TÍN NGƯỠNG NGHI THỨC HẦU ĐỒNG - CHẦU VĂN
Mantico
Hầu Bóng là một phong tục gắn liền với đời sống tâm linh của người Việt. Đây là
một lễ thức đặc trưng mà tiêu biểu nhất là tín ngưỡng Tứ Phủ. Tín ngưỡng Tứ Phủ
là tín ngưỡng đặc thù của người Việt. Tín ngưỡng này có rất nhiều nghi lễ đầy mầu
sắc và là mấu chốt đã tạo ra nhiều lễ hội rất phong phú, đa dạng đến phức tạp.
Hầu Bóng là nghi lễ nhập hồn của các vị Thánh Tứ Phủ vào thân xác ông Đồng bà
Cốt . Khi các vị Thánh đã nhập đồng thì Đồng chính là Thánh hiển linh để phán
truyền, ban phúc cho các tín dân. Để phục vụ cho nghi lễ quan trọng này người ta
đã sáng tạo ra một hình thức lễ nhạc gọi là Hát Vǎn để phục vụ cho quá trình nhập
đồng hiển thánh.
HẦU BÓNG
Hầu Bóng còn là một đam mê của các ông bà tin tưởng vào tâm linh sâu đậm của mình
đối với các vi thánh.Hầu đồng chính là “Sa Man Giáo” từ thời thương cổ của nhiều dân
tộc trên thế giới.
Theo quan niệm dân gian thì người hầu đồng trước hết là người có duyên với đạo Mẫu
(Có căn).
- Là những người trong phong trào theo nhau đội bát nhang.
- Dạng thứ hai là những người có căn cơ qua một lễ Phủ
- Dạng thứ ba là những người có cao căn đã mở tứ phủ để hầu đồng hay còn gọi là lính
của ngài
- Dạng thứ tư là những người đã mở điện thờ tại gia. Muốn thành ông đồng bà cốt phải
qua hai lễ tôn bát nhang và ra đàn Tứ Phủ. Như vậy hầu đồng thực chất có thể xem là một
hình thức diễn xướng dân gian có đủ yếu tố Lễ nhạc và Vũ Đạo.
CÁC NGHI THỨC CHUẨN BỊ CHO MỘT BUỔI HẦU ĐỒNG
Ðiện thờ: Điện thờ chính thờ hệ thống Mẫu Tứ Phủ, Mẫu Thượng Thiên (Trời) ở giữa,
Mẫu Ðịa (Ðất) ở bên phải, Mẫu Thoải (Nước) ở bên trái, Mẫu Thượng Ngàn (Núi,
Rừng). Ở các chùa chiền miếu mạo thường những bức tranh thờ bà Chúa, đức Thánh
Trần, ông Hoàng Ba, Hoàng Bẩy, Tam Phủ, Tứ Phủ theo nghệ thuật thời thượng Đông
Hồ, Hàng Trống hay Sỳnh.
Người hầu đồng trước tiên phải chọn ngày lành tháng tốt để chuẩn bị hầu với thủ nhang

phượng. Một trăm vàng thoi (Giấy vàng xếp thành thoi).
- Lễ mặn sơn trang gồm : có ốc, tôm, cá khô, cua (13 hoặc 15 con), mực, nếp cẩm, dừa
tươi
- Lễ sơn trang về đồ chay thường có : 1 mâm hoa quả gồm khế chua sung chát gừng cay,
chanh ớt,dứa Ở dưới bệ,
Thường thì tán lộc sơn trang ở giá chầu bé hoặc cô bé hoặc bất kì giá chầu hoặc cô miền
thượng .
Trước bàn thờ bầy đủ các loại mã và một chiếc thuyền rồng hình cánh phương có 12 hinh
nhân chèo thuyền, một đôi ngựa và một đôi voi có đủ yên cương và hàm thiếc. Những đồ
dung mã người ta sẽ hóa (đốt) sau khi lễ.
Ngày nay lễ vật có thay đổi đôi chút tùy nơi, tuy nhiên vẫn phải giữ căn bản tối thiểu tùy
đồng tiền dâng cúng
TRÌNH TỰ MỘT BUỔI HẦU ĐỒNG
Băt đầu buổi hầu đồng người ta đặt các lễ vật lên hương án. Người hầu đồng để các dụng
cụ lên chiếu đồng, bước lên chiếu đồng, lấy hoa xoa lên mặt, quần áo rồi vẩy xung quanh
để tẩy uế . Cung văn lên giây đàn, dạo nhạc, hát văn cộng đồng. Ba động tác tiên khởi mà
người hầu đồng phải làm là: Chấp tay chờ cho phụ đồng phủ khăn diên lên đầu trùm cả
tay xong thì đưa tay lên trán rồi bước chân trái lên môt bước, chân phải chụm lên với
chân trái, lập lai them hai lần mới quỳ xuống. Người hầu đồng làm lễ vái dập người, hai
tay chống xuống chiếu, mặt úp sát, vái ba lễ. Sau đó đứng dậy đi dật lùi ba bước về vị trí
cũ. Giá đệ nhất được bắt đầu.
Cũng như giá đầu, khi sang một giá khác, người hầu đồng sau khi
thay đổi trang phục và lễ cụ sẽ bước lên chiếu đồng, cung văn
chuẩn bị tấu nhạc. Người hầu đồng, chit xoa khăn vái, ngồi xếp
bằng. Người phụ đồng kính cẩn đưa một chiếc khăn phủ diện mầu
đỏ. Hầu đồng cầm khăn, vái mấy vái rồi phủ lên đầu, hai tay cầm
hai mép khăn phủ ở đầu gối. Một lúc sau đầu hầu đồng lắc lư, đảo
đảo rồi bất ngờ hét lên một tiếng, chỉ ngón trỏ trái lên trời. Đó là
dấu hiệu giá quan lớn đệ nhất nhập đồng.
MỘT GIÁ ĐỒNG CÓ THỂ TIẾN THEO TRÌNH TỰ SAU

Trước khi sử dụng lễ cụ, người hầu đồng bắt chéo hai dụng cụ lên
trước trán, sau đó cúi đầu làm lễ. Khi múa xong một giá, người hầu
đồng lại bắt chéo hai lễ cụ trước trán để tạ lễ.
e. Ban Lộc và nghe Văn chầu:
Sau khi đã múa các thánh thường ngồi nghe cung văn hát, kể sự
tích lai lịch vị thánh đang giáng. Với các giá ông Hoàng thì cung
văn ngâm các bài thơ cổ. Thánh biểu hiện sự hài long bằng động
tácvề gối và thưởng tiền cho cung văn. Lúc nầy cũng là lúc, thánh
dùng những thứ người hầu đồng dâng như: rượu thuốc lá, trầu
nước v.v. Các thứ thánh dùng phải làm nghi thức khai cương (khai
quang) cho thanh sạch.
Lúc nầy những người ngồi dự chung quanh đến gần để cầu xin
hoặc nghe thánh phán truyền. Và đây cũng là lúc thánh phát lộc.
Lộc thánh gồm nhiều thứ như: hoa quả, bánh trái, gương lược, tiền
bạc, nén nhang cháy v.v.
f. Thánh thăng:
Cuối cùng là dấu hiệu thánh thăng. Người hầu đồng ngồi yên, hai
tay bắt chéo trước tránquạt che lên đỉnh đầu, khẽ rung mình, lúc ấy
hai người phụ hầu đồng cấp tốc phủ khăn diện lên đầu người hầu
đồng, cung văn trổi nhạc và hát điệu thánh xa giá hồi cung./.