SƯƠNG MUỐI
Sương muối là hiện tượng hơi nước đóng băng thành các hạt nhỏ và trắng như muối ngay trên mặt
đất hay bề mặt cây cỏ hoặc các vật thể khác khi không khí trên đó ẩm và lạnh. Nó thường hình
thành vào những đêm đông, trời lặng gió, quang mây, khi mà bức xạ là nguyên nhân chủ yếu của
quá trình lạnh đi của không khí và các vật thể. Nên nhớ rằng nó không mặn mà chỉ trắng như muối,
gần giống với lớp tuyết ở trong khoang lạnh của tủ lạnh.
Xem ra "màu trắng" của nó đã được thể hiện trong tên gọi sương muối ở nhiều thứ tiếng trên thế
giới, như tiếng Anh "hoar frost", trong đó "hoar" là "trắng như tóc hoa râm" tiếng Trung là "bạch
sương", bạch là trắng, tiếng Pháp là "gelée blanche", "blanche" là trắng. Có nơi cho rằng có 2 loại
sương muối: "hoar frost" và "rime", nhưng với "rime", không khí ẩm ban đầu ngưng kết thành các
hạt nước, sau đó mới bị lạnh đi để trở thành các hạt băng. Sương muối là hiện tượng nguy hiểm đối
với nhiều loại cây trồng và vật nuôi.

Ở nước ta sau khi không khí lạnh về, vùng núi Bắc bộ nằm sâu trong không khí lạnh, đêm trời
quang mây, lặng gió, không khí ẩm đã lạnh lại bị bức xạ mất nhiệt nên tiếp tục lạnh, nhiệt độ không
khí giảm nhanh dẫn đến hình thành sương muối. Sương muối thường hình thành khi nhiệt độ không
khí < = 4
0
C (trong lều khí tượng ở độ cao 2m), khi ấy nhiệt độ bề mặt các vật thể hay cây cỏ ở mặt
đất đã có thể xấp xỉ 0
0
C, nhưng phải đủ ẩm mới hình thành được sương muối. Các vùng đồng bằng
nước ta chỉ có sương giá (không phải sương muối), song nó cũng nguy hiểm đối với một số cây
trồng nếu thời gian sương giá kéo dài.

Vào mùa thu, về đêm trời thường quang đãng, gió lặng, nhưng buổi sáng ta lại thấy những giọt
nước long lanh đọng trên ngọn cỏ, lá cây. Đó là những hạt sương móc. Sương móc hình thành do sự
ngưng hơi nước trên các vật ở gần sát mặt đất khi nhiệt độ các vật này giảm xuống dưới điểm sương
của không khí. Trời quang, gió lặng chính là điều kiện thuận lợi cho sự hình thành sương móc.

Nếu nhiệt độ mặt đất giảm xuống 0

xuân, nhiều và mạnh nhất vào các tháng mùa đông. Ngày nay môi trường không khí càng ngày càng
ô nhiễm nên sương mù và mù xảy ra nhiều hơn và cường độ mạnh hơn.
Nhân dân ta thường nói là sương sa hay sương xuống nhiều. Thực ra nói như vậy là không đúng. Vì
rằng khác hẳn với mưa, có nguồn gốc là những giọt nước trong các đám mây nên mưa từ trên trời
rơi xuống. Còn sương được hình thành do chính hơi nước trong lớp không khí gần mặt đất. Trong
lớp không khí ẩm (thường được gọi là điểm sương, tức là nhiệt độ ở đấy lượng hơi nước chứa trong
không khí trở thành mức bão hòa) thì lượng hơi nước thừa sẽ ngưng lại thành những giọt nhỏ, tạo ra
sương mù. Hạt sương mù nhỏ li ti, đường kính trung bình từ ba phần nghìn đến một phần trăm
milimét.
Sương mù được hình thành do nhiều nguyên nhân. Có thể về đêm, mặt đất mất nhiệt bị lạnh đi làm
lớp không khí tiếp xúc với nó lạnh theo và sự lạnh này truyền lan đến các lớp không khí cao hơn.
Khi không khí lạnh đến nhiệt độ dưới điểm sương thì hình thành sương mù, gọi là sương mù bức
xạ.
Sương mù cũng có thể do một khối khí nóng và ẩm nhiều tràn tới vùng lạnh hơn. Nhiệt độ của khối
khí nóng, ẩm bị giảm nhanh và tạo thành sương mù gọi là sương mù bình lưu. Sương mù còn có thể
được hình thành do hơi nước ở các mặt sông, hồ, đầm lầy bốc lên khi gặp không khí có nhiệt độ
thấp hơn thì ngưng lại tạo ra sương mù. Đó là sương mù bốc hơi.
TỐ, LỐC, VÒI RỒNG
Tố là hiện tượng gió tăng tốc đột ngột, hướng cũng thay đổi bất chợt, nhiệt độ không khí giảm
mạnh, ẩm độ tăng nhanh thường kèm theo dông, mưa rào hoặc mưa đá.
Đôi khi có những đám mây kỳ lạ bỗng xuất hiện. Chân mây tối thẫm, bề ngoài tơi tả, mây bay rất
thấp và hình thay đổi mau. Đó là những đám mây báo trước gió mạnh đột ngột, thường là Tố. Tố
xảy ra khi không khí lạnh tràn vào vùng nóng và nâng không khí nóng lên đột ngột. Tố thường xảy
ra trong một thời gian ngắn chừng vài phút. Vùng Tố là một dải dài và hẹp chuyển dịch với tốc độ
khá lớn, tới cấp 10. Tố rất nguy hiểm và xảy ra đột ngột chưa dự đoán trước được.

Lốc là những xoáy trong đó gió trong hoàn lưu nhỏ cỡ hàng chục, hàng trăm mét. Lốc xoáy là
những xoáy nhỏ cuốn lên, có trục thẳng đứng, thường xảy ra khi khí quyển có sự nhiễu loạn và về
cơ bản là không thể dự báo được. Nguyên nhân sinh gió lốc là những dòng khí nóng bốc lên cao
một cách mạnh mẽ. Trong những ngày hè nóng nực, mặt đất bị đốt nóng không đều nhau, một

một luồng gió xoáy có sức phá hoại mãnh liệt. Tốc độ gió trong vòi rồng còn lớn hơn gió bão, có
khi tới hàng trăm mét trong một giây. Vòi rồng phát triển từ một cơn dông, thường từ ổ dông rất
mạnh hay siêu mạnh, nên ở đâu có dông dữ dội là ở đó có thể có vòi rồng, song cũng may là nó rất
hiếm. Cũng có khi nó sinh ra từ một dải gió giật mạnh (được gọi những đường tố) hay từ một cơn
bão. Người ta cho rằng khi không khí ở lớp bên trên lạnh đè lên lớp không khí nóng ở phía dưới,
không khí nóng sẽ bị cưỡng bức chuyển động lên rất mạnh, thế nhưng khí vòi rồng xảy ra trên mặt
nước thì thường lại không thấy đối lưu và cũng không thấy sự khác biệt nhiệt độ giữa các lớp. Vì
vậy nguyên nhân vòi rồng con người vẫn chưa hoàn toàn hiểu được hết.

Ở nước ta, vòi rồng và tố thường xuất hiện vàc các tháng mùa hè. Năm nào cũng xảy ra hiện tượng
này, song có năm nhiều, năm ít. Ở Bắc Bộ vòi rồng, tố không những xảy ra trong các tháng mùa hè,
mà đặc biệt thường hay xảy ra vào các giai đoạn chuyển tiếp từ đông sang hè (tháng 4, tháng 5),
mỗi khi có một đợt không khí lạnh ảnh hưởng tới. Ở Nam Bộ số lần xảy ra vòi rồng ít hơn ở Bắc Bộ
và Trung Bộ.
MƯA ĐÁ
Mưa đá là hiện tượng mưa dưới dạng hạt hoặc cục băng có hình dáng và kích thước khác nhau do
đối lưu cực mạnh từ các đám mây dông gây ra. Kích thước có thể từ 5 mm đến hàng chục cm,
thường cỡ khoảng một vài cm, có dạng hình cầu không cân đối. Những hạt mưa đá thường rơi
xuống cùng với mưa rào. Mưa đá thường kết thúc rất nhanh trong vòng 5 -10 phút, lâu nhất cho cả
một vệt mưa cũng chỉ 20 - 30 phút.
Trong cơn dông mưa đá thường kèm theo gió rất mạnh, có khi là gió lốc kèm theo mưa đá, sức tàn
phá hết sức khủng khiếp do gió mạnh và xoáy gây ra.
Ngoài gió rất mạnh ra thì bản thân những hòn mưa đá cũng có khi gây ra đổ nhà, tàn phá cây cối,
thậm chí chết người. Vì vậy mưa đá được xếp vào những hiện tượng thời tiết nguy hiểm.
Mưa đá thường xảy ra ở vùng núi hay khu vực giáp biển, giáp núi (bán sơn địa), còn vùng đồng
bằng ít xảy ra hơn. Vì vậy ở nước ta mưa đá có thể xảy ra ở khắp các vùng miền. và cả trong mùa
hè. Riêng ở vùng núi phía bắc nước ta, từ tháng 1 đến tháng 5 hàng năm thường có mưa đá, nhiều
nhất là từ tháng 3 đến tháng 5, mà nguyên nhân chủ yếu là các đợt front lạnh cực mạnh tràn về
nhanh.
Khi chưa nhận được tin dự báo mưa đá bạn đọc vẫn có thể qua hiểu biết mà tự phòng tránh: Nếu

Các hiện tượng khí tượng là những hiện tượng thời tiết có thể quan trắc được và được làm sáng tỏ
hay giải thích bằng khoa học khí tượng, như mưa, gió, sấm, chớp, dông, tố, bão, tuyết, Trong đó
có những hiện tượng thời tiết nguy hiểm và đặc biệt nghuy hiểm đến mức thảm hoạ, mà theo WMO
có tới 70% thiên tai (các thảm hoạ tự nhiên) bắt nguồn từ các hiện tượng Khí tượng thuỷ văn.
Tiêu điểm của khoa học Khí tượng là nghiên cứu dự báo được các quá trình khí quyển, các hiện
tượng thời tiết và khí hậu với thời hạn dự báo khác nhau.
Các lĩnh vực khác nhau của Khí tượng bao gồm khí tượng nông nghiệp, khí tượng cao không, khí
tượng biển, khí tượng học thiên thể, khí tượng hàng không, khí tượng động lực, khí tượng-thuỷ văn,
khí tượng nghiệp vụ, khí tượng sy-nôp, khí tượng ứng dụng
Thuỷ văn (hay Thuỷ văn học, Hydrology có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp "Yδρoλoγια" có nghĩa là
khoa học về nước) là khoa học nghiên cứu về tính chất, sự chuyển động và phân bố của nước (thể
lỏng và thể rắn) trong toàn bộ Trái đất. Nó có quan hệ tương tác về vật lý và hoá học của nước với
phần còn lại của Trái đất và quan hệ của nó với sự sống của Trái đất, và như vậy nó bao gồm cả chu
trình thuỷ văn và tài nguyên nước.
Các lĩnh vực thuỷ văn bao gồm thuỷ văn-khí tượng, thuỷ văn bề mặt, thuỷ văn địa chất, vì ở đó
nước đóng vai trò trung tâm. Nó không bao gồm khí tượng học và hải dương học, vì ở đó nước chỉ
là một trong nhiều mặt quan trọng. (Cần nói thêm rằng tuỳ quá trình phát triển ở từng quốc gia mà
từ một lĩnh vực được tách ra thành 1 ngành riêng biệt, nên khái niệm lĩnh vực không có nghĩa tuyệt
đối).

Do có sự giao nhau giữa khí tượng và thuỷ văn nên có lĩnh vực Khí tượng-thuỷ văn và Thuỷ văn-
khí tượng (Hydrometeorology, tiếng anh chỉ là 1 từ, nhưng người biên soạn đã dịch đảo tính từ để
phân biệt) là một khoa học liên ngành bao gồm việc nghiên cứu và phân tích mối quan hệ qua lại
giữa các pha của nước trong khí quyển và đất khi nó chuyển qua chu trình thuỷ văn. Cũng từ đó mà
có thuật ngũa "nhà thuỷ văn-khí tượng" (hydrometeorologist) là người có kiến thức thuộc cả 2 lĩnh
vực khí tượng và thuỷ văn, có khả năng nghiên cứu và giải các bài toán thuỷ văn mà ở đó khí tượng
chỉ là 1 nhân tố.

Bão Bão (typhoon) là tên gọi chung những xoáy thuận nhiệt đới (XTNĐ) trên Tây bắc Thái Bình
Dương khi tốc độ gió cực đại (Vmax) ở gần tâm duy trì liên tục từ 64 hải lý (gió cấp 12 ở ta) trở lên


Gió mùa đông bắc là hiện tượng thời tiết đặc biệt nguy hiểm, vì khi nó tràn về ngoài khơi vịnh Bắc
bộ gió có thể mạnh đến cấp 6 - 7, có thể đánh đắm tầu thuyền, đất liền gió cấp 4 - 5, có thể làm hư
hại nhà cửa, cây cối, các công trình đang thi công trên cao, Đặc biệt những đợt mạnh còn gây ra
mưa to, gió lớn, thậm chí dông, tố lốc, có khi cả mưa đá. Vào những tháng chính đông (tháng 12,
tháng 1), đêm về trời quang mây, gây ra sương muối, băng giá, thậm chí có năm cả tuyết rơi trên
vùng núi cao nếu kéo dài còn gây rét đậm, rét hại không những đối với cây tròng, gia súc mà cả con
người. Ở ta không khí lạnh thường từ tháng 9 -10 đến tháng 5 - 6 năm sau, nhưng mạnh nhất vào
các tháng chính đông, ảnh hưởng trực tiếp là khu vực phía bắc, từ đèo Ngang trở ra, ít khi đến nam
Trung bộ.

El Nino là hiện tượng nhiệt độ nước biển ấm lên bất thường ở ngoài khơi bờ biển Nam Châu Mỹ
(Peru và Ecuador), phía Thái Bình Dương, thường kéo theo mưa lớn ở vùng bờ biển Peru và Chile.
La Nina là hiện tượng nhiệt độ nước biển lạnh đi khác thường ở ngoài khơi bờ biển nói trên. Hiệu
ứng của La Nina thường ngược lại với El Nino.
Theo tiếng Tây Ban Nha, "La Niủa" nghĩa là "cô bé", "El Niủo" là "cậu bé", do những người đánh
cá địa phương đặt, ý ám chỉ "Chúa Hài đồng" vì nó thường xuất hiện vào dịp lễ Giáng sinh. El Nino
thường xảy ra 3 đến 5 năm một lần, còn La Nina thì tần suất ít hơn. Trong thời gian diễn ra hiện
tượng El Nino và La Nina, những phần Thái bình dương ấm gây ra sự thay đổi thời tiết khắp nơi
trên thế giới. Hiệu ứng của chúng gây ra sự thay đổi về nhiệt độ và mưa xa đến tận Hoa kỳ và Úc.
Song hiệu ứng của chúng đối với mỗi vùng mỗi khác.
Dao động nam (South Oscilation SO) là dao động "đung đưa", bên tới bên lui, của khí áp quy mô
lớn giữa Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương (Walker, 1923). Kết hợp với dao động đung đưa của
khối lượng giữa các bán cầu là những thay đổi rất rõ trong chế độ gió, nhiệt độ và mưa. Khi El Nino
xảy ra thì ở Đông Thái Bình Dương nhiệt đới quan trắc được khí áp thấp hơn trung bình chuẩn, còn
ở Indonesia và bắc nước Úc lại cao hơn trung bình chuẩn. Đặc điểm này đặc trưng cho pha ấm của
SO và được gọi kết hợp với El Nino thành ENSO (El Nino / South Oscilation).

Dông trong Khí tượng được hiểu là hiện tượng khí tượng phức hợp gồm chớp và kèm theo sấm do
đối lưu rất mạnh trong khí quyển gây ra. Nó cũng thường kèm theo gió mạnh, mưa rào, sấm sét dữ

dông gió nổi lên mạnh, tạo ra tiếng "ù ù, ầm ầm" liên tục thì bạn hãy cảnh giác với mưa đá. Nếu tiếp
đó lắc rắc vài hạt mưa rào, ta cảm thấy nhiệt độ không khí như lạnh đi, có thể mưa đá đã kéo đến.
Hãy cùng nhau chiêm nghiệm, rất lợi ích và thú vị !

Vòi rồng là hiện tượng gió xoáy rất mạnh, phạm vi đường kính rất nhỏ, hút từ bề mặt đất lên đám
mây vũ tích, tạo thành hình như cái phễu di động, trông giống như cái vòi, nhưng từ trên bầu trời
thò xuống nên dân ta "tôn kính" gọi là "vòi rồng" (mà không gọi là vòi voi chẳng hạn), chứ thực tế
không có con rồng nào cả.
Trên đường di chuyển nó có thể cuốn theo (rồi ném xuống ở một khoảng cách sau đó) hoặc phá huỷ
mọi thứ mà nó có thể, kể cả những nhà gạch xây không kiên cố., nên nó cũng là hiện tượng khí
tượng đặc biệt nguy hiểm. Nhìn từ xa vòi rồng có thể có màu đen hoặc trắng, tuỳ thuộc những thứ
mà nó cuốn theo. Vòi rồng xuất hiện ở trên đại dương thường hút nước biển lên cao tạo thành các
cây nước (waterspouts). Rất thú vị là không phải chỉ có dân ta "tôn kính" gọi nó là vòi rồng mà cả ở
Trung quốc người ta cũng gọi là vòi rồng (âm Hán-Việt là "lục long quyển"). Còn tiếng Anh thuật
ngữ đó là "Tornado" có nguồn gốc từ tiếng Tây Ban Nha hay Bồ Đào Nha, đều có nghĩa là "quay"
hay "xoáy" (gió xoáy).
Vòi rồng phát triển từ một cơn dông, thường từ ổ dông rất mạnh hay siêu mạnh, nên ở đâu có dông
dữ dội là ở đó có thể có vòi rồng, song cũng may là nó rất hiếm. Cũng có khi nó sinh ra từ một dải
gió giật mạnh (được gọi những đường tố) hay từ một cơn bão. Người ta cho rằng khi không khí ở
lớp bên trên lạnh đè lên lớp không khí nóng ở phía dưới, không khí nóng sẽ bị cưỡng bức chuyển
động lên rất mạnh, thế nhưng khí vòi rồng xảy ra trên mặt nước thì thường lại không thấy đối lưu và
cũng không thấy sự khác biệt nhiệt độ giữa các lớp. Vì vậy nguyên nhân vòi rồng con người vẫn
chưa hoàn toàn hiểu được hết.

Lũ là hiện tượng dòng nước do mưa lớn tích luỹ từ nơi cao tràn về dữ dội làm ngập lụt một khu vực
hoặc một vùng trũng, thấp hơn. Nếu mưa lớn, nước mưa lại bị tích luỹ bởi các trướng ngại vật như
đất đá, cây cối cho đến khi lượng nước vượt quá sức chịu đựng của vật chắn, phá vỡ vật chắn, ào
xuống cấp tập (rất nhanh), cuốn theo đất đá, cây cối và quét đi mọi vật có thể quét theo dòng chảy
thì được gọi là lũ quét (hay lũ ống), thường diễn ra rất nhanh, khoảng 3-6 giờ.
Tiếng Anh lũ là flood, lũ quét là flash flood (flassh là vụt hiện rồi tắt), tiếng Trung lũ là "hồng

mạc hoá. Hãy bảo vệ rừng và sử dụng tài mguyên nước hợp lý !

Trong Khí tượng có hiện tượng gió vượt đèo được gọi là "Fơn" (foehn): từ bên kia núi gió thổi lên
(anabatic wind), không khí bị lạnh dần đi rồi ngưng kết nên chút bớt ẩm nhưng cũng thu thêm nhiệt
do ngưng kết toả ra, sau khi qua đỉnh gió thổi xuống (katabatic wind) bên này núi, nhiệt độ của nó
tăng dần lên do quá trình không khí bị nén đoạn nhiệt, vì vậy đến chân núi bên này gió trở nên khô
và nóng hơn. Núi càng cao chênh lệch nhiệt độ càng lớn. (thí dụ với dãy núi cao 3km, nhiệt độ
không khí bên kia núi là 10oC, sang chân núi bên này nhiệt độ đã lên tới 18oC, theo Nicholas M.
Short, NASA).
Hiện tượng trên mỗi địa phương gọi mỗi tên khác nhau, "Fơn" là cách gọi ở Nam Mỹ, ở tây nam
nước Mỹ là "chinook", ở vùng giữa Alma-Ata và Frunze (Liên xô cũ) là "kastek", ở Việt Nam ta gọi
là "gió Lào" (vì thổi từ Lào sang) hay gió tây khô nóng (gió có thể lệch tây).
Gió khô nóng cũng là loại thời tiết nguy hiểm.
Gió tây thổi từ tây qua đông dãy Trường son gây ra gió khô nóng chủ yếu ở khu vực miền Trung
nước ta, thường xảy ra vào tháng 4, 5 và 6 hàng năm, thành từng đợt, kéo dài trong nhiều ngày.
Thời tiết trong những ngày này rất khô, độ ẩm có khi xuống 30%, và nóng, nhiệt độ có khi lên tới
43oC, bầu trời không một gợn mây, trời nắng chói chang, gió lại thổi đều đều như quạt lửa, cây cỏ
héo khô, ao hồ cạn kiệt, con người và gia súc bị ngột ngạt, rất dễ sinh hoả hoạn. Các nơi khác ở
nước ta cũng có gió khô nóng, song mức độ thấp hơn so với Trung bộ, nên để định lượng hoá hiện
tượng gió khô nóng các nhà khí tượng nước ta đưa ra chỉ tiêu: ngày có nhiệt độ > 35oC, độ ẩm < =
55% được xem là ngày có gió khô nóng.
Sương muối là hiện tượng hơi nước đóng băng thành các hạt nhỏ và trắng như muối ngay trên mặt
đất hay bề mặt cây cỏ hoặc các vật thể khác khi không khí trên đó ẩm và lạnh. Nó thường hình
thành vào những đêm đông, trời lặng gió, quang mây, khi mà bức xạ là nguyên nhân chủ yếu của
quá trình lạnh đi của không khí và các vật thể.
Nên nhớ rằng nó không mặn mà chỉ trắng như muối, gần giống với lớp tuyết ở trong khoang lạnh
của tủ lạnh. Xem ra "màu trắng" của nó đã được thể hiện trong tên gọi sương muối ở nhiều thứ
tiếng trên thế giới, như tiếng Anh "hoar frost", trong đó "hoar" là "trắng như tóc hoa râm" tiếng
Trung là "bạch sương", bạch là trắng, tiếng Pháp là "gelée blanche", "blanche" là trắng. Có nơi cho
rằng có 2 loại sương muối: "hoar frost" và "rime", nhưng với "rime", không khí ẩm ban đầu ngưng


Ghi chú: Trên đây là diễn giải có thêm "hoạ tiết" mang tính phổ cập để mọi người dễ hiểu, ấn
tượng và dễ nhớ, không chặt chẽ như "định nghĩa", với chủ ý mỗi thuật ngữ diễn giải trong 1/2
trang, nhưng đảm bảo đủ ý cơ bản cần đè cập. Mọi ý kiến đóng góp và trao đổi xin liên hệ điện
thoại 563 1776. Ngày 10 tháng 8 năm 2005. NVT.
MƯA LỚN
Hiện tượng mưa lớn là hệ quả của một số loại hình thời tiết đặc biệt như bão, áp thấp nhiệt đới hay
dải hội tụ nhiệt đới, front lạnh, đường đứt Đặc biệt khi có sự kết hợp của chúng sẽ càng nguy
hiểm hơn gây nên mưa, mưa vừa đến mưa to, trong một thời gian dài trên một phạm vi rộng.
Theo “Qui định tạm thời về tổng kết các hiện tượng thời tiết nguy hiểm hàng năm” của Trung tâm
Dự báo Khí tượng Thủy văn Trung ương, căn cứ vào lượng mưa thực tế đo được trong 24 giờ tại
các trạm quan trắc khí tượng bề mặt, trạm đo mưa trong mạng lưới KTTV mà phân định các cấp
mưa khác nhau theo qui định của Tổ chức Khí tượng Thế giới.
Mưa lớn được chia làm 3 cấp:
- Mưa vừa: Lượng mưa đo được từ 16 - 50 mm/24h.
- Mưa to: Lượng mưa đo được từ 51 - 100 mm/24h.
- Mưa rất to: Lượng mưa đo được > 100 mm/24h.
Ngày có mưa lớn là ngày xảy ra mưa trong 24 giờ (từ 19 giờ ngày hôm trước đến 19 giờ ngày hôm
sau) đạt cấp mưa vừa trở lên.
Trong các nghiên cứu về ảnh hưởng của mưa thì cấp mưa to 51 - 100 mm/24h bắt đầu có những ảnh
hưởng tiêu cực đến đời sống con người.
El Nino và La Nina là gì?
El Ninô, trong từ tiếng Tây Ba Nha có nghĩa là Chúa Hài
đồng, hoặc chú bé con, do hiện tượng này hay xảy ra vào dịp lễ
Giáng sinh, đầu tiên chỉ hiện tượng vùng nước lạnh ngoài khơi
Nam Mỹ lại ấm lên vào mua đông (hay còn gọi là hiện tượng
ấm hay pha ấm). El Ninô là thuật ngữ chỉ sự nóng lên của mặt
biển vùng xích đạo Thái Bình Dương ngoài khơi biển Nam
Mỹ, thường bắt đầu vào mùa đông và có chu kỳ 2-7 năm, có
khi đến chu kỳ 10 năm. Trong những tháng này ngư dân vùng

mặt đất và một vòi rồng yếu. Cũng có sự bất đồng ý kiến là liệu sự đổ bộ riêng biệt của cùng một
cơn lốc cấu thành lên các vòi rồng riêng biệt. Điều được thừa nhận là vòi rồng có thể không có một
dạng hình phễu nhìn thấy được. Vậy tốc độ gió như thế nào của một cơn lốc xoáy từ đám mây
xuống mặt đất của một vòi rồng? Sự liên hệ khăng khít thế nào của hai hay nhiều lưu thông vòi
rồng khác nhau để trở thành một vòi rồng đa xoáy lốc, thay cho nhiều nhiều vòi rồng riêng biệt?
Không có câu trả lời khẳng định. Để có nhiều thông tin về những vấn đề của vòi rồng về khoa học
vòi rồng, tiến sỹ Chuck Doswell (NSSL) đã đưa ra thảo luận rộng rãi về định nghĩa vòi rồng
Vòi rồng hình thành như thế nào? Câu trả lời cổ điển là "không khí ẩm nóng vùng vịnh gặp
không khí Canada lạnh và không khí khô từ dãy Rockies" - là sự đơn giản hóa nói chung. Nhiều cơ
n dông bão hình thành dưới điều kiện đó (gần phông ấm, phông lạnh và vùng biên khô tương ứng),
mà chúng chưa bao giờ đi đến gần việc hình thành vòi rồng. Ngay cả khi môi trường rộng lớn là cực
kỳ thuận lợi đối với hình thành dông bão có vòi rồng, không phải mọi dông bão đều sinh ra vòi
rồng. Sự thật là chúng ta vẫn chưa thực sự hiểu hết vòi rồng. Các vòi rồng phá hoại khủng khiếp
nhất xảy ra từ các supercell, chúng xoay tròn đám dông sấm sét với ảnh rada gọi là mesocyclone
(xoáy trung). [Các supercell cũng sinh ra mưa đá thiệt hại, các gió xoáy nghiêm trọng, thông thường
chớp sép và lũ quét]. Sự hình thành của vòi rồng được tin là có thể chế ngự chủ yếu bởi những điều
mà mà chúng xảy ra trong thang đo cấp bão, trong và xung quanh mesocyclone. Các lý thuyết và
kết quả gần đây từ chương trình VORTEX gợi ý rằng một khi các xoáy trung mesocyclone đang
hình thành, việc phát triển thành vòi rồng là liên quan đến sự khác nhau nhiệt độ qua cạnh của
không khí hút cuộn quanh một xoáy trung. Các nghiên cứu mô hình toán của sự hình thành vòi rồng
cũng chỉ ra rằng chúng có thể xảy ra mà không có mẫu nhiệt độ như vậy, và trong thực tế, sự biến
thiên nhiệt độ rất nhỏ được quan sát gần những vòi rồng tàn phá mạnh nhất trong lịch sử. Chi tiết
xem thêm phần phụ lục tham khảo đi kèm
Mưa đá có tạo thành vòi rồng? Mưa? Sấm chớp? Hoàn toàn yên lặng? Không nhất thiết là một
trong các nguên nhân trên. Mưa, gió, sấm chớp và mưa đá với đặc trưng thay đổi từ cơn bão này
đến cơn bão khác
Vòi rồng tồn tại trong bao lâu? Vòi rồng có thể tồn tại từ vài giây đến hơn 1 giờ. Vòi rồng sống
lâu nhất trong lịch sử thực sự chưa biết, vì nhiều vòi rồng được ghi lại từ đầu thế kỷ 19 và trước đó
được tin tưởng là chuỗi các vòi rồng. Đa số vòi rồng sống dưới 10 phút đồng hồ.
Bão được đặt tên như thế nào?

các nước thành viên của WMO trong khu vực.
Những tên này có hai điều khác biệt so với tên bão ở các nơi trên thế giới. Thứ nhất, hầu hết chúng
không phải là tên riêng của người, mà thường là tên hoa, động vật, chim, cây cỏ hay thậm chí tên
món ăn. Thứ hai, các tên này không được đặt tuần tự theo thứ tự chữ cái, mà theo thứ tự chữ cái của
tên các nước.
Các cơn bão đang hình thành ở khu vực này sẽ được Trung tâm Bão nhiệt đới Tokyo thuộc Cơ quan
Khí tượng Nhật Bản đặt tên.
Trước bão Damrey (VN gọi là bão số 7), cơn bão Saola, lấy tên của một loài động vật quý hiếm của
Việt Nam, đã tràn vào Nhật Bản.
Mỗi trong số 14 nước và vùng lãnh thổ là thành viên WMO ở khu vực cung cấp 10 cái tên, tạo
thành dánh sách 140 tên bão.
(Nguồn: Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory)
Nước/
Lãnh thổ
Tên bão
Cambodia Damrey Kong-rey Nakri Krovanh Sarika
China Longwang Yutu Fengshen Dujuan Haima
DPR
Korea
Kirogi Toraji Kalmaegi Maemi Meari
HK, China Kai-Tak Man-yi
Fung-
wong
Choi-wan Ma-on
Japan Tenbin Usagi Kanmuri Koppu Tokage
Lao PDR Bolaven Pabuk Phanfone Ketsana Nock-ten
Macau Chanchu Wutip Vongfong Parma Muifa
Malaysia Jelawat Sepat Rusa Melor Merbok
Micronesia Ewinlar Fitow Sinlaku Nepartak Nanmadol
Philippines Bilis Danas Hagupit Lupit Talas

El Nino sẽ chi phối mạnh mẽ hình thái thời tiết khí hậu ở các khu vực trên thế giới
Những tháng gần đây, các nhà nghiên cứu môi trường, khí hậu quả đất đã lên tiếng cảnh báo về sự
trở lại của El Nino, khi những dấu hiệu của hiện tượng này mạnh lên trong hai tháng gần đây. Tại
Mỹ, ngay từ tháng 6-2006, khi thời tiết giá lạnh còn bao trùm Alaska, các nhà dự báo thời tiết nước
này đã dự báo một mùa đông ít giá lạnh hơn sẽ diễn ra ở Ðông - Nam bang Alaska do sự xuất hiện
trở lại của El Nino.
Các nhà khoa học nhận định rằng hiện tượng El Nino hình thành từ hè năm 2006 và kéo dài đến hết
mùa xuân 2007 có khả năng diễn ra ôn hòa, không mạnh như hiện tượng này đạt đỉnh cao thời kỳ
1997 - 1998, với mùa hè khô hạn hơn trong khi mùa đông và mùa xuân ở Mỹ sẽ ẩm ướt do mưa
nhiều hơn.
Hiện tượng El Nino yếu năm nay có khả năng làm giảm các trận bão ở hai bán cầu, làm giảm lượng
băng ở hai vùng cực của quả đất. Mùa bão (tháng 7 đến tháng 11) năm 2005 có 21 cơn bão hình
thành ở Ðại Tây Dương tác động nước Mỹ, trong đó có 13 cơn bão mạnh, với bốn cơn bão đạt cấp
5, cấp cao nhất trong mức báo bão của Mỹ, trong đó cơn bão Wilma là cơn bão mạnh kỷ lục và cơn
bão Katrina là cơn bão gây thiệt hại lớn nhất về người và tài sản, làm hơn 1.300 người chết và thiệt
hại về tài sản lên tới 120 tỷ USD. Năm 2006 này, số các cơn bão tác động nước Mỹ giảm mạnh so
với năm trước, có chín cơn bão hình thành ở Ðại Tây Dương tràn qua Trung Mỹ và Caribe, trong đó
năm cơn bão phát triển thành bão lớn, nhưng các cơn bão lớn đều không đổ vào bờ biển Mỹ.
Ở vùng Bắc Cực, thời tiết ấm hơn ở mức kỷ lục so với sáu năm trước đây, với ít băng hơn, nhiệt độ
tăng ở các vùng đất đóng băng vĩnh cửu, nhiều bụi cây xanh hơn xuất hiện ở vùng đất băng giá này.
Tuy nhiên các nhà nghiên cứu môi trường, khí hậu cho biết có một số khu vực ở Bắc Cực trở lại
mức độ lạnh giá từng diễn ra ở giữa thế kỷ 20. Nhưng khuynh hướng chung là nhiệt độ vùng Bắc
Cực đang nóng lên so với trước, với các biểu hiện quy mô biển băng giảm dần vào tháng 9-2005,
khối lượng băng mùa hè ở biển băng Bắc Cực ở mức thấp nhất mà vệ tinh quan sát được kể từ năm
1979. Khối lượng băng mùa đông ở biển băng cũng ở mức thấp nhất vào tháng 3-2006. Và nhiệt độ
vùng đất cái tiếp tục tăng lên. Tại biển Bắc, nhiệt độ trung bình của nước biển đo được trong tháng
10 vừa qua là 14,2oC, tăng 2,4oC so với nhiệt độ trung bình trong cả giai đoạn từ năm 1968 đến
năm 1993, và là mức cao kỷ lục.
Các chuyên gia Cục Vận tải biển và Thủy văn học LB Ðức cho biết, từ năm 1993 đến nay, nhiệt độ
nước biển Bắc tăng rõ rệt, với mức tăng trung bình hằng năm là 0,13oC. Mùa hè 2006, nhiều nước

thường diễn ra ở phía Tây và Nam New Zealand. Hiện tượng El Nino sẽ làm tăng hoạt động của gió
xoáy ở một số khu vực nhiệt đới Nam Thái Bình Dương trong những tháng tới. Những khu vực sẽ
bị tác động định kỳ gồm Fiji, Tonga và phía nam đảo Cook
Các nhà khoa học cảnh báo mặc dù hiện tượng El Nino xuất hiện năm nay ở mức ôn hòa, nhưng
không loại trừ khả năng sẽ mạnh lên trong những tháng tới. Do đó, các nước cần theo dõi và có biện
pháp chủ động đối phó hiện tượng thời tiết này để tránh bị tổn thất về người và thiệt hại về kinh tế.
TT
Theo Reuters
Bão và mấy điều cần nhớ
Thông tin về bão được thông báo thế nào, cách đặt tên cho các cơn bão ra sao. Dưới đây là một số
thông tin cần biết.
Tin báo bão
Theo Quy chế báo bão, lũ do Thủ tướng Chính phủ Việt Nam ban hành ngày 25-7-1997, tin báo bão
được phân thành sáu loại:
1. Tin bão theo dõi: Khi có bão hoạt động ở phía Đông kinh tuyến 120o đông, nhưng có khả năng di
chuyển vào biển Đông trong khoảng từ 12-24 giờ tới và hướng về phía bờ biển nước ta.
2. Tin bão xa: Khi tâm bão vượt qua kinh tuyến 120o đông, vào biển Đông và cách điểm gần nhất
thuộc bờ biển đất liền nước ta trên 1.000km hoặc khi vị trí tâm bão cách điểm gần nhất thuộc bờ
biển đất liền nước ta từ 500 1.000 km và chưa có khả năng di chuyển về phía đất liền nước ta.
3. Tin bão gần: Khi vị trí tâm bão cách điểm gần nhất thuộc bờ biển đất liền nước ta từ 500-1.000
km và có hướng di chuyển về phía đất liền nước ta hoặc khi vị trí tâm bão cách điểm gần nhất thuộc
bờ biển đất liền nước ta từ 300-500km và chưa có khả năng di chuyển về phía đất liền nước ta trong
một vài ngày tới.
4. Tin bão khẩn cấp: Khi vị trí tâm bão cách điểm gần nhất thuộc bờ biển đất liền nước ta từ 300-
500km và có khả năng di chuyển về phía đất liền nước ta trong 1-2 ngày tới hoặc khi vị trí tâm bão
cách điểm gần nhất thuộc bờ biển đất liền nước ta dưới 300km.
5. Tin bão vào đất liền: Khi bão đã đổ bộ vào đất liền nước ta.
6. Tin cuối cùng về cơn bão:
Khi bão đã tan hoặc bão không còn khả năng ảnh hưởng đến nước ta.
Nội dung tin bão bao gồm: tiêu đề tóm tắt thực trạng (vị trí tâm bão, sức gió gần tâm bão, diễn biến

9/2006. Tuy nhiên, theo NASA và NOAA (Cơ quan nghiên cứu đại dương và khí hậu Mỹ), năm nay
hiện tượng này tỏ ra ôn hòa hơn năm 1997 - 1998 Tuy nhiên, do hiện tượng El Nino nên các cơ
quan Khí tượng Mỹ tới nay vẫn chưa thể đưa ra dự báo các cơn bão đổ vào nước Mỹ năm 2007.
Họ cũng đã không thể xác định là El Nino sẽ kết thúc vào thời điểm nào trong năm 2007. Song có
điều chắc chắn rằng, El Nino sẽ làm mùa đông năm nay ấm hơn so với các năm trước. Tại Mỹ, dự
báo vào tháng 1/2007, nhiệt độ trung bình sẽ cao hơn bình thường nhưng không cao bằng mức kỷ
lục vào tháng 1/2005 (mức cao nhất trong vòng 100 năm qua).

Tại các nước châu Á - Thái Bình Dương như Việt Nam, Australia, Indonesia, Philippines… sẽ có
hạn hán nhưng mức độ có khác nhau và khó dự báo trước. Nguy cơ cháy rừng tại Indonesia càng
cao hơn và dự báo cháy sẽ lớn hơn nữa trong năm 2007. Những năm qua, khi chưa có hiện tượng El
Nino, nạn cháy rừng tại Indonesia vẫn đáng sợ. Tại Australia, nạn hạn hán có thể nặng hơn và kéo
dài hơn nữa trong năm 2007 so với nạn hạn hán kỷ lục trong năm nay. Tại Philippines, ngoài khả
năng hạn hán, dự báo sẽ xuất hiện nhiều cơn bão hơn.
Theo Sài Gòn giải phóng
Vì sao xuất hiện lốc, mưa đá?
Lốc xoáy, mưa đá là những hiện tượng thời tiết quy mô nhỏ và vừa, rất nguy hiểm đối với tính
mạng con người và mùa màng. Các hiện tượng trên xảy ra khi điều kiện khí quyển bất ổn định gây
ra bởi không khí lạnh, ẩm thâm nhập vào khối không khí nóng.
Lốc xoáy và mưa đá thường xảy ra vào thời gian chuyển mùa từ mùa lạnh sang mùa nóng và ngược
lại. Ở Việt Nam, lốc xoáy và mưa đá thường xuất hiện vào thời gian từ tháng 1 - 5 và tháng 10 - 11
và có khả năng xảy ra ở hầu hết các khu vực nhưng tập trung chủ yếu ở miền bắc, Tây Nguyên.
Lốc xoáy (hay còn gọi là vòi rồng) là hiện tượng gió xoáy rất mạnh, tương tự như một cơn bão
nhưng quy mô nhỏ hơn nhiều. Thông thường bán kính của lốc xoáy chỉ từ vài trăm mét tới vài km,
có cấu tạo hút từ mặt đất lên các đám mây vũ tích, tạo thành hình cái phễu di động trông giống như
cái vòi của con voi thò xuống từ trên trời.
Trên đường di chuyển vòi rồng có thể cuốn theo lên cao rồi ném xuống ở một khoảng cách khá xa
sau đó hoặc phá huỷ mọi thứ mà nó có thể, kể cả nhà gạch xây kiên cố, xe tải, thậm chí cả đoàn tàu
và những cây cổ thụ.
Mưa đá là hiện tượng mưa dưới dạng hạt hoặc cục băng, có hình dáng kích thước khác nhau do đối

mặt đất bốc lên mạnh, hình thành những hội tụ ẩm và càng lên cao càng ngưng kết thành những tảng
đá lớn. Như vậy, trong thời điểm giao mùa nhiều hiện tượng thời tiết đặc biệt như mưa đá, lốc xoáy,
vòi rồng, dông tố sẽ xảy ra nên người dân cần hết sức cảnh giác phòng tránh. Mưa đá thường kết
thúc nhanh trong vòng 5-10 phút, lâu nhất cho cả một vệt cũng chỉ 20 - 30 phút. Trong cơn dông,
mưa đá thường kèm theo gió rất mạnh, có khi là gió lốc, sức tàn phá mạnh. Vì vậy mưa đá được xếp
vào những hiện tượng thời tiết nguy hiểm. Cũng theo trung tâm, mưa đá kèm lốc mấy ngày qua
không liên quan gì tới hiện tượng El Nino, mà chỉ là một hiện tượng lạ, ít gặp.
Bão (typhoon)
Bão (typhoon) là tên gọi chung những xoáy thuận nhiệt đới (XTNĐ) trên Tây bắc Thái Bình Dương
khi tốc độ gió cực đại (Vmax) ở gần tâm duy trì liên tục từ 64 hải lý (gió cấp 12 ở ta) trở lên (hải
lý: knot - kt, bằng 1,853 km/h). Tiếng Anh "typhoon" có nguồn gốc từ tiếng Trung (âm Hán-Việt) là
"Thai phong" là "bão".
Ở khu vực khác nhau gọi hiện tượng bão bằng thuật ngữ khác nhau, như ở Đại Tây Dương, Đông
bắc Thái Bình Dương và Đông nam Thái Bình Dương (phía đông 160
o
E) gọi bão là "hurricanes".
Uỷ ban bão Khu vực Châu Á-Thái Bình Dương chia XTNĐ ra 5 giai đoạn theo Vmax:
1) Vùng áp thấp (low pressure area): có vùng áp thấp trên bản đồ khí áp bề mặt, nhưng vị
trí trung tâm không thể xác định được
2) Áp thấp nhiệt đới (ATNĐ: tropical depression): vị trí trung tâm có thể xác định được,
nhưng Vmax < 34 kt
3) Bão tố nhiệt đới (Tropical storm - TS): Vmax 34-47 kt ("storm" gốc từ tiếng Hà Lan là
"dông tố", tiếng Trung là "cuồng phong", ở đây tạm dịch là "bão tố")
4) Bão tố nhiệt đới mạnh (severe TS): Vmax 48-63 kt
5) Bão (Typhoon): Vmax => 64 kt. Có cơn bão quá mạnh người ta gọi là "siêu bão"
(supertyphoon).
Ở ta, "Quy chế báo bão, lũ" quy định tương tự như trên cho Biển Đông, trừ vùng áp thấp, gồm:
1) ATNĐ: XTNĐ có Vmax cấp 6-7 (39-61km/h), có thể có gió giật (GG)
2) Bão thường: XTNĐ có Vmax cấp 8-9 (62-88km/h),GG
3) Bão mạnh: XTNĐ có Vmax cấp 10-11 (89-117km/h), GG

đó) hoặc phá huỷ mọi thứ mà nó có thể, kể cả những nhà gạch xây không kiên cố,
nên nó cũng là hiện tượng khí tượng đặc biệt nguy hiểm. Nhìn từ xa vòi rồng có thể
có màu đen hoặc trắng, tuỳ thuộc những thứ mà nó cuốn theo. Vòi rồng xuất hiện ở
trên đại dương thường hút nước biển lên cao tạo thành các cây nước (waterspouts).
Rất thú vị là không phải chỉ có dân ta "tôn kính" gọi nó là vòi rồng mà cả ở Trung
quốc người ta cũng gọi là vòi rồng (âm Hán-Việt là "lục long quyển"). Còn tiếng Anh
thuật ngữ đó là "Tornado" có nguồn gốc từ tiếng Tây Ban Nha hay Bồ Đào Nha, đều có nghĩa là
"quay" hay "xoáy" (gió xoáy).
Vòi rồng phát triển từ một cơn dông, thường từ ổ dông rất mạnh hay siêu mạnh, nên ở đâu có dông
dữ dội là ở đó có thể có vòi rồng, song cũng may là nó rất hiếm. Cũng có khi nó sinh ra từ một dải
gió giật mạnh (được gọi những đường tố) hay từ một cơn bão. Người ta cho rằng khi không khí ở
lớp bên trên lạnh đè lên lớp không khí nóng ở phía dưới, không khí nóng sẽ bị cưỡng bức chuyển
động lên rất mạnh, thế nhưng khí vòi rồng xảy ra trên mặt nước thì thường lại không thấy đối lưu và
cũng không thấy sự khác biệt nhiệt độ giữa các lớp. Vì vậy nguyên nhân vòi rồng con người vẫn
chưa hoàn toàn hiểu được hết.
LŨ QUÉT
Lũ lớn trên sông diễn biến chậm và thường xảy ra trên diện rộng và kéo dài thì lũ quét là một hiện
tượng thiên tai có tính chất và đặc điểm khác biệt là lũ diễn biến nhanh, mang tính bất thần và khốc
liệt, mỗi trận xảy ra trên một diện hẹp và phạm vi tác động cũng hẹp hơn lũ sông. Nếu mưa lớn,
nước mưa lại bị tích luỹ bởi các trướng ngại vật như đất đá, cây cối cho đến khi lượng nước vượt
quá sức chịu đựng của vật chắn, phá vỡ vật chắn, ào xuống cấp tập (rất nhanh), cuốn theo đất đá,
cây cối và quét đi mọi vật có thể quét theo dòng chảy thì được gọi là lũ quét (hay lũ ống), thường
diễn ra rất nhanh, khoảng 3-6 giờ.Lũ quét xảy ra bất ngờ, nhanh, có sức tàn phá lớn ở các lưu vực
nhỏ Tiếng Anh lũ là flood, lũ quét là flash flood (flash là vụt hiện rồi tắt), tiếng Trung Quốc lũ là
"hồng thuỷ", nghĩa là "nước lớn".miền núi, gây tổn thất nghiêm trọng về người, của cải và môi
trường sinh thái.
Trong một số trường hợp nó có sức tàn phá khủng khiếp và trở thành thảm hoạ tự nhiên, như trận lũ
quét năm 1998 ở thị xã Lai châu (cũ) đã xoá sổ cả bản Mường Lay và khu vực thị xã. Lũ thường
xảy ra ở vùng núi, nơi có địa hình đồi núi cao xen kẽ với thung lũng và sông suối thấp.
Cho đến nay vẫn chưa có định nghĩa thống nhất về lũ quét. Sau đây là một trong những ý kiến