Áp l
ực tâm lý của việc
lãnh đạo (phần 1)
Khám phá về nguồn gốc và biểu hiện của việc lãnh đạo sai lầm, sử
dụng các khái niệm của bộ môn phát triển con người, Manfret Kets
de Vries - Giáo sư về Phát triển lãnh đạo tại INSEAD, trường đại
học kinh doanh nổi tiếng tại Pháp và Singapore đã tổng kết một số
áp lực tâm lý mà các nhà lãnh đạo phải đối mặt, như sự đơn đ
ộc của
việc chỉ huy, bệnh tham quyền lực, lo lắng bị ghen ghét, và trầm
cảm.
Người ta vẫn nhìn nhận công tác lãnh đạo như một hoạt động ôn hoà rất
cần thiết, với các nhà lãnh đạo làm việc cho lợi ích của tổ chức và l
ợi ích
của tất cả các cổ đông; cho đến khi các vụ tai tiếng về lãnh đạo ở các tổ
chức như Tyco, Enron, và Worldcom hé lộ điểm yếu của việc lãnh đạo. Hầu hết các nghiên cứu về công tác lãnh đạo đều nhấn mạnh vào khía
cạnh tích cực, năng động, đóng góp chủ yếu cho mặt đạo đức của nhiệm
vụ lãnh đạo - nhiệm vụ bao gồm cả khuynh hướng nâng công tác lãnh
đạo lên một mặt bằng cao hơn. Những sự định hướng theo cách đó là
đáng hoan nghênh mặc dù chúng ta có thể không nhận ra những gì còn
chìm trong bóng tối của việc lãnh đạo, khi nhiệm vụ càng nhiều đi đôi
với quyền lực càng lớn.

Khía cạnh lãnh đạo mang phong cách Darth Vader (một nhân vật phản
diện trong phim "Chiến tranh giữa các vì sao") phát triển từ các nét tính
cách cá nhân như tư lợi cá nhân, hám danh, cái tôi ngày càng lớn, tự lừa
dối bản thân, và lạm dụng quyền lực. Trong ngành nghiên cứu về bệnh
tâm lý học của lãnh đạo, sự kết hợp của tính cách tâm lý cá nhân và

cảm, các bệnh lý này đến lượt chúng lại tác động ngược trở lại gây ra
các hành vi vô trách nhiệm và vô lý, ảnh hưởng đến văn hoá tổ chức và
quá trình ra quyết định. Nhiều trong số các áp lực này xuất phát từ cách
thức một cá nhân riêng biệt học cách đối mặt với chu kì của thái độ quá
yêu bản thân.
Vai trò của hành động quá yêu bản thân
Quá trình phát triển cần thiết đi kèm với một mức độ khủng hoảng nhất
định. Trên thực tế, trong suốt quá trình bào thai, con người có một lịch
trình tự động: bất cứ nhu cầu nào xuất hiện đều được đáp ứng tự động v
à
ngay lập tức. Tình thế này thay đổi kể từ giây phút đứa trẻ trào đời.
Để giải quyết khủng hoảng của việc cố gắng cho mọi người biết các nhu
cầu và mong muốn của mình, và cũng là một cách thức học tập bằng
cách sao chép cảm giác bất lực, đứa trẻ cố duy trì ấn tượng ban đầu của
cuộc sống bào thai hoàn hảo và hạnh phúc bằng cách tạo ra các hình ảnh
phóng đại và phô trương của bản thân và hình ảnh lý tưởng, toàn năng
của bố mẹ chúng.

Trải qua thời gian, với sự quan tâm đủ tốt, hai hình ảnh này được các
ảnh hưởng của thực tế “thuần hoá” - đặc biệt là các ảnh hưởng từ bố mẹ,
anh chị em, người trông trẻ, và giáo viên, những người thay đổi thái độ
khoa trương và kiềm chế các tưởng tượng phóng đại của đứa trẻ.
Cách thức những người chăm sóc trẻ phản ứng lại với cuộc đấu tranh
của trẻ để giải quyết các tình huống rối loạn nghịch lý của thời thơ ấu -
chúng ta có thể thấy tình thế lúng túng này giữa làm cách nào để giải
quyết căng thẳng giữa các bất lực thời thơ ấu và “cảm giác phóng đại về
bản thân” ở hầu hết trẻ em - là việc tối quan trọng đối với sức khỏe tâm
thần của trẻ. Cách giải quyết căng thẳng này chính là nhân tố quyết định
cảm giác quyền lực hay bất lực của con người.
Giải quyết thiếu đồng bộ thường tạo cảm xúc thịnh nộ, khao khát trả th

gia tài là những cảm giác của sự thiếu thốn và mất mát.

Một cách thức để những cá nhân này chế ngự cảm giác thiếu thốn là họ
thường phát tri
ển những suy nghĩ phóng đại tầm quan trọng của bản thân
và tự phóng đại bản thân, đồng thời là nhu cầu được ngưỡng mộ; một
cách để họ chế ngự cảm giác mất mát là họ phát triển cảm giác về danh
vọng, tin tưởng rằng họ xứng đáng với sự đối xử đặc biệt và quy t
ắc, luật
lệ chỉ dành cho người khác. Hơn nữa, do không có các tình hu
ống cần sự
cảm thông, những người này thiếu đi sự đồng cảm; họ ko thể cảm nhận
người khác đang nghĩ gì.

Thông thư
ờng họ bị trói buộc trong các vấn đề về quyền lực, địa vị, danh
vọng và sự trịch thượng. Họ cũng có thể phải chịu đựng cái người ta gọi
là “nỗi ám ảnh kiểu Monte Cristo” (vai chính trong tiểu thuyết “Bá tước
Monte Cristo của Alexandre Dumas), bị ám ảnh bởi cảm giác ghen tị,
oán hận, trả thù, và/hoặc các hành động báo thù người khác; nói tóm lại,
họ trở nên bị ám ảnh bởi nhu cầu cần được đau đớn trong tưởng tượng
hay trong thực tế thì họ mới cảm thấy yên ổn.
Manfret Kets de Vries

INSEAD

Ngọc Trâm (dịch)