Sinh sản ở thực vật-2
3. một số ứng dụng trong nông nghiệp về
sinh sản vô tính và hữu tính

3.1. ứng dụng sinh sản vô tính

Phương pháp nhân giống bằng sinh sản vô tính
kết hợp dùng chất kích thích sinh trưởng thúc
đẩy nhanh quá trình tạo rễ, rút ngắn thời gian và
nhân nhanh cây mới ở mọi thời gian thích hợp,
đạt năng suất cao tạo cây ăn quả 4 mùa

- Giâm cành, lá, rễ:

Chuẩn bị các loại cành, đoạn thân (mía, sắn,
hoa giấy, dâu tằm, rau muống, chè, rau ngót), lá
(thu hải đờng, thuốc bỏng), rễ (hành búi, rau
cần, huệ, thược dược)
Tiến hành thí nghiêm: Làm đất tơi vụn, trộn 1/3
mùn hay phân mục, đánh thành luống nhỏ cao
10-12cm. Có thể dùng bùn trộn cát, hay cát non
tạo thành luống. Luống dưới bóng mát.
Cắt thân bánh tẻ nằm ở giữa cây (cắt vào sáng
sớm hay chiều tối) thành đoạn nhỏ (5-7cm), đặt
nghiêng 2/3 phần gốc trên rãnh luống, vun đất
và tưới ẩm. Có thể sử lý bằng chất kích thích ở
nồng độ 2000 – 8000ppm cho rễ ra nhanh.

Chiều dài khoanh vỏ gấp 1, 5 – 2 lần đường
kính cành chiết. Vỏ cắt sát đến lớp gỗ. ở cây có
nhựa mủ nên cắt vỏ buổi sáng, bó bầu chiết vào
buổi chiều. Phía ngoài bầu chiết bọc bằng giấy
nilông mỏng, buộc hai đầu bằng giây mềm và
chắc sao cho bầu chiết không xoay tròn quanh
cành chiết.
Nếu dùng chất kích thích (nồng độ 2000 –
4000ppm) dùng bông thấm vào chỗ cắt vỏ trước
khi bó bầu.

- Ghép cành: Ghép là sự kết hợp một cành ghép
lên gốc ghép (có đặc tính tốt về năng suất và
phẩm chất) tạo thành tổ hợp ghép cùng sinh
trưởng phát triển như một cây thống nhất.

Ghép áp cành: Thường chọn cây có quan hệ họ
hàng để làm gốc ghép. Ghép cùng giống cùng
loại dễ thành công nhất.

Chanh Eureka, chanh yên, chanh 4 mùa, cam
ngọt, cam voi Quảng Bình, trấp Thái Bình, quít
hôi, bưởi chua làm gốc ghép cho cam, quít,
chanh, bưởi.
Táo nhỏ quả, táo dai làm gốc ghép cho táo Gia
Lộc, táo Biên Hoà, táo Thiện Phiến.
Mít mật làm gốc ghép cho mít dai, mít tố nữ
Nhãn trơ làm gốc ghép cho nhãn +++g
Lê dại (mắc coọc) làm gốc ghép cho lê v.v…
Cũng có thể ghép cây khác họ: hồng gai làm

và cắt vát dài 2cm 2 bên, phần dưới tạo thành
một cái nêm.
Đặt nêm vào rãnh xẻ ở gốc ghép lệch về phía
vỏ để vỏ cành ghép và gốc ghép tương ứng với
nhau. Toàn bộ mặt cắt của nêm nằm lọt vào
rãnh. Có thể dùng 2 nêm. Buộc chặt gốc ghép
và cành ghép trong 15 – 20 ngày.

Ghép dưới vỏ

Cắt ngang gốc ghép (cách mặt đất 15 – 20cm).
Dùng dao sắc rạch lớp vỏ thành một đường
thẳng đứng, dài 3cm. Tách lớp vỏ ở hai bên
đường rạch một khoảng vừa đủ đặt cành ghép
(chỉ còn chồi nách). Cắt vát 1 bên phần dưới
cành ghép dài 3cm và đặt vào chỗ mở của vỏ
sao cho phần vỏ cành ghép và gốc ghép tiếp
súc với nhau. Buộc chặt chỗ ghép, sau 15 – 20
ngày tháo dây buộc.

- Ghép mắt: Là cách ghép phổ biến, áp dụng
cho nhiều loại cây có thể vận chuyển cành ghép
đi xa, ít bị nhiễm bệnh, kết quả cao.
Mắt ghép lấy ở cành bánh tẻ (đường kính gốc
cành 6 – 10mm, mỗi cành có 6 – 8 chồi ngủ ở
các nách lá to). Dùng dao sắc cắt mắt ghép
(hình 42.2) mỗi mắt có lớp gỗ rất mỏng phía
trong có kèm 2 đuôi 15 – 20mm. Lát cắt phải
thật “ngọt” tránh dập nát tế bào.


- Dùng đất đèn sản sinh khí etylen làm quả chín
nhanh
- auxin và nhiệt độ thấp giúp bảo quản quả
được lâu
- Tạo quả không hạt: dùng auxin và giberelin
phun vào hoa trước khi thụ phấn sẽ tạo quả
không hạt (thường sử dụng cho cà chuat, bầu
bí, cam, chanh, nho, táo, lê, dâu tây, dưa chuột,
dưa hấu …)
- Thụ phấn bổ khuyết ở ngô
Làm một cái phễu bằng bìa cứng đường kính 10
– 15cm, cuống phễu lót lớp vải màn.
Khi ngô đã trổ cờ và phun râu thì tiến hành thụ
phấn. Dùng tay rung nhẹ cho phấn hoa rơi vào
phễu (nếu lỗ vải màn rộng có thể đặt 1 mảnh
giấy tròn để giữ hạt phấn). Sau 1 ngày đêm cho
hạt phấn nảy mầm đem rây phấn hoa lên râu
mới phun của bắt ngô (hoa cái). Theo dõi sinh
trưởng và so sánh kết quả (số hạt, trọng lượng
hạt) ở ngô được thụ phấn bổ khuyết và ngô tự
thụ phấn (nhờ gió).

III. Câu hỏi và bài tập

Câu 1. Hãy nêu một số ví dụ về sinh sản vô tính
tự nhiên và sinh sản vô tính nhân tạo?
Câu 2. Vẽ và chú thích đầy đủ một bông hoa
lưỡng tính?
Câu 3. Tự thụ phấn và thụ phấn chéo xảy ra
trong những trường hợp nào? Nêu sự khác

Các hoa thụ phấn nhờ gió thường có cấu tạo rất
đơn giản, một số bộ phận có thể tiêu biến như
đài, tràng, nhị hoặc nhuỵ vươn cao, hoa không
mùi, hạt phấn nhỏ và nhiều,…
Các hoa thụ phấn nhờ côn trùng thường có màu
sắc sặc sỡ, có mùi thơm hoặc mùi hấp dẫn với
từng loại côn trùng. Hoa có cấu tạo và sắp xếp
vị trí của nhị hoặc nhuỵ thích hợp cho sự lấy hạt
phấn và đưa hạt phấn vào nhuỵ của côn trùng.
Câu 4. Hoa lưỡng tính vẫn có thể phải sử dụng
phương thức thụ phấn chéo nhờ côn trùng. Đó
là trong trường hợp sự chín của hạt phấn và
của nhuỵ không trùng nhau. Trong trường hợp
này nhiều khi hoa phải nhốt côn trùng qua đêm.
Câu 5. Nêu quá trình chín quả và hạt:
Sự chín của quả và hạt thường diễn ra theo thứ
tự thời gian như sau:
- Chín sinh lí: Từ lúc thu hoạch đến lúc có thể
nảy mầm. Đó là thời gian thành thục của hạt, củ,
quả. Thời kì này các chất kích thích sinh trưởng
giảm đến mức tối đa, ngược lại các chất ức chế
lại tăng đến mức tối đa, để đưa hạt vào thời kì
ngủ, nghỉ.
- Chín vật lí : Sự thay đổi độ cứng, mềm, sự
thay đổi màu sắc, sự thay đổi mùi vị.
- Chín hoá học: Sự thay đổi về hàm lượng các
chất như đường, axit, các chất dự trữ như:
phenol, alcanoic, antoxianin,…