VI KHUẨN BACILLUS ANTHRACIS VÀ BỆNH
THAN (tiếp theo)
Võ Thị Chi Mai
1,2
, Ngô Thị Quỳnh Hoa
2
và Hà Mai Dung
2
TÍNH CHẤT VI SINH HỌC
Hình dạng vi thể
Bacillus anthracis là một trực khuẩn Gram dương lớn, sinh nha bào, không
di động. Trên phết nhuộm từ mô bệnh, vi khuẩn đứng đơn hay thường sắp
xếp thành chuỗi ngắn, nang polypeptid có thể trông thấy bằng cách nhuộm
Giemsa, mực Tàu, hay polychrome methylene blue. Trong cơ thể động vật
vi khuẩn không tạo nha bào. Khi để vi khuẩn ra ngoài không khí thì sự sinh
nha bào bắt đầu xảy ra, tốc độ tùy thuộc vào nhiệt độ và điều kiện khác của
môi trường.
Biến dưỡng
Vi khuẩn mọc tốt trên môi trường bình thường như thạch dinh dưỡng, thạch
máu, không tiêu huyết. Khúm của dòng độc lực thì xám trắng, hơi thô ráp,
bờ hơi uốn lượn không tròn đều. Phết nhuộm cho thấy vi khuẩn hình que
thẳng, xếp thành chuỗi dài. Nang chỉ được thấy nếu môi trường cấy chứa
0,7% bicarbonate hoặc 5% huyết thanh và ủ trong khí trường có 5-10% CO
2
,
khi đó khúm trơn láng và nhày. Vào cuối thời kỳ tăng trưởng lũy thừa, nha
bào bắt đầu xuất hiện trong nuôi cấy và rất nhiều sau 48 giờ. Nha bào hình
bầu dục, nằm giữa hay gần một đầu tế bào vi khuẩn và không làm phồng tế

vừa tiết ngoại độc tố trong cơ thể ký chủ thì mới có tính sinh bệnh cao. Sự
tạo nha bào và độc lực không liên hệ nhau, vì nhiều dòng đột biến không tạo
nha bào vẫn còn độc lực.
VI SINH LÂM SÀNG
Nếu nghĩ đến bệnh than, tất cả bệnh phẩm và nuôi cấy vi khuẩn phải được
xử lý và xem xét hết sức cẩn thận trong phòng cách ly có trang bị tủ cấy an
toàn sinh học cấp 2. Tủ an toàn phải đảm bảo vận hành tốt, nhất là luồng
không khí lưu thông, tủ phải được lau chùi sạch bằng dung dịch tẩy uế trước
và sau khi sử dụng. Hạn chế người vào ra phòng này nếu không được phân
công. Thay giày, áo choàng trước khi vào phòng.
Mọi thao tác phải tránh tạo ra những hạt khí dung nhiễm khuẩn. Nhân viên
xét nghiệm phải mặc áo choàng, mang khiên che mặt (hoặc ít nhất phải có
khẩu trang, kính bảo vệ mắt) và găng lúc thao tác với bệnh phẩm. Không
nhất thiết chủng ngừa cho nhân viên.
Khi xong việc, mọi dụng cụ đã dùng phải hấp tiệt trùng, các bề mặt tủ an
toàn và bàn xét nghiệm phải được tẩy uế. Những vật lấy ra khỏi tủ an toàn
như phiến phết để soi kính hiển vi cũng phải thực hành cẩn trọng. Các dụng
cụ bị nhiễm như pipét, kim, lam kính, phải được ngâm trong dung dịch tẩy
uế trước khi đem đi hấp. Trong trường hợp huyền dịch chứa vi khuẩn tràn ra
bề mặt thì phải phủ dung dịch tẩy uế lên ít nhất là 5 phút đối với bệnh phẩm
có mật độ nha bào thấp và ít nhất là 1 giờ đối với bệnh phẩm có mật độ nha
bào cao trước khi làm sạch. Người làm sạch cũng phải mang áo choàng,
găng, kính và khẩu trang khi làm sạch.
Dung dịch tẩy uế được dùng là hypochlorite 0,5% (tức nước Javel pha loãng
1/10) hay phenol 5%.
Lấy bệnh phẩm
Bệnh than thể da
- Giai đoạn mụn nước: Vi khuẩn được phát hiện nhiều nhất trong giai đoạn
này. Dùng 2 que tăm bông khô ấn vào mụn nước chưa vỡ và thấm dịch chảy
ra gởi đến phòng thí nghiệm.