Những kinh nghiệm về đổi mới sử dụng TBDH trong giảng dạy môn Lịch sử
lớp 7
Phần I. Đặt vấn đề
Thiết bị dạy học là điều kiện không thể thiếu đợc cho việc triển khai chơng
trình, Sách giáo khoa nói chung và đặc biệt cho việc triển khai đổi mới phơng
pháp dạy học vào hoạt động tích cực, chủ động của học sinh. Đáp ứng yêu cầu
này, phơng tiện dạy học thiết bị dạy học phải tạo điều kiện thuân lợi nhất cho
học sinh thực hiện các hoạt động độc lập trong quá trình chiếm lĩnh tri thức của
môn học, nhất là môn lịch sử đối với học sinh nói chung và học sinh bậc trung
học cơ sở nói riêng.
1. Lí do chọn đề tài
1.1 Cơ sở lí luận
Căn cứ vào đặc điểm của qúa trình nhận thức : Con đờng nhận thức tri thức đi
từ trực quan sinh động đến t duy trừu tợng và từ t duy trừu tợng đến thực tiễn mà
thiết bị dạy học là phơng tiện trực quan sinh động nhất là tranh, ảnh, lợc đồ
bản đồ trong giảng dạy lịch sử là đồ dùng trực quan sinh động để tái hiện sự
kiện lịch sử.
Quán triệt mục tiêu giáo dục của nớc ta, luật giáo dục năm 2005 đã xách định
mục tiêu giáo dục phổ thông ở nớc ta là: Đào tạo con ngời Việt Nam phát
triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ về nghề nghiệp, trung
thành với lý tởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Hình thành và bồi d-
ỡng nhân cách, phẩm chất năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc.
Căn cứ vào đặc trng cơ bản của môn học lịch sử ở trờng phổ thông:học tập lịch
sử là quá trình nhận thức những điều đã diễn ra trong quá khứ của xã hội, để hiểu
về hiện tại và chuẩn bi cho tơng lai. Khác với giới tự nhiên, lịch sử xã hội loài
ngời không thể trực tiếp quan sát và cũng không thể khôi phục lại diễn biến lịch
sử trong phòng thí nghiệm. Mặt khác, lịch sử là những sự việc đã diễn ra, là hiện
thực trong quá khứ, tồn tại một cách khách quan, không thể thông qua phán
đoán , suy luận để biết lịch sử. Vì vậy, nhiệm vụ đầu tiên tất yếu của môn
lịch sử ở trờng phổ thông là tái tạo lịch sử tức là cho học sinh tiếp xúc với

bị để dạy học nhằm thực hiện nghiêm túc sự chỉ đạo của nghành về đổi mới ph-
ơng pháp dạy học nói chung và đổi mới việc dạy học lịch sử nói riêng và đã đạt
đợc những kết quả khả quan nh sau
1. Đổi mới việc sử dụng thiết bị dạy học lịch sử
Đổi mới phơng pháp dạy học lịch sử đòi hỏi đợc đổi mới cả về thiết bị dạy
học và phơng pháp sử dụng
1.1 Thực trạng việc sử dụng phơng tiện, thiết bị dạy học môn lịch sử ở
trờng THCS Khánh Thợng.
Trờng THCS Khánh Thợng là trờng thuộc xã miền núi , thực hiện qui chế thiết bị
giáo dục, ban hành theo quyết định số 41/2000 /QĐ/BGD&ĐT ngày 24 tháng 3
năm 2000 qui định:
2
Những kinh nghiệm về đổi mới sử dụng TBDH trong giảng dạy môn Lịch sử
lớp 7
- Thực hiện đầy đủ những bài thực hành qui định trong chơng trình và sách
giáo khoa
- Sử dụng thành thạo thiết bị giáo dục theo tài liệu hớng dẫn sử dụng của nhà
sản xuất, nhà cung ứng
- Có kế hoạch chuẩn bị trớc thiết bị theo danh mục thiết bị tối thiểu
- Mua vật liệu tiêu hao, tự su tầm, tự làm thiết bị cần thiết
- Nghiên cứu làm thử thiết bị cần thiết trớc khi lên lớp
Thiết bị dạy học môn lịch sử rất đa dạng, phong phú: Tranh , ảnh, lợc đồ.
Mẫu vật , băng hình ở đây tôi quan tâm đến việc sử dụng lợc đồ loại thiết
bị thờng đợc sử dụng trong việc giảng dạy lịch sử
Thiết bị dạy học tuy phong phú về chủng loại nhng thực tế ở trờng tôi, thiết bị
dạy học môn lịch sử đợc sử dụng chủ yếu là các loại bản đồ và lợc đồ lịch sử.
Song số lợng thiếu nhiều, hình thức cha đảm bảo thẩm mĩ; Một thực tế: Việc sử
dụng thiết bị dạy học do có nhiều lí do khác nhau nên cha trở thành nhu cầu th-
ờng xuyên. Do vậy ngay sau khi nhận chuyên môn, tôi đã liên hệ với bộ phận
phụ trách thiết bị để nắm vững, phân loại danh mục thiết bị hiện có để có kế

- Về kích thớc (theo kích thớc khổ A0)
- Về màu sắc
- Về chữ viết, kí hiệu (phần chú giải)
Lợc đồ phải đảm bảo về cả tính thẩm mĩ và hiệu quả sử dụng
1.2 Bảng phân công vẽ lợc đồ
TT Tên lợc đồ Tổ lớp
1 Lợc đồ Đông Nam á thế kỉ XIII XV SGK T22 Tổ 1 7B
2 Lợc đồ 12 sứ quân SGK T26 Tổ 2-7B
3 Trận chiến tại phòng tuyến Nh Nguyệt SGK T43 Tổ 3 7B
4 Khởi nghĩa Nông dân nửa cuối thế kỉ XIV SGK T76 Tổ 4 7B
5 Đờng tiến quân ra bắc của khỏi nghĩa Lam Sơn SGK
T86
Tổ 1 7C
6 Lợc đồ hành chính nớc Đại Việt thời Lê Sơ SGK T95 Tổ 2 7C
7 Phong trào nông dân khởi nghĩa thế kỉ XVI SGK T105 Tổ 3 7C
8 Nơi diễn ra các cuộc khởi nghĩa nông dân ở đàng
ngoài thế kỉ XVIII SGK T118
Tổ4 7C
9 Căn cứ địa của nghĩa Tây Sơn SGK T121 Tổ 1 7A
10 Lợc đồ Tây Sơn khởi nghĩa chống các thế lực phong
kiến và chống xâm lợc nớc ngoài SGK T123
Tổ 2 7A
11 Lợc đồ các đơn vị hành chính việt Nam thời Nguyễn
(1832) SGK T135
Tổ 3 7A
12 Lợc đồ những nơi bùng nổ cuộc nổi dạy của nhân dân
chống vơng triều Nguyễn thế kỉ XIX SGK T140
Tổ 4 7A
Nh vậy, qua việc thực hành vẽ lợc đồ giúp học sinh tiếp cận vối bản đồ
lịch sử; rèn kĩ năng ứng dụng và chuẩn bị đợc lợng lợc đồ bổ xung vào kho thiết

biên giới tràn vào nớc ta (Giáo viên kết hợp lời nói với việc dùng bút dạ vẽ đờng
tiến quân của quân Tống trên lợc đồ). Một đạo quân thuỷ cũng đợc lệnh vợt biển
sang tiếp ứng.
Về phía ta, nhà Lí đã chủ động bố trí lực lợng đón đánh các cánh quân của
địch ở ngay cửa ải biên giới. Do các tớng Lu Kì, Thâ Cảnh Phúc, Lí Kế Nguyên
chỉ huy.
Sau khi bị chặn đánh ở ải Lí Quyết (Lạng Sơn) và bị đánh tơi bời ở ven
biển Quảng Ninh, Quân Tống tập trung lực lợng cố tiến về Thăng Long, nhng
chúng đã gặp phải phòng tuyến rất kiên cố, vững chắc của quân ta.
Đến đây giáo viên nêu câu hỏi: Đó là phòng tuyến nào? Hãy cho biết nét
chính về phòng tuyến đó?
- Học sinh trả lời câu hỏi.
- Giáo viên nhận xet, trình bày: Đó là phòng tuyến trên sông Nh Nguyệt.
Phòng tuyến Nh Nguyệt đợc xây dựng trên sông Nh Nguyệt (đoạn sông Cầu
chảy qua huyện Hiệp Hoà - Bắc Giang và Yên Phong Bắc Ninh). Nhìn trên l-
ợc đồ, chúng ta thấy phòng tuyến Nh Nguyệt đợc xây dựng ở ngay đoạn song mà
các con đờng từ phía Bắc về Thăng Long đều phải đi qua, phòng tuyến dài gần
100km, đợc đắp cao, có hàng rào tre dày đặc, chắc chắn, chạy dài từ sờn đông
bắc dãy núi Tam Đảo đến sờn tây dãy núi Nham Biền (Yên Dũng Bắc Giang),
dới sông có thuỷ quân, trên thành có quân đóng và tuần tiễu, tập trung ở bến
sông và nơi có đờng giao thông đi qua.
Tiếp theo giáo viên yêu cầu học sinh trình bày những nét chính về diễn biến
cuộc kháng chiến chống Tống trên lợc đồ.
5
Những kinh nghiệm về đổi mới sử dụng TBDH trong giảng dạy môn Lịch sử
lớp 7
Sau khi học sinh trình bày, giáo viên nhận xét và hoàn chỉnh tờng thuật diễn
biến nh sau:
Đến tháng 1 năm 1077, quân Tống tiến tới bờ bắc sông Cầu, cánh quân phải
tập trung ở bến Nh Nguyệt, cánh quân trái đóng ở thị cầu, hai lần quân Tống

6
Những kinh nghiệm về đổi mới sử dụng TBDH trong giảng dạy môn Lịch sử
lớp 7
Khánh Thợng, ngày 10 tháng 5 năm 2008

Dơng Thị Thu Cúc.
7