1
Nguyễn Đình Sim THPT Quốc Học - Tổ chức hoạt động nhóm qua dạy học khóa trình
lịch sử thế giới cận đại ở lớp 10 THPT ĐỀ TÀI:
Tổ chức hoạt động nhóm qua dạy học khóa trình lịch
sử thế giới cận đại ở lớp 10 THPT
Chƣơng 1
CƠ SỞ XUẤT PHÁT CỦA VẤN ĐỀ HOẠT ĐỘNG NHÓM TRONG DẠY HỌC
LỊCH SỬ Ở TRƢỜNG THPT
Phương pháp dạy học là một khoa học, vì vậy mỗi phương pháp đều
dựa trên những cơ sở lý luận và thực tiễn nhất định, phương pháp hoạt động
nhóm cũng không nằm ngoài nguyên tắc ấy. Thông qua nghiên cứu tài liệu lý
luận và tìm hiểu thực tiễn, tôi nêu lên những cơ sở xuất phát của vấn đề hoạt
động nhóm trong dạy học nói chung, dạy học lịch sử ở trường THPT nói riêng.
1.1. XUẤT PHÁT TỪ YÊU CẦU ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
THEO HƢỚNG TÍCH CỰC
Đổi mới phương pháp dạy học nói chung, phương pháp dạy học lịch sử
nói riêng ở trường THPT từ lâu đã trở thành nhiệm vụ không chỉ của người
làm công tác giáo dục mà là của toàn xã hội. Bởi lẽ, chất lượng giáo dục phụ
thuộc rất lớn vào nội dung và phương pháp dạy học. Song, hiện nay việc đổi
mới phương pháp dạy học ở trường THPT chưa thực sự sôi nổi và đạt hiệu
quả cao.
2
Nguyễn Đình Sim THPT Quốc Học - Tổ chức hoạt động nhóm qua dạy học khóa trình
3
Nguyễn Đình Sim THPT Quốc Học - Tổ chức hoạt động nhóm qua dạy học khóa trình
lịch sử thế giới cận đại ở lớp 10 THPT
Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII (12/1996) nhấn mạnh: “Đổi mới
mạnh mẽ phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều,
rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng
phương pháp tiên tiến và phương pháp hiện đại vào quá trình dạy học. Đảm
bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh” [9, tr. 41].
Điều 5.2, Luật Giáo dục (sửa đổi) nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt
Nam (2007): “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ
động, sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả
năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” [21, tr. 9]. Chương
trình Giáo dục phổ thông ban hành theo quyết định số 16/2006/QĐ- BGD&ĐT
ngày 5/5/2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã nêu: “Phát huy
tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc trưng
môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện từng lớp học; bồi dưỡng cho
học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kỹ năng vận dụng
vào thực tiễn; tác động đến tình cảm đem lại niềm vui; hứng thú và trách
nhiệm học tập cho học sinh” [27, tr. 15].
Cốt lõi của của việc đổi mới phương pháp dạy học được nêu trong Luật
giáo dục, các Nghị quyết, Chỉ thị trên đây là hướng tới hoạt động học tập chủ
động, chống lại thói quen học tập thụ động. Điều đó có nghĩa là đổi mới
phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực học tập của người
học nhằm giúp học sinh chủ động, sáng tạo, rèn luyện kỹ năng và thói quen tự
học, tinh thần hợp tác, kỹ năng vận dụng kiến thức vào những tình huống
khác nhau trong học tập và thực tế.
Về mặt bản chất, đổi mới phương pháp dạy học là đổi mới cách tiến
hành các phương pháp trên cơ sở khai thác triệt để ưu điểm của phương
pháp cũ và vận dụng linh hoạt một số phương pháp mới nhằm phát huy tối đa
Quá trình dạy học bao gồm hai hoạt động: dạy của thầy và học của trò,
có quan hệ biện chứng với nhau. Để thực hiện đổi mới phương pháp dạy học
5
Nguyễn Đình Sim THPT Quốc Học - Tổ chức hoạt động nhóm qua dạy học khóa trình
lịch sử thế giới cận đại ở lớp 10 THPT
thành công cần phải có sự hợp tác giữa thầy và trò, sự phối hợp hoạt động
dạy với hoạt động học. Theo tinh thần đó nhiều tài liệu còn dùng thuật ngữ
“dạy và học tích cực” để phân biệt với thuật ngữ “dạy và học thụ động”. Do đó
thuật ngữ “phương pháp tích cực” bao hàm cả phương pháp dạy và phương
pháp học.
Để phân biệt với các phương pháp dạy học khác, đặc biệt là phương
pháp thụ động, các nhà nghiên cứu đưa ra 4 đặc trưng cơ bản của phương
pháp tích cực, đó là:
- Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh.
- Dạy và học chú trọng phương pháp tự học.
- Tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác.
- Kết hợp đánh giá của thầy với tự đành giá của trò.
Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận
thức của học sinh không có nghĩa là gạt bỏ hoàn toàn phương pháp dạy học
truyền thống hay phải “nhập nội” một số phương pháp xa lạ vào trong quá
trình dạy học. Bởi lẽ, bất kì phương pháp dạy học nào cũng có những ưu
điểm và hạn chế của nó và phương pháp dạy học truyền thống không phải là
chỉ chứa yếu tố hạn chế. Vì vậy, có thể nói rằng không có phương pháp thụ
động mà vấn đề là ở chỗ giáo viên sử dụng các phương pháp dạy học như
thế nào.
Khi đổi mới phương pháp dạy học cần phải kế thừa, phát huy những
mặt tích cực của phương pháp dạy học hiện có, đồng thời phải học hỏi, vận
dung một số phương pháp dạy học mới một cách linh hoạt, phù hợp với điều
Thông qua các hoạt động nói trên, nhân cách con người đã dần hình thành và
phát triển” [13, tr. 50].
Những thành tựu của lý luận dạy học hiện đại khẳng định: “nhân cách
không có sẵn…, chính trong quá trình sống, học tập, lao đông, vui chơi, giải
7
Nguyễn Đình Sim THPT Quốc Học - Tổ chức hoạt động nhóm qua dạy học khóa trình
lịch sử thế giới cận đại ở lớp 10 THPT
trí, con người đã hình thành và phát triển nhân cách của mình” [13, tr. 50].
Muốn có những con người năng động, sáng tạo cần phải tổ chức các hoạt
động vui chơi, học tập tích cực, sáng tạo. Vận dụng quan điểm này vào lĩnh
vực giáo dục các nhà tâm lý học sư phạm khẳng định “Trong quá tình dạy học
để phát triển nhân cách của học sinh cần phải tăng cường hoạt động nhận
thức cho các em” [28, tr. 4]. Theo Vưgôtxki, nhà tâm lý học lịch sử cho rằng
“Các chức năng tâm lý xuất hiện trước hêt ở mức độ liên nhân cách giữa các
cá nhân, trước khi chúng tồn tại nhân cách bên trong”. Chính vì vậy theo ông,
“trong một lớp học cần coi trọng sự khám phá có trợ giúp” [7, tr. 99].
Lý thuyết kiến tạo ra đời những năm 80 của thế kỷ XX cũng là một cơ
sở của dạy học hiện đại. Nội dung của lý thuyết này đề cập đến một số điểm:
Thứ nhất, hoạt động nhận thức ở người là quá trình tiếp nhận thông tin
từ ngoài vào, được chọn lọc trên sơ sở nhu cầu và lợi ích cá nhân. Như vậy
học là quá trình người học tự kiến tạo, xây dựng kiến thức cho mình.
Thứ hai, khi nghiên cứu hoạt động học cần gắn với một hoàn cảnh cụ
thể.
Thứ ba, học là quá trình mang tính xã hội, văn hóa và liên nhân cách. Do
vậy, học không chỉ chịu sự tác động của tác nhân nhận thức mà còn chịu sự
ảnh hưởng của tác nhân xã hội và sự tương tác giữa các cá nhân [25, tr. 30-
34].
GS. Phạm Minh Hạc nhấn mạnh “Nhà trường hiện đại ngày nay là nhà
ra, từng tồn tại thật, song không "hiện có” [18, tr. 51], vận động theo quy luật
từ thấp đến cao, trải qua những bước quanh co, phức tạp song không ngừng
phát triển đi lên ngày càng tiên tiến. Do đó, trong quá trình học tập lịch sử,
học sinh không thể "trực tiếp” trực quan sinh động các sự kiện, hiện tượng
của quá khứ, kể cả những sự kiện đang diễn ra bên ngoài tầm mắt của chúng
ta.
Thứ hai, lịch sử là cái đã xảy ra không tái diễn nguyên vẹn như cũ,
“song nó lặp lại trên cơ sở không lặp lại, tức là ở dạng khác cao hơn, hợp quy
9
Nguyễn Đình Sim THPT Quốc Học - Tổ chức hoạt động nhóm qua dạy học khóa trình
lịch sử thế giới cận đại ở lớp 10 THPT
luật” [18, tr. 51]. Vì thế, trong dạy học lịch sử, chúng ta không thể tái hiện lại
quá khứ bằng thí nghiệm để học sinh trực tiếp quan sát như một số môn khoa
học tự nhiên khác (mặc dù ngày nay khoa học đã tương đối phát triển, người
ta có thể tái hiện trong một phạm vi nhỏ, ở mức độ nào đó các sự kiện đã xảy
ra).
Thứ ba, nhận thức lịch sử bao giờ cũng khó khăn và phức tạp hơn so
với các khoa học khác; bởi vì, lịch sử chính là bản thân cuộc sống - kết quả
hoạt động của con người, cho nên khi học tập lịch sử con người (học sinh)
vừa là chủ thể vừa là khách thể (đối tượng) nhận thức.
Do đó, trong nhận thức lịch sử, giáo viên và học sinh ít nhiều bị chi phối
bởi hệ tư tưởng của giai cấp, thời đại nhất định nào đó. Mặt khác, chương
trình bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông được cấu tạo từ quá khứ đến hiện
tại, từ xa xưa đến ngày nay, mà quá trình nhận thức phù hợp với đặc điểm
tâm lý lứa tuổi và trình độ của học sinh là từ gần đến xa, từ cụ thể đến trừu
tượng, từ đơn giản đến phức tạp.
Thứ tư, kiến thức lịch sử vô cùng phong phú đa dạng, không chỉ có các
biến cố, hiện tượng, niên đại, nhân vật, địa danh mà còn các khái niệm, quy
dạy học, thành công của mỗi cá nhân không chỉ đạt được thông qua sự nỗ lực
của bản thân họ mà còn nhờ sự hợp tác, học hỏi những người xung quanh.
Để thực hiện điều đó, không có gì hiệu quả hơn là tổ chức hoạt động nhóm
trong giờ học. Những mối quan hệ xã hội được đưa vào dạy học thông qua
hoạt động nhóm không những giúp lĩnh hội kiến thức mà còn làm giàu kinh
nghiệm sống, giao tiếp, hợp tác… của học sinh.
Thời gian qua dư luận đã phản ánh rất nhiều về việc giảm sút chất
lượng học tập lịch sử ở trường THPT nước ta. "Thực trạng bi đát" là cụm từ
mà nhiều nhà nghiên cứu lịch sử nói về việc dạy và học môn học này ở
trường phổ thông. "Bàng hoàng", "kinh hoàng" là cách mà báo chí ba năm liên
tiếp gần đây gọi tên cho chất lượng môn Lịch sử từ kết quả các bài thi đại
học. "Trớ trêu" là cảm giác của người xem một chương trình thi kiến thức trên
truyền hình khi có sinh viên trường Đại học Văn Lang không biết Quốc hiệu
của nước ta thời vua Hùng là gì…
11
Nguyễn Đình Sim THPT Quốc Học - Tổ chức hoạt động nhóm qua dạy học khóa trình
lịch sử thế giới cận đại ở lớp 10 THPT
Trong kỳ thi đại học năm 2007, có hơn 150.000 bài thi Lịch sử "gặt"
mức điểm từ 4,5 trở xuống. Con số này chiếm tỷ lệ tới 95,74% tổng số thí sinh
thi khối C. Trong đó, điểm 0 chiếm gần 4%. Mức điểm "đẹp" khá khiêm tốn với
17 thí sinh đạt điểm 8,5. Điểm số trung bình của môn sử là 2,09/10, đứng
hạng thấp nhất so với điểm số trung bình của các môn thi (4,28). Ở kỳ thi tốt
nghiệp THPT, mức điểm trung bình 6,19 của môn Lịch sử cũng xếp hàng "đội
sổ" trong tương quan với các môn còn lại [1].
Nhiều bài làm của thí sinh trong các kì thi tốt nghiệp và tuyển sinh đại
học trả lời sai kiến thức, sự kiện và khái niệm cơ bản, diễn đạt, hành văn lủng
củng, sai cả từ ngữ, ngữ pháp và tệ hại nhất là những sự "nhầm lẫn" và lệch
lạc về nhận thức lịch sử. Trong kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa qua có nhiều bài
không chỉ của những người trong ngành giáo dục mà là của toàn xã hội. Thực
trạng đó đã khiến người ta không khỏi thắc mắc, trước hết là nguyên nhân và
sau đó là giải pháp để khắc phục. Hiện nay ở nước ta đang diễn ra quá trình
thay đổi nội dung chương trình, sách giáo khoa lịch sử ở trường THPT và
cùng với nó là phải nhanh chóng đổi mới về mặt phương pháp dạy học.
Những phương tiện, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học mới được các
giáo viên lịch sử ở trường THPT quan tâm và đưa vào áp dụng trong các giờ
học ở trên lớp. Tổ chức hoạt động nhóm là một trong những phương pháp
dạy học mới mà giáo viên các trường THPT ở nước ta đang bước đầu áp
dụng vào dạy học lịch sử. Vậy, hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử ở
trường THPT được giáo viên và học sinh nhận thức và thực hiện như thế
nào? Hiệu quả của nó ra sao?
Để làm rõ vấn đề này, trong thời gian qua tôi đã tiến hành khảo sát, điều
tra, tìm hiểu qua 200 học sinh các trường THPT trên địa bàn thành phố và 100
học sinh trường THPT Quốc học Quy Nhơn, cùng 65 giáo viên lịch sử của
hơn 24 trường THPT trên địa bàn tỉnh Bình Định.
Đối với học sinh, qua câu hỏi “Em có thích giáo viên tổ chức hoạt động
nhóm trong giờ học lịch sử không?”, chúng tôi thu được kết quả ở bảng 1.1.
Khối
Số
Các mức độ
13
Nguyễn Đình Sim THPT Quốc Học - Tổ chức hoạt động nhóm qua dạy học khóa trình
lịch sử thế giới cận đại ở lớp 10 THPT
lớp
lượng
HS
36,1
2
5,6
Tổng
300
156
52,00
108
36,00
36
12,00
Bảng 1.1: Thái độ học sinh đối với hoạt động nhóm trong giờ học lịch sử
Kết quả từ bảng trên cho thấy, rất nhiều học sinh thích tổ chức hoạt
động nhóm trong giờ học lịch sử: có 156/300 học sinh chiếm 52%, cụ thể: khối
10: 53,57%; khối 11: 48,39%, khối 12: 58,3%. Trong khi đó chỉ có 36/300 học
sinh (12%) không thích tổ chức hoạt động nhóm trong giờ học. Điều này
chứng tỏ hoạt động nhóm đã được đa số học sinh hưởng ứng và ủng hộ.
Đối với giáo viên, đa phần giáo viên các trường được điều tra đều nhận
thức và đánh giá cao vai trò của hoạt động nhóm trong dạy học học lịch sử,
họ cho rằng đây là phương pháp mới, cần thiết phải tiến hành áp dụng. Trên
thực tế, một số giáo viên đã áp dụng phương pháp này trong các giờ học lịch
sử, góp phần làm cho tiết học sinh động, học sinh học tập hứng thú hơn.
Thầy giáo Nguyễn Chí Ron, tổ trưởng tổ Sử - Giáo dục công dân
trường THPT Nguyễn Trân (Hoài Nhơn) khẳng định: “Nên áp dụng phương
pháp mới vào giờ học, chẳng hạn thảo luận nhóm…”. Thầy Võ Trung Huân,
trường THPT Hoài Ân: “Đây là một hoạt động cần thiết trong dạy học lịch
sử…”; Thầy Huỳnh Văn Long, trường THPT số 1 Phù Cát: “Cần thiết sử dụng
thảo luận nhóm trong giờ học lịch sử”…
15
Nguyễn Đình Sim THPT Quốc Học - Tổ chức hoạt động nhóm qua dạy học khóa trình
lịch sử thế giới cận đại ở lớp 10 THPT
Xuất phát từ những cơ sở lý luận và thực tiễn trên đây cho phép chúng
ta khẳng định việc tiến hành hoạt động nhóm - một trong những phương pháp
dạy học tích cực là hết sức cần thiết, nó phù hợp với đặc điểm tâm lý của học
sinh phổ thông, đó là sự nhiệt tình, sôi nổi và sáng tạo. Hoạt động nhóm là
môi trường tốt để năng lực cá nhân của học sinh được bộc lộ và phát triển.
Hiện nay, hoạt động nhóm đang là hình thức phổ biến nhằm thực hiện
xu hướng cộng tác và liên kết với nhau để cùng đạt được lợi ích trong học tập
để hướng tới mục tiêu chung. Một khi được áp dụng vào giờ học, hoạt động
nhóm sẽ góp phần hạn chế lối học thụ động trước đây, nhất là với môn lịch sử
- một bộ môn có quá nhiều ngày tháng, sự kiện…mà nếu chỉ đọc - chép thì
học sinh không khỏi chán và ngán.
Chƣơng 2
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG NHÓM
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƢỜNG THPT 16
Nguyễn Đình Sim THPT Quốc Học - Tổ chức hoạt động nhóm qua dạy học khóa trình
lịch sử thế giới cận đại ở lớp 10 THPT
nhóm là một phương pháp dạy học chú trọng khai thác tối đa mối quan hệ học
sinh - học sinh trong quá trình dạy học. Theo đó học sinh được tổ chức thành
các nhóm nhỏ từ 2 đến 5, 6 em cùng tham gia một cách tích cực để giải quyết
một nhiệm vụ học tập chung” [26].
TS. Trần Quốc Tuấn:“ Học tập cùng người khác theo cặp, theo nhóm
nhỏ và theo nhóm lớn được gọi là học tập và hợp tác trong nhóm” [27, tr.22].
Theo PGS. TS. Trần Ngọc Giao: “Hoạt động dạy học theo nhóm là hoạt
động trong đó giáo viên tổ chức cho học sinh hoạt động và hợp tác với nhau
trong các nhóm nhằm đạt được mục tiêu học tập” [2, tr. 90].
Các quan niệm về hoạt động nhóm trên đây tuy có diễn đạt khác nhau,
nhưng đều nhấn mạnh đến bản chất của hoạt động nhóm là hoạt động của
người học trong quá trình dạy học. Cụ thể là hoạt động hợp tác giữa các cá
nhân trong một tập thể nhỏ, đó là “nhóm” để cùng thực hiện nhiệm vụ chung.
Dạy học theo cách này là đặt học sinh vào môi trường học tập cùng quan sát,
thực hành, thí nghiệm, thảo luận… nhằm khuyến khích các em chia sẻ với
nhau trong quá trình học tập. Đây là một chiến lược học tập hữu ích trong mọi
tình huống được tóm tắt thành khẩu hiệu “suy nghĩ- từng đôi- chia sẻ” [27, tr.
22].
Bản chất hay triết lý của hoạt động nhóm là sử dụng các mối quan hệ
mang tính tương tác trực tiếp, đa chiều ở nhiều cấp độ khác nhau giữa các
chủ thể để tổ chức dạy học. Mối quan hệ này được thể hiện ở hai mặt:
Mặt nội dung, nói lên tính chất của các mối quan hệ trong dạy học đó là
hợp tác và cạnh tranh lành mạnh giữa các chủ thể học tập, sự cộng hưởng
của nhiều người để tạo nên sức mạnh của trí tuệ. Về vấn đề này, một học giả
đã nói “Nếu bạn có một quả táo, tôi có một quả táo, chúng ta trao đổi cho
nhau thì mỗi người cũng chỉ có một quả táo. Nhưng nếu bạn có một ý tưởng,
18
Nguyễn Đình Sim THPT Quốc Học - Tổ chức hoạt động nhóm qua dạy học khóa trình
lịch sử thế giới cận đại ở lớp 10 THPT
lớp hoặc trước giáo viên học sinh không tự tin trình bày. Nói cách khác hoạt
động nhóm là cơ hội để học sinh tự khẳng định mình.
- Giáo dục cho học sinh tinh thần hợp tác, ý thức trách nhiệm của bản
thân đối với nhiệm vụ chung của tập thể. Biết tôn trọng thành quả lao động
của người khác và có ý thức cùng người khác hướng tới một mục đích chung.
Đồng thời hoạt động nhóm còn hỗ trợ tình cảm do được khuyến khích bởi sự
nhiệt tình của cả nhóm hay nhóm trưởng.
- Giáo viên thu nhận được nhiều ý kiến phản hồi từ học sinh để từ đó
điều chỉnh phương pháp giang dạy cho phù hợp hơn.
2.1.3.2. Hạn chế
- Có nhóm có thể đi “chệch hướng”, tức là thảo luận về một vấn đề
không liên quan đến nhiệm vụ được giao.
- Học sinh có thể lợi dụng cơ hội để nói chuyện hoặc làm việc riêng nếu
giáo viên không quản lý tốt. Nhất là trong trường hợp số lượng học sinh trong
nhóm đông.
- Do năng lực hoạt động của mỗi thành viên trong nhóm không giống
nhau nên dễ dẫn đến việc một hoặc một số cá nhân có thể lấn át các cá nhân
khác, lại có những cá nhân thụ động, ỷ lại và không tham gia hoạt động.
- Nếu không kết hợp tốt hoạt động của nhóm và của cả lớp sẽ làm cho
học sinh chỉ nắm được những kiến thức thuộc nhiệm vụ của nhóm mình. Có
nhóm sẽ trở thành “bù nhìn”, nếu giáo viên không đảm bảo được mọi thành
viên trong nhóm đều có trách nhiệm với công việc bằng cách theo dõi sát sao
và bằng tín hiệu phản hồi.
- Hoạt động nhóm mất nhiều thời gian.
20
Nguyễn Đình Sim THPT Quốc Học - Tổ chức hoạt động nhóm qua dạy học khóa trình
lịch sử thế giới cận đại ở lớp 10 THPT
dân, thương mại thì chia thành nội thương và ngoại thương. Các nhiệm vụ này
đếu có mối quan hệ với nhau nhằm đạt một mục tiêu chung.
2.2.2. Tính tƣơng tác: “mặt đối mặt”
Chính việc để cho học sinh mặt đối mặt sẽ tạo nên những tác động tích
cực đối với học sinh. Thể hiện:
- Làm nảy sinh hứng thú mới khi trao đổi bình đẳng với nhau.
- Tăng cường sự tương tác giữa các cá nhân thông qua cử chỉ, ánh
mắt, lời nói
- Phát triển mối quan hệ gắn bó, hợp tác.
- Được thể hiện mình trước tập thể…
Muốn thực hiện yêu cầu này, khi tổ chức nhóm giáo viên cần chú ý đến
việc sắp xếp các nhóm, nhất là vấn đề quy mô nhóm.
2.2.3. Chuẩn bị cho hoạt động nhóm
Hoạt động nhóm là phương pháp dạy học tích cực, tức là tăng cường
hoạt động của học sinh trong quá trình dạy học. Tuy nhiên, khi sử dụng
phương pháp này người giáo viên không phải chỉ phó mặc hết cho học sinh,
mà trái lại để đảm bảo cho hoạt động nhóm của học sinh đạt hiệu quả thì giáo
viên cần có sự chuẩn bị kĩ lưỡng về các mặt:
Một là, chuẩn bị về nội dung thảo luận
Nội dung thảo luận trong hoạt động nhóm cần đảm bảo các yêu cầu
sau:
22
Nguyễn Đình Sim THPT Quốc Học - Tổ chức hoạt động nhóm qua dạy học khóa trình
lịch sử thế giới cận đại ở lớp 10 THPT
- Gắn với mục tiêu của bài học, môn học.
- Vấn đề đưa ra phải là vấn đề cần tới sự hợp tác trí tuệ của nhiều học
hướng dẫn học sinh: nhận xét về những điều khoản trong hiệp ước, so sánh
với những bản hiệp ước mà triều đình đã kí trước đó, đánh giá về thái độ
kháng Pháp của triều Nguyễn cũng như trách nhiệm của nhà Nguyễn trong
việc để mất nước ta vào tay Pháp.
Hai là, dự kiến cách tổ chức nhóm
Ví dụ, khi dạy Bài 40: "Lênin và phong trào công nhân Nga đầu thế kỉ
XX" (lớp 10) nên tổ chức hoạt động nhóm ở phần II để tìm hiểu những vấn đề
xung quanh mục: "Cách mạng 1905- 1907 ở Nga” bao gồm: Nguyên nhân
bùng nổ, tính chất, ý nghĩa của cách mạng 1905- 1907 ở Nga.
Như vậy, sẽ có 3 vấn đề cần được tìm hiểu, ứng với nó, giáo viên phải
dự kiến số nhóm. Nếu chia lớp thành 3 hay 4 nhóm thì không phù hợp với nội
dung cần thảo luận và cách bố trí lớp học do đó giáo viên có thể chia lớp
thành 6 nhóm, 2 nhóm sẽ thảo luận một vấn đề.
Ba là, chuẩn bị các phương tiện, đồ dùng cần thiết cho hoạt động
nhóm, bao gồm: phiếu học tập, tranh, ảnh, biểu đồ, bản đồ… có liên quan.
Ví dụ, dạy học Bài 32: "Cách mạng công nghiệp ở châu Âu” (lớp 10),
trước khi thảo luận tìm hiểu về: "Những thành tựu của cách mạng công nghiệp
ở Anh”, giáo viên cho học sinh xem Bảng thống kê những phát minh quan
trọng trong cách mạng công nghiệp Anh, được chuẩn bị trước theo mẫu:
Tên phát minh
Người phát minh
Thời gian ra đời
2.2.4. Bình đẳng và khách quan
24
Nguyễn Đình Sim THPT Quốc Học - Tổ chức hoạt động nhóm qua dạy học khóa trình
lịch sử thế giới cận đại ở lớp 10 THPT
2.3.1.1. Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức
Trước khi tổ chức hoạt động nhóm, giáo viên nhất thiết phải nêu lên vấn
đề mà học sinh sẽ tìm hiểu, việc này vừa có tác dụng định hướng vừa có tác
dụng gợi mở, khơi dậy sự tò mò và hứng thú cho cả lớp. Tránh tình trạng học
sinh đi chệch hướng khi thảo luận.
Ví dụ, dạy về "Tình hình kinh tế, xã hội Pháp trước cách mạng” ở Bài
31: "Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII” (lớp 10), trước khi tổ chức
thảo luận nhóm giáo viên định hướng nhiệm vụ nhận thức bằng cách xác lập
mâu thuẫn giữa kiến thức cũ mà các em đã học với kiến thức mới như sau:
“Mỗi cuộc cách mạng nổ ra đều có nguyên nhân của nó, cuộc chiến tranh
giành độc lập ở Bắc Mỹ mà các em vừa đã học nổ ra chủ yếu là do sự phát
triển của kinh tế tư bản ở Bắc Mỹ, vậy cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ
XVIII có xuất phát từ nguyên nhân ấy không? Chúng ta sẽ thảo luận nhóm tìm
hiểu về tình hình kinh tế, xã hội Pháp trước cách mạng để trả lời câu hỏi này”.
Đặt vấn đề nhận thức trước khi thảo luận nhóm như vậy sẽ giúp học sinh tập
trung vào vấn đề chính, đó là rút ra được nguyên nhân bùng bùng nổ cách
mạng.
2.3.1.2. Tổ chức nhóm
Tổ chức nhóm hay còn gọi là “chia nhóm”. Công việc này phụ thuộc vào
nhiều yếu tố:
- Số lượng học sinh. Thông thường ở bậc THPT, số lượng học sinh mỗi
lớp từ 40 đến 50 em. Tùy theo từng trường hợp cụ thể mà giáo viên chia
nhóm theo nhiều cách khác nhau, tốt nhất là từ 4 đến 6 học sinh, bởi lẽ số học
sinh này vừa đủ nhỏ để tất cả các học sinh đều có thể tham gia thảo luận và
cũng đủ lớn để đảm bảo các em không thiếu ý tưởng, lại tránh được tình trạng
Copyright: Tài liệu đại học ©