BỆNH HỌC THỰC HÀNH
CHOÁNG
Đại Cương
Choáng là tình trạng bệnh lý cấp diễn, do lưu lượng máu giảm xuống
nhanh chóng, biểu hiện trên lâm sàng là huyết tụt nhanh.
Triệu chứng
Triệu chứng choáng thường xuất hiện từ từ:
+ Giai đoạn đầu của choáng thường có các triệu chứng sau:
. Da mặt nhợt nhạt, có vẻ ngây dại.
. Mạch nhanh, huyết áp thấp.
+ Giai đoạn hai: Choáng đã xuất hiện với triệu chứng:
. Bệnh nhân nằm dài, im lặng, không cử động.
. Mặt lộ ra đau đớn nhưng không kêu đau mà kêu mệt, lạnh, đụng đến
bệnh nhân ít có phản ứng, da mặt xanh, mũi tóp, môi thâm, mắt lờ đờ.
. Da sờ thấy lạnh vì nhiệt độ hạ thấp, dưới 37oC, thường nhiệt độ hạ
thấp một độ.
. Huyết áp tối đa 90, 80, 60 và có khi thấp hơn nữa, huyết áp tối thiểu
hạ thấp 40, 30 và có khi không định được. Khoảng cách giữa hai mức huyết
áp tối đa và huyết áp tối thiểu cũng hạ xuống. Nếu khoảng cách này dưới 2
là dấu hiệu của choáng nặng.
. Hơi thở nhanh, nhẹ, 14-20 lần/phút.
. Mạch đập nhanh, 100-120 có khi không đếm được.
Những triệu chứng lâm sàng kể trên sẽ biến chuyển, thường là choáng
nặng dần lên rồi bệnh nhân mạch yếu dần, da lạnh thêm, thở nhanh hơn, yếu
hơn, dần dần bệnh nhân không còn phản ứng gì nữa.
Đông Y chia làm ba loại sau:
1- Vong Dương: Sắc mặt xanh nhạt, ra mồ hôi, chân tay lạnh, hơi thở
yếu, lưỡi trắng bệch, môi tím, huyết áp 80/60mmhg, mạch tế, không lực.
2- Vong Âm: Có thêm các triệu chứng khát, bứt rứt, lưỡi trắng bệch,
mạch Vi mà Sác hoặc Khâu (gặp nơi người mất máu).
3- Âm Dương Đều Thoát: Từ tỉnh chuyển sang hôn mê, hơi thở yếu,

. Nhiễm trùng nặng toàn thân.
. Nhiễm độc: các chất độc và các chất thoái hóa của tổ chức bị hủy
hoại tràn vào máu làm thay đổi thành phần hóa học của máu.
. Do chấn động tinh thần, quá sợ hãi, mệt mỏi, lạnh đột ngột, nóng quá
sức dễ gây nên choáng.
Điều Trị
Nguyên tắc điều trị choáng là phải điều trị toàn diện, điều trị thật sớm
và phải kiên trì.
+ Ngăn cản điều kiện thuận lợi của choáng:
. Để người bệnh nằm nghỉ nơi yên tĩnh để chống mỏi mệt, sợ hãi,
chống lạnh nếu bệnh nhân bị lạnh (ủ nóng, đắp chăn, ủ bằng bình nước nóng,
uống nước chè nóng ).
. Chống đau: Nếu bệnh nhân đau quá, nên châm để phong bế hệ thần
kinh cho giảm đau. Có thể dùng bài thuốc giảm đau sau đây: Huyền hồ 100g,
Náo dương hoa 10g, Phòng kỷ 100g, Ô đầu 100g. Ngâm với 1 lít rượu 300,
mỗi ngày uống 10ml (Trung Y Tạp Chí 1963, 5).
. Chống chảy máu: chảy máu là con đường dẫn đến choáng. Chảy máu
nhiều thì phải thắt mạch máu, băng ép bằng dây garô. Đông y có nhiều
phương thuốc tốt có thể dùng trong trường hợp này. Dùng
- Nghệ già, phơi sấy khô, tán bột, cất kỹ dùng.
+ Điều Trị Choáng
Sau khi đã ngăn cản những điều kiện thuận lợi gây nên choáng, lúc đó
mới tập trung vào điều trị choáng. Chủ yếu là chống các biến loạn tuần hoàn
và điều chỉnh hệ thần kinh.
+ Chống các biến loạn tuần hoàn
Tây y điều trị rối loạn tuần hoàn bằng truyền máu và các chất dịch.
Đông y tuy không có những chất trực tiếp truyền vào cơ thể để bổ
sung cho khối lượng tuần hoàn, nhưng Đông y cho rằng hiện tượng khối
lượng tuần hoàn máu giảm sút là biểu hiện của triệu chứng âm dịch vị hao
tổn. Do đó, nếu ngay từ lúc chưa có hiện tượng choáng xẩy ra, có thể dùng