Nguyn Vn Song - THPT Phự C: Mt s kinh nghim dy Vn.
PHN M U
I. Lý do chn ti
1. C s lý lun:
Dy vn l mt cụng vic nhc nhn, vt v v cú ý ngha quan trng trong vic
giỏo dc, bi p th gii tõm hn ca hc sinh. Nh vn Mỏc xim Gor-ki ó tng
khng nh Vn hc l nhõn hoc nờn dy hc vn ng ngha vi vic dy lm
ngi l vỡ th. Mi tỏc phm vn hc cha ng bao nhiờu u t, trn tr v c
mong thm kớn ca ngi cm bỳt thụng qua th gii hỡnh tng. Vn hc chõn chớnh
luụn hng con ngi n vi nhng tỡnh cm cao p nh tỡnh yờu quờ hng, t
nc, tỡnh yờu con ngi, yờu cuc sng vi mi cung bc, sc thỏi. Nhng tỡnh
cm y c th hin hp dn, sinh ng qua ngh thut ngụn t mang c trng ca
vn chng. Ngi dy vn va phi l mt nh s phm ng thi phi l mt ngi
cú tõm hn ngh s cú th m ng vai trũ lm cu ni gia tõm hn nh vn vi
trỏi tim ngi hc. cú c nhng gi dy vn hiu qu ũi hi ngi dy phi cú
tỡnh yờu thit tha vi vn chng, cú tri thc phong phỳ, sõu rng, cú phng phỏp s
phm v cú kinh nghim dy hc. Kinh nghim dy vn c hỡnh thnh trờn s tớch
ly t nhng ngi i trc v trong thc t ging dy ca bn thõn. Khụng mt ngi
dy vn no cú th tr thnh mt giỏo viờn dy gii m khụng cú s hc hi kinh
nghim t nhng ngi i trc v khụng ngng tỡm tũi, ỳc rỳt t nhng gi dy vn
ca chớnh mỡnh.
2. C s thc tin:
Dy hc vn nhc nhn vt v nhng khụng phi vỡ th m thiu vng nhng
thy cụ tõm huyt vi ngh, luụn cú ý thc trau di, tớch ly kinh nghim cho bn thõn
v truyn li nhng kinh nghim y cho bn bố, ng nghip. Mi ngi dy vn cú
mt s trng, mt th mnh, mt cỏi hay riờng. Cỏc thy cụ yờu ngh thng bit tỡm
n nhau chia s v hc hi khụng ngoi mc ớch vỡ trng trỏch dy lm ngi ca
mt ngi thy vn chng. Ra trng v i dy vn 12 nm nay, tụi luụn thy mỡnh
l ngi tht may mn khi c tip xỳc, trao i vi nhiu thy cụ giỏo dy vn nhiu
kinh nghim trong v ngoi trng, hn na li l cng tỏc viờn vi phũng thanh tra
ca S Giỏo dc v o to Hng Yờn nờn tụi c d gi ca khỏ nhiu thy cụ dy

về tài năng, nhân cách làm rạng danh cho lịch sử dân tộc như Nguyễn Trãi, Lê Thánh
Tông, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Cao Bá Quát, Nguyễn
Khuyến, Nguyễn Đình Chiểu
Cuộc đời biến đổi, xoay vần với quy luật tất yếu của nó. Chế độ thi cử, khoa
bảng gần 1000 năm đã dần lùi vào quá vãng. Nghiên, mực, bút lông với những bài thi
đậm chất văn chương, thơ phú nhường chỗ cho một nền giáo dục hiện đại với những
tri thức phong phú về nhiều lĩnh vực. Biết đó là quy luật tất yếu của lịch sử, của thời
đại mà nhiều người vẫn thấy hụt hẫng, chới với và tiếc nuối giống như tâm sự của nhà
thơ Vũ Đình Liên.
Năm nay đào lại nở
Không thấy ông đồ xưa
Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?
Trong bối cảnh hiện nay, bộ môn văn đã mất đi vị trí độc tôn một thuở của
mình, thậm chí nó bị người học và xã hội quay lưng một cách phũ phàng. Tất nhiên,
môn văn vẫn được đưa vào thi tốt nghiệp THPT và thi tuyển sinh vào các trường đại
học khối C, khối D nhưng không phải vì thế mà người học mặn mà với văn. Các
trường, các ngành tuyển sinh bằng môn văn không nhiều. Những nghề nghiệp có liên
quan đến văn thường không kiếm ra tiền đến nỗi chính các thầy cô dạy văn còn phải
khuyên học trò của mình không nên thi vào các trường sư phạm văn dù họ vẫn tha
thiết yêu nghề và rất mong có nhiều thế hệ yêu văn tiếp nối công việc của mình. Chính
vì thế việc học văn trong các nhà trường hiện nay thực sự đáng buồn nếu không muốn
nói là đáng báo động. Ngoại trừ các lớp chuyên văn ở các trường chuyên, trường năng
khiếu và một số ít ỏi các học sinh thi khối C còn hầu hết học sinh học văn mang tính
đối phó hoặc nếu không thì cũng không hứng khởi gì. Số lượng học sinh viết được một
bài văn của riêng mình, mang màu sắc văn chương, có sự cảm thụ cá nhân ít ỏi vô
cùng. Nếu làm một phép thống kê, xin dám chắc đến 70% học sinh tốt nghiệp PTTH
không biết thực hành viết một bài làm văn theo đúng yêu cầu, đúng chính tả, ngữ
pháp, đấy là chưa kể đến việc hiểu và tiếp nhận tác phẩm. Không hiểu các em đã học
như thế nào trong 12 năm học phổ thông để khi đã trở thành những tú tài, phần lớn

văn mà theo tôi là có hiệu quả trong giảng day. Viết sáng kiến kinh nghiệm này, tôi
xem đây là cơ hội để chia sẻ, tâm sự với anh chị em đồng nghiệp. Tất cả không ngoài
mục đích có thêm những giờ dạy học văn để lại nhiều ấn tượng, cảm xúc và có giá trị
giáo dục với người học. Với tôi, để dạy tốt môn văn, người dạy văn phải làm tốt những
công việc dưới đây.
1. Tích luỹ kiến thức văn học, kiến thức đời sống và kiến thức của những bộ môn
khác.
Người dạy học Văn hay dạy bất cứ một bộ môn nào cũng cần phải có một vốn
kiến thức phong phú sâu rộng mới có thể dạy học được vững vàng, không “túng thiếu”
và mất tự tin trước học trò. Kiến thức không phải tự nhiên mà có, không phải cứ muốn
có là có. Kiến thức phải qua một quá trình tích luỹ bền bỉ, âm thầm, nhọc nhằn mà
cũng vô cùng thú vị. Nói những điều ấy, có lẽ ai đó sẽ cho rằng sáo rỗng, “xưa như trái
đất”. Vâng, vấn đề tường như muôn thuở ấy lại vẫn là điều cần phải bàn nhiều lắm.
Trong nhiều giờ dạy, không ít giáo viên văn vẫn bộc lộ khoảng trống về kiến thức bộ
môn, thậm chí là những kiến thức rất cơ bản chứ chưa muốn nói đến kiến thức của các
ngành, các bộ môn khác. Có cô giáo khi dạy bài khái quát văn học trung đại cứ láy đi
láy lại điệp khúc “văn học thời Lê Sơn”. Trong lịch sử Việt Nam chỉ có thời Lê sơ và
triều Tây Sơn chứ làm gì có thời Lê Sơn. Vậy làm thế nào để tích luỹ được kiến thức
phong phú, sâu rộng? Gần đây, khi đến kiểm tra hồ sơ chuyên môn của các giáo viên,
tôi thường thấy những cuốn sổ tích luỹ dày dặn, được in từ các trang web trên internet
với rất nhiều những bài viết hay về các tác giả, tác phẩm văn học. Khai thác tri thức
trên mạng là một việc nên làm và trở thành phổ biến trong những năm gần đây. Tuy
nhiên, mấy năm sau về kiểm tra giáo viên nào đó, tôi vẫn thấy cuốn sổ tích luỹ ấy, vẫn
dày dặn và mới nguyên như lần đầu kiểm tra. Tôi tự hỏi: Những cuốn sổ tích luỹ dày
dặn kia có làm nên kiến thức của một giáo viên dạy văn không?
Với tôi, giáo viên văn phải duy trì được thói quen đọc, nhất là đọc sách. Những
cuốn sách ưu tiên được đọc là các tác phẩm văn học tiêu biểu trong và ngoài nước, các
công trình nghiên cứu, các bài phê bình viết về sự nghiệp sáng tác của các tác giả tiêu
biểu được học trong chương trình. Muốn dạy tốt đoạn trích “Hồi trống Cổ thành”
trong chương trình Ngữ văn 10 thì người thầy phải đã từng đọc trọn bộ Tam quốc ít

Bên cạnh kiến thức văn học, người giáo viên dạy văn cũng cần phải thường
xuyên cập nhật những tri thức của các ngành, các bộ môn khác nhất là kiến thức đời
sống thực tiễn. Dạy các tác phẩm như Đại cáo bình Ngô, Bạch Đằng giang phú, Thuật
hoài không thể không am tường về lịch sử trung đại với các sự kiện, các quan niệm
thời đại, các xu hướng tư tưởng, chính trị, thẩm mỹ Dạy Chữ người tử tù của
Nguyễn Tuân, giáo viên phải có vốn văn hóa với những hiểu biết về thú chơi chữ của
người xưa để giúp học sinh hiểu dược cái gốc của thú chơi chữ kia là khát vọng hướng
tới cái chân, thiện, mỹ, là thái độ trân trọng, tự hào về một nét đẹp văn hóa, nét đẹp
tâm hồn của người Việt xưa. Nếu có thể được, giáo viên hãy viết những chữ Hán thật
đẹp, thật ý nghĩa để học sinh đến với tác phẩm một cách dễ dàng nhất. Dạy Một người
Hà Nội của Nhà văn Nguyễn Khải, giáo viên phải có những hiểu biết nhất định về văn
hoá, lối sống của người Hà Nội, về lịch sử của kinh thành Thăng Long ngàn năm văn
hiến mới giúp học sinh hiểu được vẻ đẹp của nhân vật bà Hiền.
Có vốn kiến thức phong phú, sâu rộng, người dạy văn có thể dễ dàng tung tẩy,
tạt ngang, đối chiếu, liên hệ để tác phẩm hiện lên rõ nét nhất, sinh động nhất và người
đọc cũng cảm thấy nhẹ nhàng nhất.
2. Thiết kế bài dạy:
Cho đến bây giờ, sau 12 dạy văn, tôi vẫn chưa quên những ngày đầu tiên ra
trường, chưa quên những trang giáo án chằng chịt nét gạch xóa mà có khi cả tuần mới
soạn được một, hai giờ. Đó là những giáo án đầu tiên của cuộc đời dạy học văn mà đến
nay, dù có rất nhiều tập giáo án hoàn thiện hơn nhưng tôi vẫn giữ gìn với tất cả sự trân
trọng. Trong những năm gần đây, khi đến thanh tra chuyên môn ở các trường THPT,
tôi thấy hầu hết giáo viên sử dụng giáo án vi tính. Việc ứng dụng công nghệ thông tin
trong việc soạn bài không có gì đáng chê trách, thậm chí đáng khuyến khích nếu
những trang giáo án ấy là sự đầu tư, thiết kế thực sự của người dạy. Điều đáng nói là
hầu hết các giáo án ấy gần như giống nhau và nếu bạn vào trang Bài giảng violet trên
mạng, bạn có thể dễ dàng tìm thấy bản gốc. Việc học tập, tham khảo bài giảng của
đồng nghiệp cũng là điều bình thường nhưng kiểu sao phỏng giáo án như hiện nay là
điều thực sự đáng lo ngại. Thú thực, bản thân tôi, nếu lấy những giáo án ấy để lên lớp,
chắc chắn tôi sẽ không thể nào dạy nổi theo giáo án. Tôi không chê giáo án của họ mà

Khi thoát ly được giáo án là khi người dạy làm chủ được toàn bộ kiến thức của bài
học. Nếu chưa chủ động được phần kiến thức cơ bản thì người dạy thật khó để thuyết
phục được người học.
- Trong quá trính soạn bài, cần đặc biệt lưu ý các khía cạnh sau:
+ Cấu trúc bài soạn: Bài soạn phải rõ ràng, các ý được khai thác phải là những
điều trọng tâm, cốt lõi của tác phẩm và trùng với mục đích yêu cầu của bài học. Giữa
các ý phải có mối liên hệ lôgic chặt chẽ nhưng không được trùng lặp, rối ý, chồng
chéo. Đây là khâu rất quan trọng đối với một bài soạn. Nếu cấu trúc không mạch lạc,
thống nhất, sáng rõ thì thật khó để làm nổi bật giá trị của một tác phẩm và giờ học khó
để đảm bảo tính hệ thống. Khi mới ra trường, thực sự tôi rất băn khoăn khi soạn bài
Chữ người tử tù của nhà văn Nguyễn Tuân dù đã đọc khá nhiều tài liệu tham khảo. Tôi
cứ tự hỏi: Nếu khai thác theo nhân vật thì có nên đưa hình ảnh các nhân vật trong cảnh
cho chữ vào không? Nếu cho vào thì có cần phải tách riêng cảnh cho chữ để khai thác
nữa không? Nếu tách cảnh cho chữ riêng thì phải khai thác như thế nào mới đúng. Tôi
đã phải nghĩ về các nhân vật,nghĩ về cảnh cho chữ kia rất nhiều và cuối cùng tôi hiểu
rằng, cảnh cho chữ giống như một khoảnh khắc sáng lóe có khả năng soi rọi vẻ đẹp
của các nhân vật một cách trọn vẹn và sinh động. Nếu không khai thác riêng, sẽ không
thấy cách xây dựng tình huống rất độc đáo của Nguyễn Tuân, Nếu đưa hình ảnh các
nhân vật trong cảnh cho chữ để khai thác theo nhân vật bài giảng sẽ bị trùng lặp. Cuối
cùng tôi đã lựa chọn cách thiết kế sau đây::
* Nhân vật Huấn Cao:
- Một nghệ sĩ tài hoa
- Một anh hùng khí phách
- Một thiên lương trong sáng
* Nhân vật viên quản ngục:
- Một người chọn nhầm nghề
- Một tấm lòng yêu cái đẹp, quý trọng người tài
* Cảnh tượng cho chữ:
- Một cảnh tượng xưa nay chưa từng có
- Một cảnh tượng soi rọi vẻ đẹp của các nhân vật

Vi ngi thy gii, thỡ mt khong trng cú th c lp y bng nhiu kiu dng
tựy theo i tng hc sinh v s kt hp gia thy v trũ. Chng hn, khi phõn tớch v
p ti hoa ca nhõn vt Hun Cao trong truyn ngn Ch ngi t tự ca nh vn
Nguyn Tuõn, khi khai thỏc ti vit ch Hỏn ca Hun Cao, giỏo viờn cú th ghi mt
ch dn: Núi thờm v thỳ chi ch Hỏn ca ngi xa. Mt ch dn y cú nhiu cỏch
lp y. Cú th giỏo viờn a ra mt bc th phỏp ch Hỏn gii thiu, cú th c
mt on trong bi th ễng ca V ỡnh Liờn, cú th t mỡnh vit mt vi ch
Hỏn theo li tho (nu vit c p) ri gii thiu. Th mi cú chuyn nhiu thy cụ
cựng dy theo mt thit k giỏo ỏn nhng mi gi dy vn hon ton khỏc nhau v
cht lng. Ch ai nhng ai nhỡn thy nhng khong trng v bit cỏch lp y mt
cỏch khộo lộo, sinh ng, hp dn thỡ mi to ra c mt gi vn cht lng. Lm
nờn s khỏc bit gia cỏc giỏo viờn dy vn chớnh l nhng khong trng khụng cú
trong giỏo ỏn kia.
Phn ghi hot ng ca trũ thng rt ngn gn bi thc s ú l phn giỏo
viờn mi cú th d kin ch cha th bit hc trũ s hot ng ra sao. ú l khong
trng dnh cho hc sinh. Khong trng y s c lp hay khụng tu thuc vo s
khi gi ca ngi dy trong quỏ trỡnh t chc gi dy.
Phn cht li cho hc sinh chớnh l phn kin thc c bn cn t c ca mt
n v kin thc. Phn ny phi ht sc ngn gn, cụ ng, trng tõm v phi kt hp
cht ch vi hot ng ca thy v trũ. Ngha l kin thc y c rỳt ra t hot ng
ca thy v trũ. Vớ d khi khai thỏc vic dy con ca nhõn vt b Hin trong truyn
ngn Mt ngi H Ni ca nh vn Nguyn Khi, ngi dy cú th cú t cõu hi
phỏt vn cho hc sinh cht li nhng kin thc nh sau:
Hot ng ca thy v trũ Ni dung
Trong ba n, b Hin thng
dy con nh th no?
Vỡ sao b chỳ ý nhiu nhng
iu ú?
Qua ú, em thy b Hin quan
tõm dy con iu gỡ?

Mt ngi m cú tỡnh yờu thng con sõu
sc, yờu con gn vi tỡnh yờu t nc.
Hin nay, khụng ớt giỏo viờn, vỡ khi son bi cũn vit nh kiu mt on vn
m cha trin khai thnh cỏc thao tỏc nờn khi lờn lp. m bo kin thc ó chun
b, thy, cụ gn nh c bi cho hc sinh chộp. Hóy so sỏnh on tụi va khai thỏc trờn
õy vi cỏch khai thỏc ca mt giỏo ỏn trờn mng m khụng ớt giỏo viờn ó copy, cựng
ni dung v cỏch dy con ca nhõn vt b Hin trong truyn ngn Mt ngi H Ni
ca nh vn Nguyn Khi. Tụi xin c copy nguyờn vn m khụng dỏm chnh sa
bt c mt ch no, k c li v cõu ch, chớnh t:
Hot ng ca GV v
HS
Ni dung cn t
Cụ Hin dy con nh
th no?
* Cỏch dy con:
+ Cụ Hiờn thc hin xong thiờn chc ca 1 ngỡ
ph n ( 40 tui sau khi sinh ngi con gỏi th 5) cụ
cng tớnh toỏn rt u cui: ko n ni quỏ gi v tt
nhiờn cng ko cũn tr. 40 tui sinh cụ con gỏi ỳt, 60
tui nú cng ó 20, lỳc y mỡnh mt m chõn chm
20 tui cng ó t lp c, khi n bỏm anh ch vic
ú h.ton do cụ q.nh, h.ton ko ph thuc vo chng
vi suy ngh: ngi n b ko l ni tng thỡ cỏi g
y cng chng ra sao c.
+ Nhng ko vỡ ụng con m cụ b bờ vic nuụi dy
chỳng. Trỏi li, cụ giỏo dc con rt t m, cú phng
phỏp v cng ht sc thc t, ko phi l lý thuyt
suụng:
- Ngi vo bn n sa c cỏch ngi, cỏch
cm a, núi chuyn trong ba n

dung lượng dài, không đọc được nhiều thì giáo viên cũng phải lựa chọn những đoạn
tiêu biểu để đọc kết hợp trong quá trình giảng dạy. Còn với những bài thơ ngắn, giáo
viên nhất thiết phải đọc thật đúng và cố gắng đọc thật hay. Xét cho cùng, văn học là
nghệ thuật của ngôn từ mà ngôn từ chỉ thực sự trở nên trọn vẹn, đầy đủ ý nghĩa khi
được vang lên với đúng mọi cung bậc, sắc thái cần có của nó. Khi đọc một đoạn thơ,
một đoạn văn, người thầy phải đọc cho đúng giọng điệu bao trùm của tác phẩm, cho
đúng tâm trạng, thái độ của chủ thể trữ tình trong thơ, cho đúng giọng điệu, tâm trạng,
suy nghĩ của nhân vật tự sự, cho đúng phong cách nghệ thuật của tác giả và cho đúng
với đặc trưng thể loại. Giọng đọc của người thầy phải có khả năng biến hóa, linh hoạt
với đủ mọi sắc thái vui, buồn, bất ngờ, thất vọng, tin tưởng Khi đọc truyện ngắn
Thạch Lam phải ra được cái chất văn nhỏ nhẹ, tâm tình giàu chất thơ, đọc văn Vũ
Trọng Phụng phải ra được giọng trào phúng, châm chọc vừa quyết liệt vừa hóm hỉnh,
thâm thúy. Giọng đọc truyện ngắn khác, đọc kịch khác, đọc tùy bút, bút kí lại khác. Có
làm được như thế, học sinh mới thực sự cảm thấy hứng thú và người thầy mới đưa
được tác phẩm đến với các em một cách dễ dàng.
Làm thế nào để người dạy văn đọc thật tốt văn bản? Một số người cho rằng đọc
văn hay phải có năng khiếu. Tôi không phủ nhận điều đó nhưng thế không có nghĩa là
cứ có năng khiếu là đọc hay, cứ không có năng khiếu thì không thể đọc được tốt.
Người có năng khiếu mà không rèn kĩ năng đọc thường xuyên, không tìm hiểu tác
phẩm kĩ thì khó mà đọc được hay. Người không có năng khiếu nhưng nếu tìm hiểu
thấu đáo tác phẩm và thường xuyên rèn kĩ năng đọc thì vẫn có thể đọc rất tốt. Mà dù
có năng khiếu hay không thì người dạy văn vẫn phải đọc tốt văn bản văn học nếu thực
sự tâm huyết với nghề. Cách rèn tốt nhất là bạn hãy đọc thầm tác phẩm một vài lần để
nắm bắt tinh thần của tác phẩm, dự kiến giọng đọc cần đạt rồi tiến hành đọc. Ban đầu
có thể khó khăn thì cứ cố gắng đọc tròn vành, rõ chữ, phát âm cho đúng chính tả rồi
dần dần tiến tới đọc thật diễn cảm, hấp dẫn văn bản. Nếu bạn có phòng làm việc, bạn
cứ đóng cửa phòng lại rồi đọc cho tự nhiên. Nếu có phương tiện ghi âm, bạn hãy ghi
lại giọng đọc của mình, nghe lại, thấy cần chỉnh như thế nào thì tiếp tục sửa. Những
năm mới ra trường, thỉnh thoảng tôi bị anh chị em cùng tổ “bắt quả tang” đang đọc văn
bản trong văn phòng tổ khi họ bất ngờ mở của đi vào. Những lúc ấy quả cũng có chút

học sinh nói chuyện thế? Hãy rèn luyện khả năng diễn đạt, làm chủ ngôn ngữ, biết làm
đẹp ngôn ngữ dạy văn sau mỗi tiết dạy, biến ngôn ngữ thành một phương tiện hữu hiệu
nhất, thuyết phục nhất.
Các kĩ năng mềm rất phong phú đa dạng nhưng ở đây tôi muốn nói đến kĩ năng
mềm có nhiều hiệu quả đối với một giờ dạy văn. Như trên tôi đã nói, một người dạy
văn dường như phải “sắm nhiều vai” trong một giờ dạy. Mà muốn làm được điều đó
phải có kĩ năng. Khi dạy về ca dao dân ca, người dạy có thể diễn xướng một bài ca dao
thành bài hát ru hay một làn điệu dân ca đã có trong dân gian. Dạy bài thơ Đây thôn Vĩ
Dạ, người dạy có thể ngâm bài thơ theo giọng ngâm Huế. Khi dạy các đoạn trích kịch,
giáo viên có thể nhận một vai và cùng diễn với học sinh trong một trích đoạn nào đó.
Dạy các tác phẩm như Hương Sơn phong cảnh ca của Chu Mạnh Trinh, Bài ca ngất
ngưởng của Nguyễn Công Trứ, giáo viên có thể hát được một vài câu ca trù thì thật là
hấp dẫn. Nếu bạn có khả năng vẽ thì rất hiệu quả khi dạy những bài thơ giàu chất họa,
nếu bạn giỏi thư pháp thì rất hiệu quả khi dạy văn học cổ Vẫn biết những kĩ năng
mềm kia cần phải có năng khiếu nhưng điều tôi muốn nói ở đây là trong mỗi người,
nhất là những người dạy văn tiềm ẩn rất nhiều khả năng. Bạn hãy biết khai thác triệt để
những thế mạnh của mình và có ý thức trang bị cho mình những kĩ năng có liên quan
đến việc dạy văn để những giờ dạy của bạn trở nên hấp dẫn.
4. Tổ chức giờ dạy:
Một giáo viên giàu kiến thức hay không, thiết kế chuẩn bị bài tốt hay không, cỏ
khả năng đọc văn bản, khả năng diễn đạt, có kĩ năng mềm tốt hay không đều thể hiện
trong quá trình tổ chức giờ dạy. Để tổ chức tốt một giờ dạy văn, người dạy cần phải
làm như thế nào?
Tâm thế của người dạy văn:
Tâm thế của người dạy văn rất quan trọng. Làm nên tâm thế của người dạy văn
theo tôi có nhiều yếu tố nhưng có ba yếu tố cơ bản quan trọng nhất là kiến thức của
người dạy, tâm trạng của người dạy và thái độ của người học.
Nếu kiến thức bài dạy đã được giáo viên chuẩn bị một cách kĩ lưỡng đầy đủ,
giáo viên đã làm việc cùng với tác phẩm một cách thấu đáo, sẵn sàng buồn, vui cùng
nhân vật cùng nhà văn, sẵn sàng chia sẻ điều mình biết về tác phẩm cùng học sinh, thì

nhan đề cuốn sách rất phù hợp để em tặng nó cho thầy. Em cảm ơn vì thầy đã không
giận em, vì thầy đã cho em những giờ văn thực sự đáng nhớ. Không, thầy mới là người
phải cảm ơn em. Sao thầy có thể giận một cô học trò như em. Tôi thầm nhủ với mình
như thế trong nỗi xúc động, vui sướng thật khó diễn tả.
Thái độ từ phía học trò cũng dễ tác động đến tâm thế của người dạy văn. Một
quả sung lăn trên nền nhà, rẻ lau bảng còn bẩn, bàn ghế giáo viên xộc xệch, những câu
nói vô ý của trò, ba bốn học trò không thuộc bài đều có thể khiến giáo viên dạy văn
mất hứng thú, thậm chí nổi nóng. Hãy đặt mình vào lứa tuổi “dở dở, ương ương” của
các em mà nén giận, hãy vì cả một giờ dạy văn mang sứ mệnh dạy người mà bỏ qua,
hãy thay lời trách móc, mắng mỏ thành lời trách hài hước, dí dỏm. Hãy để nụ cười
trên môi bạn khi bước vào một giờ dạy văn. Đành rằng, cũng có lúc phải mắng học
sinh nhưng những lúc ấy lời mắng của người thầy cũng phải thể hiện sự thiện chí và sự
bao dung với học trò để giây phút căng thẳng dễ dàng trôi đi.
Hoạt động tổ chức giờ dạy
Với tất cả kiến thức đã chuẩn bị, với một tâm thế sẵn sàng, thiện chí, hết lòng
cho bài dạy, người dạy văn tiến hành các thao tác, các phương pháp dạy học theo đặc
thù bộ môn. Bạn hãy biết kích thích, phát huy sự tham gia của học trò. Một lớp học sôi
nổi hay trầm lắng không phải hoàn toàn do học sinh mà cơ bản lại do người dạy. Nếu
bạn biết cách tung hứng, khơi gợi, dẫn dắt, chỉ huy thì bạn sẽ điều khiển được giờ dạy
theo ý mình.
Với tôi, điều quan trọng nhất của người dạy văn khi tổ chức giờ dạy là sự linh
hoạt, nhạy bén, biết lắng nghe học trò, biết từ học sinh mà thay đổi phương pháp thậm
chí là bổ sung kiến thức cho bài học. Không phải lúc nào giờ học cũng trôi chảy đúng
như giáo án đã thiết kế, đúng như những dự kiến, suy nghĩ của người thầy. Những lúc
như thế, người thầy hết sức bình tĩnh, thậm chí phải thấy hứng thú trước tình huống lạ.
Tôi còn nhớ năm đầu tiên khi đi dạy học. Hôm ấy, tôi dạy đến đoạn trích Thúc Sinh Từ
biệt Thuý Kiều. Khi dạy đến hai câu thơ:
Vầng trăng ai xẻ làm đôi
Nửa in gối chiếc nửa soi dặm trường
,tôi đưa ra lời bình: Hai câu thơ như một câu hỏi nhức nhối thể hiện nỗi lo âu của

Công danh nam tử còn vương nợ
Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ Hầu
bạn có thể hỏi: Qua hai câu thơ trên, em hiểu gì về lý tưởng của người thanh niên
trong thời phong kiến, lý tưởng của thanh niên ngày nay có gì khác?
Dạy bài Tự tình của Hồ Xuân Hương, đến hai câu thơ:
Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại
Mảnh tình san sẻ tí con con
bạn có thể hỏi: Hồ Xuân Hương vốn là người phụ nữ táo bạo, ngang tàng, sao những
câu thơ trên lại ngậm ngùi đến thế. Em hãy lý giải.
Giải quyết được những câu hỏi ấy tức là đã trả các tác phẩm trở lại đúng thời
đại, xã hội của nó và giúp học sinh liên hệ với cuộc đời hôm nay.
Khi dạy tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của nhà văn nguyễn Minh Châu, đến
cảnh bạo hành trong gia đình người đàn bà hàng chài, giáo viên có thể hỏi: Em thấy ở
nơi em sống, có diễn ra cảnh bạo lực như trong tác phẩm này không? Nếu chứng kiến
cảnh tượng như thế, em sẽ làm gì?
Trong một giờ dạy văn, giáo viên đừng chỉ có chăm chăm vào các đề mục với
lượng tri thức của tác phẩm sao cho không thừa, không thiếu thời gian. Hãy quan tâm
nhiều hơn đến việc bài học hôm nay gợi cho học trò những suy nghĩ, những cảm xúc
gì về cuộc đời, về con người và về bản thân. Chính vì thế, giáo viên nên biết kết hợp
giảng bài với việc lắng nghe, chia sẻ những tâm sự của học sinh được nảy sinh, xuất
phát từ tác phẩm. Có một lần, học khi tôi đang dạy đoạn trích Hồn Trương Ba, da
hàng thịt, một học sinh đã hỏi tôi: Thưa thầy, người ta đau khổ không được sống thật
với mình nhưng sao, em sống thật với con người mình thì người khác cứ khó chịu? Em
chẳng làm gì sai, sao bố mẹ cứ không chấp nhận tính cách của em? Những câu hỏi rất
thực, rất đúng với lứa tuổi. Thế là từ một giáo viên văn, tôi trở thành một chuyên gia
tâm lý bất đắc dĩ . Tôi đưa câu hỏi ấy thành đề tài để cả lớp cùng chia sẻ. Chuyện của
một em hoá ra là chuyện chung của cả lớp chỉ có điều có nói ra hay không. Sau những
lúc sẻ chia như thế, tôi thấy giờ dạy văn thực sự rất ý nghĩa.
Một điều quan trọng để lời giảng của người thầy dạy văn trở nên thuyết
phục chính là nhân cách của người thầy. Dạy văn, người thầy thường xuyên nói những

Hưng Yên năm học ấy. Sau một chặng đường 12 năm dạy học, tôi thấy mình trưởng
thành lên và tâm hồn vẫn nuôi dưỡng được niềm đam mê văn chương sau những giờ
dạy văn. Thật may mắn và hạnh phúc khi tôi được làm cộng tác viên chuyên môn của
Sở Giáo dục và Đào tạo từ năm 2006 đến nay. Với công việc này, tôi càng có nhiều cơ
hội để học hỏi anh chị em làm công tác giảng dạy môn Ngữ văn tỉnh nhà.
Kết quả đạt được của tôi thực sự còn rất hạn chế. Tuy nhiên, với tình yêu công
việc dạy văn, tôi sẽ tiếp tục phấn đấu để có thêm nhiều giờ học có ý nghĩa với các em
học sinh.
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
Dạy văn thì nhọc nhằn, lao tâm khổ tứ. Đã theo nghề thì đâu có ngại những gian
khổ của nghề. Chính nỗi nhọc nhằn, vất vả của nghề tạo nên niềm vui, hạnh phúc và ý
nghĩa cao cả của một giáo viên dạy văn. Văn chương thì vô bờ, nghề dạy học thì thầm
lặng, cuộc sống thì bộn bề, sôi động với bao nhiêu thăng trầm, toan tính. Cái tâm của
người thầy dạy văn là cốt lõi, là nên tảng của mọi kinh nghiệm dạy học. Khi yêu bằng
một tình yêu đủ lớn, người ta có muôn ngàn cách vượt qua những trở ngại để giữ gìn
và bồi đắp tình yêu ấy.
Một số kinh nghiệm về công việc dạy văn mà tôi vừa trình bày trên đây, thiết
nghĩ chỉ như một vài hạt muối bé nhỏ ném vào lòng đại dương thăm thẳm của nghiệp
dạy văn. Dù bé nhỏ, ít ỏi là thế nhưng nếu góp được chút mặn mòi nào đó cho công
việc của những người dạy văn tôi đã cảm thấy hạnh phúc và mãn nguyện.
Tôi biết, còn nhiều các thầy cô dạy văn, tâm huyêt, giỏi nghề, giàu kinh nghiệm
giảng dạy. Rất mong được các thầy cô góp ý cho sáng kiến kinh nghiệm của tôi và
chia sẻ thêm những kinh nghiệm của bản thân để công việc dạy văn của chúng ta hiệu
quả và bớt phần nhọc nhằn hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Phù Cừ ngày 05 tháng 5 năm 2012