Dinh dưỡng cho bệnh nhân
đái tháo đường

Bệnh đái tháo đường (ĐTĐ) ngày càng gia tăng trên toàn thế giới, tuy là một bệnh
mạn tính không lây nhưng nó có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống người bệnh và là
gánh nặng của gia đình và xã hội.
Mục đích của điều trị bệnh này là điều chỉnh đường huyết, duy trì cân nặng trong giới
hạn bình thường (BMI tốt nhất từ 21-23) và tạo cho người bệnh một cuộc sống vui, khỏe,
lạc quan.
Khi đường huyết lên quá cao hoặc xuống quá thấp đều gây hại đối với cơ thể và ta gọi đó
là vùng đường huyết nguy hiểm. Đường huyết xuống thấp dưới 60 mg/dl có thể dẫn tới
tình trạng hôn mê. Đường huyết tăng cao hơn 180 mg/dl có thể làm tổn thương nhiều bộ
phận trong cơ thể như tim, mạch máu, mắt và thận. Bệnh tim và mạch máu có thể dẫn tới
nhồi máu cơ tim và tai biến mạch máu não. Đây là nguyên nhân tử vong hàng đầu của
bệnh ĐTĐ. Do đó mục tiêu chính trong điều trị bệnh ĐTĐ là giữ mức đường huyết càng
gần mức bình thường càng tốt, tránh xa vùng đường huyết nguy hiểm.
Theo Hiệp hội đái tháo đường Hoa Kỳ, đối với bệnh nhân đái tháo đường nên duy trì
đường huyết ở mức sau:
Trước ăn: 90-130 mg/dl ( 5,0 - 7,2 mmol/l )
Sau ăn 1- 2 giờ: < 180 mg/dl (10mmol/l)
Chúng ta sử dụng chỉ số BMI theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới để đánh giá
tình trạng dinh dưỡng của cơ thể và nó được tính theo công thức sau:
BMI = Cân nặng
(Chiều cao)2
- Người bình thường: BMI 18,5 - 25 (23 đối với VN)
-Người gầy : BMI ≤ 18
-Người béo: BMI ≥ 25 (Người VN > 23 là béo)
Để đạt được các mục tiêu trên, trong ăn uống người bệnh ĐTĐ cần phải tuân thủ các
nguyên tắc sau:
Đầy đủ các chất dinh dưỡng: Bữa ăn cần phải có đủ các chất: chất đạm, béo, bột đường,
vitamin, muối khoáng, nước, chất xơ

không no cần thiết, một ngày ăn khoảng 10-20g (dầu đậu nành, vừng, dầu oliu). Hạn chế
dùng mỡ, bơ, óc, lòng, phủ tạng động vật, đồ hộp.
- Protid (chất đạm): Các loại thịt, cá (100-150g/ngày.) Với trường hợp thừa cân, béo phì
cần chọn thịt nạc, không ăn thịt có mỡ. Thịt gà thì cần bỏ da. Tăng cường ăn các loại đạm
thực vật từ các loại đậu như đậu phụ ( 50-200g/ngày), sữa đậu nành không đường (200-
400ml/ngày)
- Tăng cường chất xơ: Khẩu phần ăn được chế biến kỹ, cạn kiệt chất xơ đã thúc đẩy sự
phát triển của ĐTĐ. Khẩu phần khuyến nghị 20 gam chất xơ/ngày. Chất xơ có tác dụng
giảm nguy cơ tăng đường huyết sau ăn, giảm cholesterol và chống táo bón. Để cung cấp
chất xơ người bệnh cần ăn rau, quả chín và các thực phẩm giữ nguyên tính chất tự nhiên
như gạo giã dối, ăn quả cả vỏ nếu có thể được. Để sử dụng có hiệu quả chất xơ khi chế
biến thức ăn không nên xay sát quá kỹ, quá nhuyễn. Hạn chế sử dụng các thực phẩm tinh
chế. Ăn nhiều món rau trộn sa lát, luộc và phối hơp với thực phẩm ngũ cốc.

Bữa ăn của người ĐTĐ cần phải có đại diện của 4 nhóm
thực phẩm.
- Chế độ ăn cần giàu vitamin và chất khoáng. Để cung cấp đủ vitamin, chất khoáng và
chất xơ, người ĐTĐ cần ăn tăng cường ăn rau quả với số lượng 300-500g rau các loại
/ngày và 200- 500g quả các loại /ngày chia nhiều lần. Không nên ăn các loại quả sấy khô.
- Cung cấp đủ nước 40ml/cân nặng/ngày.
Giữ đường huyết trong khoảng an toàn cho phép: Không làm tăng đường máu nhiều sau
ăn. Không làm hạ đường máu lúc xa bữa ăn.
- Người bệnh đái tháo đường nên ăn điều độ, đúng giờ không để đói quá, không để no
quá.
- Nên chia nhỏ bữa ăn (ít nhất 4 bữa), nên ăn bữa phụ buổi tối để tránh hạ đường huyết
ban đêm.
- Không nên thay đổi quá nhanh và nhiều cơ cấu cũng như là khối lượng của các bữa ăn.
- Cần lưu ý đến chỉ số đường huyết của thực phẩm. Chỉ số đường huyết là mức tăng
đường huyết sau ăn của một loại thực phẩm so với thực phẩm chuẩn (bánh mì trắng hoặc
đường glucose). Các loại thức ăn mặc dù có lượng glucid bằng nhau nhưng sau khi ăn thì