Phòng gd - đt Hng Hà
Trờng THCS Thái Phơng
Cộng hoà xã hội chủ nghĩa việt nam
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
@&?
Sáng kiến
Đề tài :
Phơng pháp giải bài tập di truyền
Họ và tên :
Nguyễn Văn Lực
Chức vụ : Giáo viên
Đơn vị : Trờng THCS Thái Phơng
Huyện Hng Hà - Tỉnh Thái Bình
Thái Phơng, tháng 5 năm 2009
I. Đặt vấn đề:
Hiện nay, sách giáo khoa có những điểm mới và sâu sắc về nội dung kiến
thức, bên cạnh đó cần phát huy tính chủ động tích cực tiếp thu lĩnh hội kiến thức
cho học sinh vì vậy đòi hỏi ngời giáo viên phải nắm vững và sâu rộng về kiến thức
chuyên môn.
Là một giáo viên trẻ tôi luôn luôn tìm tòi học hỏi kiến thức chuyên môn nâng
cao vốn hiểu biết để có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ giảng dạy của mình.
Di truyền học là môn khoa học cơ bản và rất quan trọng trong sinh học và
cơ sở khoa học của nó đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề cơ bản của các bộ môn sinh
học khác. Kiến thức di truyền học có nhiều phần trừu tợng, khó hiểu cần phải có
sự yêu thích, hứng thú, tập trung t duy cao mới có thể nhận thức và khắc sâu kiến
thức. Bài tập di truyền ra đời đã đáp ứng đợc phần nào những yêu cầu đó. Chính
vì vậy mà hệ thống các bài tập di truyền đã đợc xây dựng và sử dụng rộng rãi
trong dạy học di truyền học nhằm gây hứng thú học, kích thích t duy nhận thức,
củng cố, hoàn thiện và khắc sâu kiến thức cho học sinh, tạo cho học sinh phơng
pháp nghiên cứu độc lập trong t duy cũng nh trong thực nghiệm và thực tiễn cuộc
sống.

1
và F
2
.
2.2. Các bớc giải:
- Bớc1: Xác định tơng quan trội - lặn
- Bớc2: Quy ớc gen.
- Bớc3: Phân tích kiểu hình ở đời con để suy ra kiểu gen, kiểu hình của P.
+ Nếu F phân li theo tỉ lệ (3:1) => P : Aa

x Aa
+ Nếu F phân li theo tỉ lệ (1:1) => P : Aa

x aa
+ Nếu F đồng tính trội => p xảy ra các trờng hợp sau:
*P : AA x AA
*P : AA x Aa
*P : AA x aa
+ Nếu F đồng tính lặn => P : aa x aa.
+ Nếu F tỉ lệ 1:2:1 => Phép lai tuân theo quy luật trội không hoàn
toàn => P : Aa x Aa
2.3. Lu ý:
Trong bài toán thuận nếu cha biết tơng quan trội lặn, học sinh cần xác định đợc t-
ơng quan này trớc khi quy ớc gen.
- Cách xác định tơng quan trội - lặn:
+ Cách 1: Nếu p thuần chủng, tơng phản và F
1
đồng tính. Suy ra tính trạng biểu
hiện ở F
1

+ Kiểu gen A quy định tính trạng quả đỏ.
+ Kiểu gen a quy định tính trạng quả vàng.
- Xác định kiểu gen của P:
+ Cây cà chua quả đỏ thuần chúng có kiểu gen là: AA
+ Cây cà chua quả vàng có kiểu gen là: aa
- Sơ đồ lai:
P
tc
: AA x aa
Quả đỏ Quả vàng
G
p
: A a
F
1
: 100% Aa ( Quả đỏ)
F
1
x F
2
: Aa x Aa
G
F1
: A, a A, a


A a
A AA Aa
a Aa aa
+ Tỉ lệ kiểu gen: 1AA : 2Aa : 1aa

a Aa aa
+ Tỉ lệ kiểu gen: 1AA : 2Aa : 1aa
+ Tỉ lệ kiểu hình : 3 Quả đỏ : 1 quả vàng.
Ví dụ 2
Ngời ta đem lai cà chua qủa tròn với cà chua quả tròn, F
1
thu đợc:
315 cây cà chua quả tròn
105 cây cà chua quả bầu dục.
Biết rằng tính trạng hình dạng quả đỏ da 1 cặp gen quy định.
Hãy giải thích kết quả và viết sơ đồ lai.
Bài giải
- Xác định tơng quan trội - lặn

Ta có tỉ lệ phân tích ở F
1
là:
315 cây cà chua quả tròn :105 cây cà chua bầu dục tơng ứng với tỉ lệ 3:1 => Suy
ra, theo quy luật phân tính của Menđen ta có;
Tính trạng quả tròn là trội hoàn toàn so với tính trạng quả bầu dục.
- Quy ớc gen:
+ Gen A quy định tính trạng quả tròn
+ Gen a quy định tính trạng quả bầu dục.
- Sơ đồ lai: Ta có 3 sơ đồ lai
* P
1
: AA x AA
Thân dài Thân dài
G
P1

Ví dụ 3
ở cây hoa phấn, gen R quy định hoa màu đỏ, gen r quy định hoa màu trắng. Cặp
gen Rr quy định hoa màu hồng.
a. Giải thích sự xuất hiện của kiểu hình hoa màu hồng.
b. Cho lai giữa cây hoa phấn màu đỏ với cây phấn màu trắng đợc F
1
. Cho F
1
tiếp
tục lai với F
2
. Biện luận và viết sơ đồ lai từ P đến F
2
.
Bài giải
a. Giải thích:
Sở dĩ xuất hiện kiểu hình hoa màu hồng ở cây hoa phấn có kiểu gen Rr vì R quy
định tính trạng hoa màu đỏ trội không hoàn toàn so với gen r quy định tính trạng hoa
màu trắng suy ra kiểu gen Rr biểu hiện kiểu hình trung gian là hoa màu hồng.
Sơ đồ lai:
*P : RR x rr
Hoa đỏ Hoa trắng
G
P
: R r
F
1
: 100% Rr ( hoa hồng)
F
1

+ Gen A quy định tính trạng quả đỏ.
+ Gen a quy định tính trạng màu trắng.
* Giải thích:
- Sự xuất hiện kiểu hình quả màu hồng là do hiện tợng gen A trội không hoàn toàn
so với gen a suy ra kiểu gen của cây cho qủa màu hồng là Aa.
- Ta có F
2
phân tính về kiểu hình theo tỉ lệ xấp xỉ:
1 quả đỏ: 2 quả hồng: 1 quả trắng.
=> Đây là tỉ lệ của phép lai phân tính khi có hiện tợng trội không hoàn toàn.
=> kiểu gen của F
1
phải là: Aa ( quả hồng ).
- Mặt khác, F
1
đồng nhất quả màu hồng => P phải có kiểu hình quả màu đỏ ( kiểu
gen AA ) và kiểu hình hoa trắng( kiểu gen aa ).
* Sơ đồ lai:
P : AA x aa
Quả đỏ Quả trắng
G
p
: A a
F
1
x F
2
: Aa x Aa
G
F1

+ Tỉ lệ kiểu hình : 1 Quả xanh : 2quả hồng: 1 quả đỏ.
IV. Kết luận:
Hệ thống các bài tập di truyền đợc xây dựng và sử dụng rộng rãi trong dạy học Di
truyền học nhằm gây hứng thú, kích thích t duy nhận thức, củng cố, hoàn thiện và khắc
sâu kiến thức cho học sinh, tạo cho học sinh phơng pháp nghiên cứu độc lập trong t duy
cũng nh trong thực nghiệm và thực tiễn, nhằm đạt kết quả cao nhất có thể có góp phần
xây dựng sự nghiệp trồng ngời của ngành của toàn Đảng, toàn dân ta đã giao phó.
Qua thực tế giảng dạy tôi nhận thấy bản thân còn cần phải cố gắng học hỏi về
chuyên môn và nghiệp vụ s phạm, đặc biệt là từ các đồng nghiệp nhiều hơn nữa để có
thêm kinh nghiệm quý báu, thiết thực mang lại hiệu quả cao trong công tác giảng dạy bộ
môn Sinh học.
Kính mong nhận sự góp ý kiến của đồng nghiệp và cấp trên.
Tôi xin chân thành cảm ơn !
Thái Phơng, ngày 27 tháng 5 năm 2009
Ngời thực hiện
Nguyễn Văn Lực