Tìm hiểu hóa học quanh ta – Hóa học và
đời sống (phần 4)
24. Tại sao quần áo bị co rút?
Thông thường, trước khi dệt vải, người ta kéo thẳng sợi vải ra bằng các quá trình
giống như chải len. Do vậy, các sợi vải luôn tìm cách trở lại trạng thái tự nhiên của
chúng

Vải bị co rút có nguồn gốc từ các loại sợi tự nhiên, đặc biệt là bông, len và lanh.
Sợi của chúng là những chuỗi polymer dài hoặc sự kết hợp của các phân tử khổng
lồ. Ở trạng thái tự nhiên, các chuỗi này được cuộn lại hoặc xếp nếp. Khi chuẩn bị
để dệt vải, bước đầu tiên người ta thường kéo thẳng sợi vải ra. Tuy vậy, các sợi vải
luôn tìm cách trở lại trạng thái tự nhiên.
Song, khi chuyển từ trạng thái này sang trạng thái kia đòi hỏi phải vượt qua một
rào chắn năng lượng. Nhiệt độ cao trong máy giặt sẽ cung cấp cho sợi vải năng
lượng cho phép chúng biến đổi trạng thái, khiến các chuỗi polymer dài cuộn
ngược trở lại.
Sợi tổng hợp rất ít bị co rút vì polymer của chúng có thể được thiết kế theo ý muốn
của người sản xuất và chúng ở trạng thái duỗi thẳng.

25. Vì sao nước biển mặn?
Có người nói nước biển mặn vì hòa tan rất nhiều muối. Nhưng đó không phải câu
trả lời, bởi muối ở đâu mà ra? Không lẽ nước sông, nước hồ không có muối hòa
tan mà chỉ có nước biển?
Đến nay, các nhà khoa học vẫn chưa tìm ra câu trả
lời thỏa đáng. Có hai giả thuyết:
- Giả thuyết thứ nhất cho rằng ban đầu nước biển cũng ngọt y hệt nước sông, nước
hồ. Sau đó, muối từ trong nham thạch và các lớp đất xói mòn, theo mưa chảy ra
các dòng sông. Rồi các dòng sông đổ về biển cả. Nước biển bốc hơi, trút xuống

nước mà thành. Các loại màu này rất dễ tan khi gặp nước, nên chữ viết hay bị nhoè
đi. Mực xanh đen không bị nhược điểm này là do phương pháp chế tạo ra nó.
Nguyên liệu chế tạo gồm: tanin, axit galic và sắt (2) sunfat. Ngoài ra, trong mực
còn có một ít axit sunfuric, có tác dụng ngăn ngừa sắt (2) sunfat bị oxy hóa thành
sắt (3) sulfat, một ít axit phenic để chống mực bị thối, một ít bột màu xanh để tạo
màu cho mực và ít chất keo để làm cho mực có độ dính.
Sau khi chế tạo, lượng tanin trong mực xanh đen kết hợp với sắt (2) sulfat thành
tanin sắt (2). Khi dùng mực viết chữ trên giấy, dưới tác dụng của ánh sáng mặt trời
và oxy của không khí, tanin sắt (2) biến thành tanin sắt (3). Tanin sắt (3) sẽ tác
dụng với axit galic tạo thành sắt galat. Hợp chất này bám chặt vào mặt giấy, không
bị hơi ẩm làm nhòe chữ, cũng như không bị nhạt màu, giúp chữ viết bám lâu dài
vào mặt giấy. Do đặc điểm này, ngày nay trong các văn kiện chính thức, người ta
thường viết bằng mực xanh đen.
Đương nhiên, vì tanin sắt (2) dễ bị ôxy hóa biến thành tanin sắt (3), mà hợp chất
này lại dễ tác dụng với axit galic tạo kết tủa, nên mực sau khi chế xong phải được
chứa trong bình đậy kín. Nếu không trong đáy mực sẽ có kết tủa sau một thời gian.