Sáng kiến kinh nghiệm môn lịch sử năm học 2006-2007
khối trung học cơ sở
áp dụng chuyên đề đổi mới phơng pháp dạy học lịch sử
A/ đặt vấn đề:
Tri thức lịch sử là một trong những tri thức nền tảng của mọi sự phát triển
về trí tuệ và tâm hồn của con ngời.
Vị trí, vai trò của tri thức lịch sử trong quá trình hình thành nhân cách học
sinh là hết sức trọng yếu.
Vấn đề đặt ra là phải dạy nh thế nào để nâng cao dần chất lợng dạy và học
lịch sử! Điều đó luôn là nỗi trăn trở của biết bao thế hệ giáo viên đảm nhận môn
học này. Với bản thân tôi, trong suốt thời gian giảng dạy của mình, mặc dù cha
lâu nhng trớc mỗi giờ lên lớp là mỗi lần tôi cảm thấy trách nhiệm của mình thật
lớn! Làm thế nào để học sinh nắm vững đợc những kiến thức cơ bản! làm thế nào
để các em tiếp thu bài một cách năng động, sáng tạo, máy móc những kiến thức
mà giáo viên truyền thụ. Từ đó, các em biết rút ra những kết luận cần thiết để
vận dụng kiến thức đã học liên hệ với kiến thức mới, liên hệ với thực tế đời sống.
Để làm đợc điều đó không phải dễ! Vậy làm thế nào để áp dụng thành
công phơng pháp dạy học với từng bài dạy? điều này phụ thuộc vào nhiều yếu tố:
- Giáo viên phải nắm vững nội dung kiến thức mà mình truyền thụ, dạy
đúng trọng tâm và sát đối tợng - biết phát huy tính tích cực của học sinh trong
khi dạy học.
- Trong quá trình dạy, ngôn ngữ của giáo viên cũng khá quan trọng; vì nếu
nh văn học là t duy hình tợng thì lịch sử là t duy lôgíc. Vì thế khi dạy sử không
lạm dụng những từ ngữ khoa trơng mà ngôn ngữ phải chính xác để mô tả, tờng
thuật, phân tích và đánh giá sự kiện.
- Giáo viên phải biết vận dụng một cách linh hoạt các phơng pháp nh: mô
tả, tờng thuật sự kiện để các em hình dung đợc hiện thực lịch sử; sử dụng linh
hoạt đồ dùng trực quan trong những tiết dạy cần đến phơng tiện này (Đây là ph-
ơng tiện giúp ích rất nhiều trong việc khắc sâu kiến thức cho các em).
- Sau mỗi phần, mục, bài giáo viên phải cũng cố lại kiến thức cho các em
có thể bằng nhiều cách: - Ra câu hỏi tổng quát hoặc câu hỏi nâng cao để các em

sự lãnh đạo của Đảng Bôn Sê Vích đứng đầu là Lê-Nin đã tiến hành cuộc cách
mạng vô sản với khẩu hiệu: Biến chiến tranh đế quốc thành một cuộc chiến
cách mạng thành công đem lại hoà bình và một xã hội mới tiến bộ.
b/ T tởng: Giáo dục tinh thần đấu tranh kiên quyết chống chủ nghĩa đế
quốc, bảo vệ hoà bình, ủng hộ cuộc đấu tranh của nhân dân các nớc vì mục tiêu
độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.
Tin tởng vào sự lãnh đạo của Đảng cộng sản, đấu tranh chống chủ nghĩa
đế quốc gây chiến.
c/ Kỹ năng:
- Phân biệt đợc các khái niệm Chiến tranh Đế quốc, Chiến tranh
cách mạng, Chiến tranh chính nghĩa, Chiến tranh phi nghĩa.
- Sử dụng bản đồ trình bày diễn biến cơ bản của chiến tranh.
- Bớc đầu biết đánh giá một số vấn đề lịch sử: nguyên nhân sâu xa,
nguyên nhân trực tiếp
- Phát biểu suy nghĩa của mình về một vấn đề: chiến tranh.
2/ Trọng tâm bài dạy: Mục II: Những diễn biến chính của chiến sự.
3/ Phơng tiện dạy học:
- Bản đồ treo tờng: Chiến tranh thế giới lần thứ nhất.
- Tranh ảnh, t liệu lịch sử về chiến tranh thế giới lần thứ nhất.
II/ Tiến trình lên lớp:
* Kiểm tra bài cũ
? Nêu nội dung của cuộc Duy Tân Minh trị ở Nhật Bản ? Vì sao chủ nghĩa
đế quốc Nhật đợc mệnh danh là chủ nghĩa đế quốc quân phiệt, hiếu chiến?
2
Sáng kiến kinh nghiệm môn lịch sử năm học 2006-2007
khối trung học cơ sở
* Bài mới:
Nêu vấn đề: Thế kỷ XX đã đi qua với nhiều cuộc chiến tranh bùng nổ.
Trong đó có hai cuộc chiến tranh lớn có quy mô toàn thế giới là chiến tranh
thế giới lần thứ nhất và chiến tranh thế giới lần thứ hai. Vậy, chiến tranh thế

28/6/1914. Đây là nguyên cớ trực tiếp để cuộc chiến tranh thế giới lần thứ Nhất
bùng nổ.
II: Những diễn biến chính của chiến sự.
Sau khi xác định xong nguyên nhân của cuộc chiến tranh, giáo viên sử
dụng bản đồ để tờng thuật cơ bản diễn biến của cuộc chiến (Vì đối tợng chủ yếu
là học sinh bình thờng). Tuy nhiên sau mỗi giai đoạn của cuộc chiến tranh khi
giáo viên đã trình bày xong cần dừng lại để kiểm tra nhận thức của học sinh. Nh:
3
Sáng kiến kinh nghiệm môn lịch sử năm học 2006-2007
khối trung học cơ sở
* Kết thúc giai đoạn I (1914 1916): Hỏi Qua diễn biến của giai
đoạn I em thấy chiến sự xẩy ra nh thế nào? Thế trận chiến trờng ra sao?.
Sau đó giáo viên có thể chốt lại: Chiến sự giai đoạn này diễn ra quyết liệt, u thế
chiến trờng thuộc về phe Đức - áo. Nhng kết thúc giai đoạn này cả hai phe đang
ở thế dằng co cha bên nào có những thắng lợi quyết định. Cuộc chiến này lúc
đầu có năm cờng quốc Châu âu tham gia đến năm 1917 đã có 38 nớc. Chiến
tranh bắt đầu lan rộng khắp thế giới: Châu âu - Châu á - Châu Phi.
* Chiến sự giai đoạn II: Ưu thế chuyển sang phe hiệp ớc -> Về diễn biến
chiến sự, giáo viên vừa tờng thuật trên bản đồ, vừa lập bảng tóm tắt.
Thời gian Diễn biến
2 1917 - Cách mạng tháng 2 lật đổ Nga
Hoàng
4 1917 - Mỹ tham gia chiến tranh
11 1917 - Cách mạng tháng Mời Nga
ở đây chú ý vào hai nội dung:
- Cách mạng tháng Hai và đặc biệt là Cách mạng tháng Mời Nga thắng lợi
có ảnh hởng lớn đến cục diện chiến tranh. Lời đầu tiên của chính quyền Xô Viết
là Hoà Bình tuyên bố nớc Nga không tiếp tục tham gia chiến tranh. Điều
này cổ vũ mạnh mẽ cuộc đấu tranh chống đế quốc, chống chiến tranh, đòi hoà
bình của các nớc Châu âu. Làm cho cả hai bên tham chiến sợ hãi muốn nhanh

Nhân dân Việt Nam cũng phải hy sinh tính mạng, của cải cho thực dân
Pháp trong cuộc chiến này.
- Liên hệ: Chiến tranh thế giới lần thứ hai (1939 - 1945) gây tổn thất nhiều
cho nhân loại. Ngày nay, trong điều kiện xuất hiện vũ khí huỷ diệt và vũ khí giết
ngời hàng loạt, nếu nỗ ra chiến tranh lớn thì sẻ không có kẻ thắng, ngời thua mà
chỉ có một hậu quả đe doạ sự tồn tại của trái đất, của loài ngời. Vì vậy nhiệm vụ
chung của loài ngời là chống chiến tranh bảo vệ hoà bình.
Sau đó giáo viên đặt câu hỏi về tính chất của cuộc chiến tranh thế giới lần
thứ Nhất để học sinh suy nghĩ và trả lời: Theo em, cuộc chiến tranh thế giới lần
thứ nhất mang tính chất gì?
* Củng cố hệ thống kiến thức bài học: Bằng cách ra câu hỏi nh sau:
Em có nhận xét gì về cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất?. Giáo viên
gợi ý để các em nhớ lại:
- Nguyên nhân
- Diễn biến
- Hậu quả, tính chất của cuộc chiến tranh.
* Hớng dẫn học sinh học bài, làm bài, đọc sách tham khảo.
III/ Hệ thống câu hỏi và nội dung ghi bảng:
Bài 13: Chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1914 - 1918)
Câu hỏi của giáo viên Nội dung ghi bảng
I/ Nguyên nhân dẫn đến chiến tranh thế giới lần thứ nhất:
Yêu cầu học sinh đọc kênh chữ nhỏ SGK.
Câu hỏi 1: Em có nhận xét gì về cuộc chiến tranh này!
* Sự phát triển không đồng đều của CNTB cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ
XX.
Câu hỏi 2: Những cuộc chiến tranh đó phản ánh điều gì?
* Mâu thuẩn sâu sắc giữa các nớc đế quốc với nhau về vấn đề thị trờng,
thuộc địa.
Câu hỏi 3: Nguyên nhân nào dẫn đến bùng nổ cuộc chiến tranh thế giới
thứ nhất?

-Cơ sở vật chất bị tàn phá nặng nề
=> Gây đau thơng cho nhân loại
?Từ đó, theo em cuộc chiến tranh thế giới thứ Nhất mang tính chất gì?
2. Tính chất: - Cuộc chiến tranh đế quốc chủ nghĩa mang tính phi nghĩa
phản động
C/ Kết luận:
Trên đây là một bài dạy tôi đã áp dụng thành công Chuyên đề đổi mới
phơng pháp giảng dạy môn lịch sử ở trờng THCS tại trờng THCS Kỳ Hoa -
Kỳ Anh và kết quả cho thấy các em rất hăng say xây dựng bài, có hứng thú học,
theo dõi hết sức chăm chú. Sau mỗi tiết dạy thông qua việc kiểm tra lại bài mới
6
Sáng kiến kinh nghiệm môn lịch sử năm học 2006-2007
khối trung học cơ sở
một lần nữa đợc khẳng định rằng: Phần lớn học sinh đều nắm vững kiến thức cơ
bản, trình bày có logic, biết liên hệ thực tế để hiểu và làm bài tốt hơn. Thể hiện
qua các kỳ khảo sát, chất lợng học sinh đã nâng lên rất đáng kể, cụ thể đợc đánh
giá nh sau:
Lớp Chất lợng đầu năm Chất lợng kỳ I Chất lợng cuối năm
8A 55%(7% khá, giỏi) 69%(12% khá, giỏi) 85%(19% khá, giỏi)
8B 43%(5% khá, giỏi) 56%(9% khá, giỏi) 72%(14% khá, giỏi)
8C 35%(3% khá, giỏi) 47%(6% khá, giỏi) 58%(10% khá, giỏi)
Qua thức tế trên đây cho thấy việc áp dụng phơng pháp đổi mới vào bài
dạy là một biện pháp tích cực giúp học sinh hiểu bài nhanh, thu hút sự cảm hứng
đối với môn học này, gây sự chú ý khi tiếp thu bài dạy, vì vậy các em hăng say
phát biểu xây dựng bài tạo cho không khí giờ học thêm sinh động, đồng thời học
sinh có thể hiểu và nhớ bài ngay tại lớp. Hơn thế nữa, qua áp dụng phơng pháp
này giúp học sinh nhận thức đợc một cách sâu sắc về vị trí, tầm quan trọng của
môn lịch sử trong Xã hội mà bấy lâu nay hầu nh các em cha mấy quan tâm. Tuy
nhiên, muốn thực hiện đợc một giờ dạy có kết quả tốt, giáo viên cần phải thờng
xuyên trau dồi kiến thức, học hỏi nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của