SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH
TRƯỜNG THPT
***********************
SÁNG KIẾN:
RÈN LUYỆN MỘT SỐ KỸ NĂNG
SỬ DỤNG ATLAT ĐỊA LÝ
CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
NGƯỜI THỰC HIỆN: ………………….
TỔ CHUYÊN MÔN:
NĂM HỌC 200 200
MỤC LỤC
NỘI DUNG TRANG
PHẦN MỘT: ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Mục đích của đề tài 2
3. Phương pháp nghiên cứu 2
4. Phạm vi nghiên cứu 2
PHẦN HAI: NỘI DUNG ĐỀ TÀI
A. QUY TRÌNH RÈN LUYỆN KỸ NĂNG BẢN ĐỒ 3
I. Rèn luyện kỹ năng nhận biết, chỉ và đọc các đối tượng địa lý trên bản đồ 3
II. Rèn luyện kỹ năng xác định phương hướng trên bản đồ 3
III. Rèn luyện kỹ năng xác định toạ độ địa lý trên bản đồ 4
IV. Rèn luyện kỹ năng xác định khoảng cách trên bản đồ 5
V. Rèn luyện kỹ năng xác định vị trí địa lý trên bản đồ 6
VI. Rèn luyện kỹ năng mô tả địa hình trên bản đồ 7
VII. Rèn luyện kỹ năng mô tả khí hậu trên bản đồ 7
VIII. Rèn luyện kỹ năng mô tả sông ngòi trên bản đồ 8
IX. Rèn luyện kỹ năng phát hiện các mối quan hệ địa lý trên bản đồ 8
B. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC HIỆN CỦA ĐỀ TÀI 9
PHẦN BA: KẾT LUẬN
1. Kết luận chung 10


với thực tế.
II. Mục đích của đề tài
Trong khuôn khổ của đề tài, tôi mạnh dạn trình bày quy trình hướng dẫn học sinh sử dụng
bản đồ địa lý trong quá trình học tập từ mức độ dễ đến khó dần theo từng lớp. Nhằm khắc
phục một nhược điểm phổ biến trong học sinh là không có kỹ năng sử dụng bản đồ địa lý,
đồng thời giúp các em có được phương pháp làm việc với bản đồ một cách tích cực nhất
trong quá trình học tập.
III. Phương pháp nghiên cứu:
- Khảo sát tình hình kỹ năng sử dụng bản đồ của học sinh để nắm được mức độ hiểu biết
của các em về khả năng này.
- Trên cơ sở kết quả khảo sát, phân tích đánh giá tình hình để lựa chọn những kỹ năng cần
thiết cho học sinh, lựa chọn cách hướng dẫn phù hợp với từng đối tượng
- Trong qúa trình dạy hàng ngày, thường xuyên sử dụng các kỹ năng này và chú ý rèn
luyện cho học sinh vào các giờ học, vào giờ kiểm tra bài cũ, nhất là trong các giờ thực
hành.
- Kiểm tra lại kết quả và có điều chỉnh bổ sung kịp thời.
IV. Giới hạn phạm vi nghiên cứu:
- Phạm vi nghiên cứu ở đây là học sinh ở trường THPT Lạc Sơn, cụ thể là 3 khối
lớp 10, 11 và 12. Trong đó đối với mỗi khối, lớp mức độ khai thác kỹ năng sử dụng bản đồ
trong bài học có sự khác nhau. Song, trong giới hoạn của đề tài, tôi trình bày những nét
chung nhất cho quá trình rèn kỹ năng bản đồ cho học sinh.

PHẦN II: NỘI DUNG
A. QUY TRÌNH RÈN LUYỆN KỸ NĂNG BẢN ĐỒ:
I. Rèn luyện kỹ năng nhận biết, chỉ và đọc các đối tượng địa lý trên bản đồ:
Các đối tượng địa lý trên bản đồ thuộc nhiều loại, tự nhiên, kinh tế, xã hội. Kỹ năng nhận
biết , chỉ và đọc các đối tượng đại lý trên bản đồ rất đơn giản nhưng là kỹ năng cơ bản. Do
đó phải rèn luyện kỹ năng này trước tiên trong quá trình dạy học cho học sinh nhất là học
sinh khối lớp 10.

hướng bắc và hướng nam.
Ví dụ: Xác định chí hướng ở trang 10 “tập bản đồ thế giới và các châu lục” và trang
14 “tập bản đồ thế giới và các châu lục” và trang 19 “tập bản đồ thế giới và các châu lục”
- Cho học sinh nhận rõ các đường vĩ tuyến chỉ hướng tây đông và để các em chứng minh
trên quả địa cầu là không có điểm tây và cũng không có điểm đông.
Ví dụ: Xác định chí hướng ở trang 10 “tập bản đồ thế giới và các châu lục” và trang
14 “tập bản đồ thế giới và các châu lục” và trang 19 “tập bản đồ thế giới và các châu lục”
- Chuyển sang bản đồ nửa cầu và bản đồ châu lục cho học sinh nhận xét các đường kinh
tuyến, vĩ tuyến, và đối chiếu, so sánh với các đường kinh tuyến vĩ tuyến trên quả cầu để
thấy rõ những sai lệch của bản đồ.
- Tập xác định phương hướng trên bản đồ, atlat và đôí chiếu với quả địa cầu.
- Đối với lớp 10 sử dung “tập bản đồ thế giới và các châu lục” còn giúp các em rèn luyện
kỹ năng nhận biết các phép chiếu đồ, so sánh được các phép chiếu đồ.
Ví dụ: Xác định phép chiếu ở trang 10 “tập bản đồ thế giới và các châu lục” và trang
14 “tập bản đồ thế giới và các châu lục” và trang 19 “tập bản đồ thế giới và các châu lục”
III. Rèn luyện kỹ năng xác định toạ độ địa lý trên bản đồ:
Việc xác định toạ độ địa lý trên bản đồ cho phép nhận ra ngay một địa điểm nào đó nằm ở
đới khí hậu nào và từ đó suy ra đặc điểm cơ bản của khí hậu ở địa điểm đó. Vì khí hậu có
ảnh hưởng đến tự nhiên do đó nói chung, nếu biết được đặc điểm của khí hậu của một nơi

thì cũng có thể biết được những nét lớn về đặc điểm thổ nhưỡng, sông ngòi, thực vật …ở
nơi đó.
Việc xác định toạ độ địa lý không phải là công việc khó lắm nhưng học sinh thường rất
lúng túng trong việc tìm toạ độ địa lý của một khu vực, một quốc gia.
Do đó quy trình tiến hành rèn luyện kỹ năng xác định toạ độ địa lý cho học sinh nên theo
các bước sau:
- Hướng dẫn học sinh cách chia kinh, vĩ độ trên khung bản đồ.
- Cho học sinh tập xác định kinh, vĩ độ của điểm gặp nhau của hai đường kinh tuyến và vĩ
tuyến được biểu hiện trên bản đồ.
- Chuyển sang tập xác định toạ độ địa lý của của một điểm nằm ngoài các đường kinh

Các vùng có tỉ lệ đúng, những vùng có sai số lớn để đưa ra được các kết quả sát thực tế
hơn.
Ví dụ: Xác đinh khoảng cách từ Matxcơva  Ulanbato ở trang 7, 9, 26 “tập bản đồ
thế giới và các châu lục” để làm rõ các sai số ở các phép chiếu đồ
V. Rèn luyện kỹ năng xác định vị trí địa lý trên bản đồ:
Khi rèn luyện kỹ năng này cần làm cho các em nắm chắc ý nghĩa quan trọng của vị trí địa
lý, biết tự mình xác địng vị trí địa lý khi tìm hiểu về bất kỳ một đối tượng địa lý tự nhiên
nào và biết cách rút ra những kết luận quan trọng. Những yếu tố tự nhiên được lựa chọn để
xác định vị trí địa lý tự nhiên của một khu vực nào đó có thể được phân tích về vị trí kinh
tế.
Vị trí địa lý chính trị của một nước cũng có thể thay đổi theo từng giai đoạn lịch sử cũng
như vị trí địa lý kinh tế.
Ví dụ: Khu vực trung cận đông suốt mấy chục năm qua đã xảy ra những cuộc xung
đột liên miên; chiến tranh giữa Ixaren và các nước Arập, những vụ khủng bố không ngừng.
Những nước nằm trong khu vực như Libăng, Xiri,…hoặc bị lôi cuốn vào chiến tranh hoặc
chịu ảnh hưởng của chiến tranh, kinh tế bị thiệt hại, sản xuất không phát triển được, thậm
chí còn giảm sút.
Như vậy, khi rèn luyện kỹ năng xác định vị trí địa lý cần cho học sinh rõ: Vị trí địa lý tự
nhiên, vị trí kinh tế và chính trị không tách rời nhau mà gắn bó. Vị trí địa lý là nhân tố đem
lại bản sắc riêng cho mỗi nước.

Quy trình tiến hành:
- Làm cho học sinh nắm chắc khái niệm vị trí địa lý tự nhiên, vị trí địa lý kinh tế và vị trí
địa lý chính trị; phân tích mối quan hệ của chúng với nhau.
- Cho các em tập xác định vị trí địa lý tự nhiên bắt đầu từ các châu lục
- Hướng dẫn các em tập xác định vị trí địa lý kinh tế
- Hướng dẫn các em tập xác định vị trí địa lý chính trị
VI. Rèn luyện kỹ năng mô tả địa hình trên bản đồ:
Dựa vào bản đồ địa lý tự nhiên, học sinh tập phân tích xem có những dạng đại hình nào,
phân bố ra sao, dạng địa hình nào chiếm ưu thế, chỗ cao nhất và thấp nhất. Từ việc mô tả

được rèn luyện kỹ năng này sẽ biết được những mặt khác về tự nhiên, kinh tế, xã hội.
Quy trình tiến hành:
- Hướng dẫn các em lập dàn ý và dựa vào đấy để mô tả một con sông dựa trên dàn ý:
+ Những nét chung của sông ngòi: mạng lưới ra sao, sông chảy theo hướng nào, nguồn
cung cấp nước cho sông
+ Các hệ thống sông chính: Bắt nguồn từ đâu, chảy theo hướng nào, dài hay ngắn, có nhiều
hay ít sông nhánh, các sông chảy về đâu…
- Khi HS đã nắm được cách mô tả một con sông, chuyển sang hướng dẫn các em mô tả
một hệ thống sông.
- Cuối cùng hướng dẫn các em tập mô tả sông ngòi của một nước
IX. Rèn luyện kỹ năng phát hiện các mối quan hệ địa lý:
Đây là một kỹ năng cực kỳ quan trọng vì bản chất của khoa học địa lý gắn với không gian,
với bản đồ và gắn với các mối liên hệ giữa các hiện tượng. Kỹ năng này không chỉ dựa vào
sự hiểu biết về địa đồ học mà còn phải dựa vào kiến thức địa lý, càng nắm vững , hiểu sâu,
càng tích luỹ được nhiều kiến thức địa lý thì kỹ năng này càng thành thạo. Vì thế, hơn bất
kỳ kỹ năng nào, kỹ năng này cần được hình thành dần dần qua những ví dụ từ đơn giản đến
phức tạp, từ lớp dưới đến lớp trên.
- Trước hết cần cho học sinh hiểu rõ và phân biệt các mối liên hệ địa lý:
+ Mối liên hệ đơn giản nhất là những mối liên hệ về vị trí trong không gian của các đối
tượng địa lý, những mối liên hệ này thể hiện trực tiếp trên bản đồ, học sinh dễ dàng nhận
ra.

+ Ngoài những mối liên hệ nhìn thấy ngay trên bản đồ còn có những mối liên hệ học sinh
không chỉ dựa vào bản đồ mà còn phải đưa vào vốn hiểu biết địa lý nhất là các quy luật địa
lý.
Những mối liên hệ giữa những hiện tượng tự nhiên với nhau
Những mối liên hệ giữa những hiện tượng địa lý kinh tế với nhau: Bao gồm liên hệ
giữa những ngành kinh tế, liên hệ trong phối trí sản xuất.
Những mối liên hệ giữa tự nhiên và kinh tế
- Củng cố và phát triển thêm vốn hiểu biết bản đồ học của học sinh

trình dạy và học địa lý và đời sống thường ngày . Trong quá trính áp dụng sáng kiến, tôi đã
thu được những kết quả đáng mừng. Từ đó, có thể thấy rằng việc rèn kỹ năng bản đồ, kỹ
năng sử dụng atlat cho học sinh là một việc làm cần thiết, có thể tiếp tục áp dụng cho học
sinh các năm tiếp theo từ lớp 10 đến lớp 12. Đặc biệt trong chương trình mới của môn địa
lý, nó rúp cho học sinh năm vững và hiểu sâu, thiết lập được nhiều mối quan hệ địa lý ở
từng vấn đề, khu vực cụ thể.
2. Phương hướng nghiên cứu tiếp:
Ngoài kỹ năng sử dụng bản đồ địa lý, kỹ năng sử dụng atlat địa lý trong quá trình giảng
dạy môn địa lý tôi nhận thấy kỹ năng sử dụng bảng số liệu, biểu đồ, kỹ năng vẽ biểu đồ
địa lý…cũng là những kỹ năng quan trọng. Cách rèn luyện những kỹ năng này như thế nào
cho hiệu quả cũng là vấn đề sẽ được nghiên cứu trong những đề tài tiếp theo của tôi và các
đồng nghiệp.
Ý KIẾN CỦA TỔ CHUYÊN MÔN Lạc Sơn, ngày 25 tháng 5 năm 2007
Người viết
Trần Anh Tuấn

XẾP LOẠI CỦA HĐKH NHÀ TRƯỜNG
XẾP LOẠI CỦA HĐKH NGHÀNH

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Thị Thu Hằng: Phương pháp dạy học địa lý
NXB Giáo dục 1996
2. Lê Biên: Lý luân dạy học địa lý
NXB Đại học quốc gia 1997
2. Phi Công Việt: Kỹ thuật dạy học địa lý ở THPT
NXB Giáo dục 1999
3. Nguyễn Đạt Tam: Rèn luyện kĩ năng địa lí
NXB Giáo dục 2001
4. Nguyễn Dược – Mai xuân San: Phương pháp dạy học địa lý
NXB Giáo dục 1983