Viêm khớp dạng thấp: Thận trọng với
các thuốc ức chế miễn dịch

Trước kia, nguyên nhân gây viêm khớp dạng thấp (VKDT) được cho là do nhiễm
đa khuẩn, rối loạn hormon chuyển hóa nhưng không có bằng chứng. Vài thập niên
gần đây, tiến bộ về miễn dịch học, sinh học phân tử cho phép hiểu thêm sự khởi
phát, duy trì, tiến triển bệnh và xác định là bệnh tự miễn. Thuốc điều trị bệnh cũng
có những nguyên tắc nhất định.
Trong điều trị, trước chỉ dùng các thuốc chữa triệu chứng như kháng viêm không
steroid (NSAIDs) thì nay còn dùng nhóm thuốc mới gọi là nhóm chống thấp có cải
thiện được bệnh (giảm nhẹ các đợt tiến triển cấp, ngừng hủy hoại, bảo tồn chức
năng vận đông khớp) viết tắt DMAD
(disease-modifying anthirheumatic drugs).
Nguyên tắc dùng nhóm DMAD
DMAD là các chất ức chế miễn dịch nên
không dùng cho người mắc bệnh: suy giảm
miễn dịch (nhiễm HIV), bị các bệnh khác
hay quá già mà khả năng miễn dịch đã bị sụt
giảm (vì làm các bệnh đó trầm trọng thêm).
Không dùng cho người bị nhiễm khuẩn
nặng, đang dùng kháng sinh. Không dùng đồng thời với các thuốc làm giảm miễn
dịch khác như corticoid (trừ trường hợp đặc biệt do thầy thuốc chỉ đinh, theo dõi).
DMAD có độc với gan, thận có thể gây rối loạn hệ thống tạo máu: Không dùng
DMAD khi các cơ quan này bị bệnh nặng. Ngay với người bình thường cũng phải
làm các chỉ số xét nghiệm gan, thận, công thức máu trước khi dùng

Viêm khớp bàn tay.
Với một số thuốc thường dùng
Methotrexat: Methotrexat không chỉ giảm đau, kháng viêm như NSAIDs mà còn
cải thiện tình trạng bệnh.Trước chỉ dùng khi không đáp ứng với NSAIDs,
corticoid; nay cho dùng sớm, ngay sau khi chẩn đoán đúng bệnh, nhằm phát huy

cũng không được dùng cho người rối loạn chuyển hóa porphyrin.
Cyclosporin: Cyclosporin ức chế đặc hiệu, có hồi phục các tế bào lympho, ưu tiên
trên lympho T, ức chế sản xuất, phóng thích lymphokin nên ức chế miễn dịch.
Dùng trong VKDT tiến triển nặng khi đáp ứng kém với methotrexat. Có thể phối
hợp nếu dùng methotrexat đơn độc không đỡ.
Cyclosporin dạng uống hấp thu chậm, sinh khả dụng thấp (20-50%). Dạng tiêm,
truyền tĩnh mạch hấp thu tốt, sinh khả dụng cao hơn nhưng dễ gây sốc phản vệ.
Dạng tiêm và truyền tĩnh mạch chỉ dùng khi không dung nạp dạng uống, dùng tại
bệnh viện và sẵn sàng chống sốc. Với dạng uống tuy ít độc hơn nhưng khi mới bắt
đầu, hay có bất cứ sự điều chỉnh nào thì đều phải dùng tại bệnh viện. Cyclosporin
không dùng cho người suy thận nặng, huyết áp cao, các bệnh ác tính.
Các loại thuốc trên có ảnh hưởng xấu tới thai nhi và tiết qua sữa mẹ gây hại cho
trẻ vì vậy không dùng cho phụ nữ có thai và cho con bú.
Ngoài ra, còn nhiều loại khác như chlorambucil, azathioprin, cyclophophamid
trong đó có cả mycophenolat mofetyl mới nghiên cứu dùng. Giá có loại rẻ
(methotrexat, sulfasalazil), có loại đắt (cyclosporin). Cần tính đến khả năng chi trả
(vì thường dùng lâu dài ). Dùng MDAD trong VKDT cho hiệu quả cao, nhưng
cần có sự chỉ định theo dõi của thầy thuốc, tốt nhất là thầy thuốc có kinh nghiệm
với việc dùng thuốc ức chế miễn dịch.
Hà Thủy Phước