A. PHẦN MỞ ĐẦU
I.Tính cấp thiết và lý do chọn đề tài
Như chúng ta đã biết , ngày nay, xu hướng toàn cầu hóa, quốc tế hóa phát triển
ngày càng mạnh mẽ cả về chiều rộng lẫn chiều sâu và dần dần trở thành một xu thế
khách quan cuốn hút tất cả các quốc gia trên thế giới tham gia. Động lực chính của
của xu hướng toàn cầu hóa là sự phát triển của lực lượng sản xuất mà lực lượng sản
xuất thì không ngừng lớn mạnh, đây là quy luật chung của mọi quốc gia, mọi thời đại
và mọi chế độ xã hội. Sự lớn mạnh đó không chỉ theo cấp số cộng mà còn theo cấp số
nhân.Các cấp số này lớn mạnh đến mức nào không chỉ phụ thuộc vào khoa học công
nghệ mà còn phụ thuộc vào các cách tổ chức quản lý sản xuất và càng về sau càng
mở rộng.
Trong xã hội phong kiến trình độ của lực lượng sản xuất còn hết sức thấp kém,
của cải vật chất sản xuất ra không đủ đáp ứng nhu cầu thiết yếu nhất của con người.
Bên cạnh đó quá trình tái sản xuất lại chỉ vận động trong lãnh thổ của một vùng hoặc
một quốc gia theo kiểu “ nội bất xuất ngoại bất nhập”.
Cuộc cách mạnh công nghiệp lần thứ nhất diễn ra làm cho lực lượng sản xuất phát
triển thêm một bước cao hơn, mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất
phong kiến ngày càng trở lên gay gắt, quan hệ sản xuất ấy đã không còn có thể dung
nạp nổi lực lượng sản xuất nữa. Để ra giải quyết mâu thuẫn cuộc cách mạng tư sản đã
nổ ra quật đổ chế độ phong kiến và chế độ tư bản chủ nghĩa đã ra đời. Đó là một
bước tiến lớn trong sự phát triển mới của xã hội loài người.Nhờ vậy mà lực lượng
sản xuất được giải phóng, của cải vật chất được sản xuất nhiều hơn và thị trường dân
tộc được hình thành thay cho thị trường vùng trước kia.Nhưng của cải vật chất được
sản xuất ngày càng nhiều dư thừa để đáp ứng nhu cầu trong nước và yêu cầu đặt ra là
phải mở rộng thị trường ra các nước khác.Các cuộc chiến tranh xâm lược thuộc địa,
cuộc đại chiến thế giới thứ nhất và thứ hai do các nước tư bản phát động chủ yếu là
vì mục đích này.
Càng phát triển, chủ nghĩa tư bản ngày càng thể hiện rõ bản chất bóc lột xấu xa
của nó. Mâu thuẫn giữa chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất và tính xã hội hóa ngày
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
càng cao của lực lượng sản xuất ngày càng trở lên gay gắt và yêu cầu giải quyết mâu

Nguời lao động giữ vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình tái sản xuất xã hội.
Bằng cách sử dụng tài năng về trí tuệ, sự khéo léo trong tay nghề cùng với các công
cụ sản xuất người lao động đã thực hiện cải biến giới tự nhiên theo nhu cầu của con
người, tác động vào tự nhiên và sản xuất ra của cải vật chất. C. Mác đã từng nhấn
mạnh rằng, "thiên nhiên không chế tạo ra máy móc, đầu máy xe lửa, đường sắt, điện
báo, máy sợi con dọc di động... Tất cả những cái đó đều là những cơ quan của bộ óc
con người, do bàn tay con người tạo ra, đều là sức mạnh đã vật hoá của tri thức” [3]
1.2.2.Tư liệu sản xuất.
Tư liệu sản xuất gồm 2 yếu tố:
- Đối tượng lao động:Đối tượng lao động là một bộ phận của giới tự nhiên mà
con người tác động và làm thay đổi hình thái của nó cho phù hợp với nhu cầu của con
người.
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
- Tư liệu lao động: Tư liệu lao động bao gồm: tư liệu lao động và công cụ hỗ
trợ. Cùng với người lao động, công cụ lao động là một trong những yếu tố cơ bản
nhất của lực lượng sản xuất, đóng vai trò quyết định trong tư liệu sản xuất. Công cụ
lao động là do con người sang tạo ra, là sức mạnh của tri thức đã được vật chất hóa,
nó “nhân” sức mạnh của con người trong quá trình sản xuất. Công cụ lao động là yếu
tố động nhất của lực lượng sản xuất. Cùng với quá trình tích lũy kinh nghiệm, với
những phát minh, những sáng chế khoa học, công cụ lao động không ngừng được cải
tiến và hoàn thiện. Chính sự cải tiến và hoàn thiện đó đã làm biến đổi toàn bộ tư liệu
sản xuất. Đó chính là nguyên nhân sâu xa của mọi biến đổi xã hội. Trình độ phát triển
của công cụ lao động là thước đo trình độ chinh phục tự nhiên của con người, là tiêu
chuẩn để phân biệt giữa các thời đại kinh tế [10].
1.2.3.Khoa học kỹ thuật.
Trong sự phát triển của lực lượng sản xuất, khoa học kĩ thuật đóng vai trò ngày càng
to lớn. Sự phát triển của khoa học kĩ thuật gắn liền với sản xuất là động lực mạnh mẽ
nhất để thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển. Sự phát triển của khoa học kĩ thuật
đến mức nó đã trở thành nguyên nhân trực tiếp của nhiều hoạt động kinh tế xã hội và
đang dần trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp. Những tác động của khoa học kĩ

càng sâu sắc. Chính sự phát triển ấy đã thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển không
ngừng không những tăng theo cấp số cộng mà còn theo cấp số nhân.
2.Các yếu tố tác động đến lực lượng sản xuất.
Có rất nhiều yếu tố tác động đến lực lượng sản xuất trong đó có thể kể đến 2 yếu
tố chính là quan hệ sản xuất và dân số.
2.1. Quan hệ sản xuất.
Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất là hai mặt của phương thức sản xuất.
Chúng tồn tại không tách rời nhau mà tác động qua lại một cách biện chứng với nhau,
tạo thành quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ của lực
lượng sản xuất. Ở mỗi giai đoạn nhất định trình độ sản xuất của lực lượng sản xuất
lại khác nhau thể hiện ở trình độ của công cụ lao động kỹ năng lao động người lao
động. Gắn liền với trình độ của lực lượng sản xuất là tính chất của lực lượng sản
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
xuất. Tính chất của lực lượng sản xuất phát triển từ tính cá nhân đến tính xã hội hóa.
Khi sản xuất ở trình độ thấp kém thì tính chất của lực lượng sản xuất là tính cá nhân.
Khi sản xuất đã đạt đến trình độ cơ khí hiện đại thì tính chất của lực lượng sản xuất
là tính xã hội hóa và tính xã hội hóa này càng trở lên sâu sắc hơn.
Quan hệ sản xuất là quan hệ giữa người với người trong quá trình sản xuất và tái
sản xuất xã hội. Muốn thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển thì quan hệ sản xuất
phải phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Sự phù hợp đó thể hiện ở
chỗ tất cả các mặt của quan hệ sản xuất đều là môi trường thuận lợi để phát triển lực
lượng sản xuất. Khi đó lực lượng sản xuất phải tạo điều kiện sử dụng và kết hợp một
cách tối ưu giữa người lao động và tư liệu sản xuất tạo cơ sở để lực lượng sản xuất
phát huy tối đa khả năng của mình.
Sự phát triển không ngừng của lực lượng sản xuất làm cho quan hệ sản xuất từ
chỗ phù hợp đã trở lên không phù hợp với lực lượng sản xuất. Khi đó quan hệ sản
xuất lại là “ xiềng xích” kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất. Và yêu cầu
khách quan đặt ra là phải thay thế kiểu quan hệ sản xuất cũ bằng quan hệ sản xuất
mới phù hợp hơn để tạo điều kiện để lực lượng sản xuất phát triển.Các Mác đã từng
nhận xét rằng “ tới một giai đoạn phát triển nào đó của chúng ta lực lượng sản xuất

thôn chiếm tỷ lệ rất ít.Do vậy muốn phát triển lực lượng sản xuất ta cũng phải chú
trọng tới vấn đề dân số.
3.Vai trò của lực lượng sản xuất trong đời sống xã hội
Lực lượng sản xuất biểu thị mối quan hệ tác động giữa con người với tự nhiên,
biểu hiện trình độ sản xuất của con người , năng lực hoạt động thực tiễn của người
trong quá trình sản xuất ra của cải vật chất. Do vậy lực lượng sản xuất có vai trò rất
quan trọng.
Lực lượng sản xuất phát triển sẽ thúc đẩy sản xuất phát triển, đẩy nhanh quá trình
tái sản xuất xã hội sản xuất ra nhiều của cải vật chất phục vụ đời sống con người.
Sự phát triển kinh tế suy cho cùng là sự phát triển của lực lượng sản xuất. Do vậy
Lực lượng sản xuất phát triển sẽ kéo theo sự phát triển kinh tế và đưa tới sự tiến bộ
xã hội.
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Lực lượng sản xuất phát triển, của cải vật chất sản xuất ra nhiều hơn với chất
lượng cao hơn chính là điều kiện để nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, xóa đói
giảm nghèo, giảm bớt thất nghiệp, thúc đẩy kinh tế, văn hóa, chính trị phát triển và
thực hiện thành công công bằng xã hội.
4.Kết luận
Qua đó ta có thể thấy rằng lực lượng sản xuất là yếu tố cơ bản nhất của hoạt động lao
động sản xuất trong xã hội, là nguyên nhân sâu xa của mọi sự phát triển kinh tế và
tiến bộ xã hội. Do vậy, bất cứ quốc gia nào, bất cứ thời đại nao, bất cứ cũng phải chú
trọng tới phát triển việc phát triển lực lượng sản xuất. Trong các yếu tố hợp thành lực
lượng sản xuất thì người lao động bao giờ cũng là chủ thể là lực lượng cơ bản nhất
của sản xuất xã hội.
II. Quá trình phát triển lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay
1. Bối cảnh của quá trình phát triển lực lượng sản xuất.
1.1.Thế giới.
Sự ra đời và phát triển mạnh mẽ của hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa trên thế
giới đã mở ra một trang sử mới cho sự phát triển của lực lượng sản xuất. Rõ ràng
rằng phương thức sản xã hội chủ nghĩa có tính ưu việt hơn so với phương thức sản