiscal policy) để tế bần qua thuế, và
chính sách tiền tệ (monetary policy) để kinh thương qua thúc đẩy
sự ổn định kinh tế vĩ mô (macro).