Kiến thức lớp 10
Ca dao Việt Nam –phần10

BÌNH GIẢNG BÀI CA DAO "CON
CÒ MÀ ĐI ĂN ĐÊM"

“Con cò mà đi ăn đêm,
Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao.
Ông ơi ông vớt tôi nao,
Tôi có lòng nào ông hãy xáo măng.
Có xáo thì xáo nước trong
Đừng xáo nước đục đau lòng cò con”.
Cánh cò trong ca dao sao đẹp thế! Màu xanh của lúa điểm trắng
cánh cò sớm sớm chiều chiều. “Con cò bay lả bay la – Bay từ
cửa phủ bay ra cánh dồng…” Con cò là người bạn thân thiết, hiền
lành của nhà nông. Con cò trong ca dao là hiện thân của người
dân cày quê ta: chất páhc, siêng năng, cần mẫn, trải qua nhiều
vất vả, gieo neo. Cánh cò từ hàng ngàn năm xa xưa đã nhập vào
tâm hồn tuổi thơ qua lời ru êm ái, ngọt ngào của mẹ:

“Con cò mà đi ăn đêm,
Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao.
Ông ơi ông vớt tôi nao,
Tôi có lòng nào ông hãy xáo măng.
Có xáo thì xáo nước trong
Đừng xáo nước đục đau lòng cò con”.

Ba từ “ông”, hai từ “tôi” được điệp lại như nốt nhấn bi thảm của
bài ca. Cò mong “ông” cứu vớt, đoái thương. “Tôi có lòng nào…”
là lời phân trần: cò đi ăn đêm… nhưng cò không phải là kẻ bất
lương, mà cò hiền lành, lương thiện.

Con cò trong bài ca dao là hình ảnh ẩn dụ, là biểu tượng về
người nông dân “hai sương một nắng”. Đó là những con người
hiền lành, chất phác cần cù, lam lũ, chịu thương chịu khó trong
cuộc đời. Bất hạnh của con cò “lộn cổ xuống ao” cũng là những
bất hạnh, hoạn nạn của nhà nông đứng trước mọi thế lực thống
trị và áp bưc trong xã hội. Sưu cao thuế nặng. Ách thống trị nặng
nề của bọn vua quan. Nạn áp bức, bòn rút của bọn địa chủ,
cường hào. “Phần thuế quan Tây, phần trả nợ” - Nửa công đưa
ở, nửa thuê bò” (Nguyễn Khuyến). Trải qua hàng ngàn năm,
người nông dân Việt Nam đã đổ mồ hôi vất vả làm ra củ khoai,
hạt gạo nuôi sống nhân dân, nhưng cuộc đời của họ có khác gì
thân phận con cò trong bài ca dao nay. Tiếng kêu thương của
con cò đã vọng vào cuộc đời theo thời gian năm tháng. Bài ca
dao đã gieo vào lòng chúng ta sự xót thương, đồng cảm với bao
nạn nhân trong xã hội, nhất là đối với số phận người nông dân
Việt Nam đêm trước cách mạng Tháng Tám.

Bài ca dao càng trở nên sâu sắc và thấm thía khi chúng ta đọc
đến hai câu cuối:
“Có xáo thì xáo nước trong,
Đừng xáo nước đục đau lòng cò con”. Gặp tai họa chưa chắc đã thoát hiểm: tính mạng nghìn cân treo

8 như thường lệ mà lại vần với chữ thứ 4 câu bát. Người ta gọi
đó là lục bát biến thể”
“Con cò mà đi ăn đêm,
Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao.
Ông ơi ông vớt tôi nao.
Tôi có lòng nào ông hãy xáo măng…”

Âm điệu bài ca như tiếng nấc, đọc lên nghe thật là ai oán, cay
đắng nghẹn ngào. Các biện pháp nghệ thuật như ẩn dụ, điệp từ
và cảm thán đã góp phần làm tăng tính thẩm mĩ và biểu cảm của
bài thơ dân gian này.

Thương con cò lâm nạ “lộn cổ xuống ao…”, thương “con cò đi
đón cơn mưa…”, thương “con cò chết rũ trên cây…”, chúng ta
nghìn lần thương yêu, kính phục người dân cày Việt Nam. Hơn
80% dân số nước ta làm nghề nông. Nghề nông là nghề căn bản
của dân tộc. Trải qua 4000 năm dựng nước và giữ nước, người
dân cày Việt Nam đã từng dùng gộc tre đánh giặc, siêng năng
cày bừa cấy hái để làm nên những bát cơm đầy dẻo thơm:
“Đất nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc,
(…) Cái kèo cái cột thành tên,
Hạt gạo phải một nắng hai sương
Xay giã giần sàng,
Đât nước có từ ngày đó…”
(Nguyễn Khoa Điềm) Trong hai cuộc kháng chiến thần thánh vừa qua, anh bộ đội cụ
Hồ là người nông dân mặc áo lính. Cần cù, dũng cảm, yêu nước,
chất phác… là phẩm chất cao quý của nhà nông quê ta… Học bài