BỆNH HỌC THỰC HÀNH
HỘI CHỨNG CUSHING
Năm 1932, Harvey Williams Cushing, phẫu thuật viên thần kinh, đã
mô tả một bệnh với đầy đủ chi tiết và bệnh đó đã được đặt tên ông.
Thường gặp ở phụ nữ tuổi từ 20 – 40.
Sách Y học định nghĩa hội chứng Cushing: “Hội chứng có nhiều
nguyên nhân khác nhau do thừa mạn tính Corticoid trong máu với đặc điểm
béo phì ở mặt, thân mình, cao huyết áp, loãng xương sườn, xương sống gây
đau”.
Tương đương các chứng Neng shi shan ji (Thích ăn, mau đói), Thuỷ
Thủng, Phì Bàng (Béo Phì), Tự Hãn, Đạo Hãn, Thất Miên, Bất Mỵ… của
Đông Y
Nguyên Nhân
Do khối u lành tính hoặc ác tính ở tuyến yên, có hoặc không có kèm
theo thương tổn vùng dưới đồi. Khối u ở tuyến thượng thận hoặc ở một nơi
khác Hoặc do lạm dụng uống quá nhiều loại thuốc có chứa Corticoid.
Dựa theo triệu chứng bệnh, có thể chia làm hai loại:
+ Do Tỳ Thận dương hư kèm đờm thấp. Do ăn uống suy kém, mệt
nhọc quá sức, tuổi già, bệnh mạn tính, tiên thiên bất túc. Đờm trọc ngăn trở
bên trong, lâu ngày hoá thành nhiệt, nhiệt nung đốt tân dịch gây nên bệnh.
+ Do Âm hư hoả vượng. Chủ yếu do dùng các vị thuốc hoặc thức ăn
cay nóng quá. Các loại thuốc chứa Corticoid như Prednisolone có thể thanh
được nhiệt nhờ yếu tố kháng viêm, giảm đau nhờ yếu tố hành khí. Về mặt
nào đó, Prednisolone có tác dụng giống như vị Sài hồ. Nếu dùng nhiều thuốc
có vị cay, nóng quá có thể làm tổn thương dương khí, làm hạ tân dịch.
Như vậy một mặt do khí và dương hư, mặt khác do âm hư hoả vượng
gây nên bệnh.
Chẩn Đoán

phong. Mau đói thêm Trung quản, Nội đình. Lưng đau, gối mỏi, chân tê
thêm Thận du, Chí thất. Mất ngủ thêm Thần môn. Mồ hôi trộm thêm Âm
khích.
+ Âm Hư Hoả Vượng: Mặt đỏ, tròn như mặt trăng, mặt có cảm giác
bừng nóng, tay chân phù, ngực nóng, lòng bàn tay chân nóng, mồ hôi trộm,
họng khô, miệng khô, lưng đau, gối mỏi, tay chân tê, mệt mỏi, hồi hộp, mất
ngủ, hay mơ, khát, kinh nguyệt không đều, huyết trắng, táo bón, chân có
nhiều vết ban đỏ hoặc tĩnh mạch đỏ, lưỡi đỏ, đầu lưỡi đỏ, ít rêu, mạch Trầm,
Tế, Sác.
Điều trị: Bổ Thận, dưỡng âm, thanh hư nhiệt. Dùng bài Tri Bá Địa
Hoàng Hoàn gia giảm: Đan sâm, Sinh địa, Hoàng tinh đều 20g, Câu kỷ tử,
Dạ giao đằng, Đơn bì đều 12g, Tri mẫu, Hoàng bá, Long đởm thảo đều 9g,
Sơn thù du 6g. Sắc uống.
(Sinh địa Câu kỷ, Sơn thù bổ Thận, tư âm; Hoàng tinh ích khí, trợ tinh,
kiện Tỳ, trợ Thận. Đây là vị thuốc được coi là chủ yếu trong điều trị hội
chứng Cushing; Hoàng bá, Tri mẫu, Long đởm thảo thanh hư nhiệt. Long
đởm thảo cũng là vị thuốc được dùng chủ yếu trong điều trị hội chứng
Cushing; Đan sâm hoạt huyết, hoá ứ do hoả gây nên; Dạ giao đằng dưỡng
Tâm và Can huyết, an hồn, an thần).
Can dương thượng cang gây nên đau đầu, váng đầu, dễ tức giận thêm
Câu đằng, Cúc hoa đều 12g. Mất ngủ, ngủ hay mơ, trí nhớ giảm, mệt mỏi
thêm Toan táo nhân, Viễn chí đều 15g; Táo bón thêm Úc lý nhân 9g hoặc
Đại hoàng 6-9g. Tỳ khí hư thêm Hoàng kỳ 15g, Đảng sâm 9g. Chân không
có sức thêm Bạch thược, Thuyền thoái, Cương tằm. Chân có nhiều vết ban
đỏ thêm Hồng hoa, Đào nhân.
Không thể ngưng ngang Corticoid vì nguy hiểm do hội chứng suy
tuyến thượng thận cấp có khả năng gây tử vong.