SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HƯNG YÊN
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG MỸ HÀO
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Dạy học văn bản
“Đàn ghi ta của Lorca” (Thanh Thảo)
theo hướng khai thác chất thơ của tác phẩm
Người thực hiện: Nguyễn Thị Thu Giang
Giáo viên trường THPT Mỹ Hào
Mỹ Hào, tháng 4 năm 2014
Dạy học văn bản “Đàn ghi ta của Lorca” (Thanh Thảo) theo hướng khai thác chất thơ của tác phẩm
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU Trang
1. Lí do chọn đề tài………………………………………………………………………2
1.1.Cơ sở lí luận………………………………………………………………………… 2
1.2. Cơ sở thực tiễn……………………………………………………………………….2
2.Mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu……………………………………………4
3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu………………………………………………………4
4.Phương pháp nghiên cứu……………………………………………………………….4
CHƯƠNG 1: VAI TRÒ CỦA CHẤT THƠ TRONG DẠY HỌC THƠ TRỮ TÌNH…….7
1.1. Quan niệm về chất thơ trong tác phẩm văn học………………………………………7
1.1.1. Chất thơ trong thơ trữ tình………………………………………………………………11
1.1.2. Chất thơ trong thơ mang dáng dấp tượng trưng, siêu thực……………………….13
1.1.3. Tác động tích cực của chất thơ trong tác phẩm văn chương đến hứng thú tiếp nhận
và cảm xúc thẩm mĩ của học sinh trong quá trình dạy học………………………………16
1.2. Đánh giá thực trạng dạy học bài thơ “Đàn ghi ta của Lorca” ở trường THPT chương
trình sách giáo khoa ngữ văn (Ban cơ bản)………………………………………………21
CHƯƠNG 2: CÁCH THỨC VẬN DỤNG CHẤT THƠ TRONG “ĐÀN GHI TA CỦA
LORCA” VÀO DẠY HỌC BÀI THƠ………………………………………………… 24
2.1. Biểủ hiện của chất thơ trong Đàn ghi ta của Lorca………………………………… 24
2.2. Một thế giới hình tượng, hình ảnh đa sắc màu văn hóa trong tư duy thơ của Thanh
Thảo……………………………………………………………………………………….24

tầng bậc ý nghĩa và liên tưởng phong phú. Nhiều giáo viên đã dạy bài thơ này như
dạy một truyện vì mải mê hướng dẫn học sinh tìm hiểu vẻ đẹp của hình tượng Lorca
mà quên mất đây là bài thơ của Thanh Thảo, là tấc lòng tri âm, tiếng nói cảm thông
sâu sắc, sự đánh giá cao của Thanh Thảo với Lorca… Việc xác định chủ đề tư
tưởng bài thơ và các tầng ý nghĩa của các hình ảnh thơ không hề đơn giản và không
dễ thống nhất nếu không đưa ra được cách cắt nghĩa, lí giải phù hợp. Thực tế cho
thấy đã có nhiều cách hiểu xa rời văn bản thậm chí sai lệch về giá trị đích thực của
bài thơ.
1.2. Cơ sở thực tiễn
Việc giảng dạy môn văn trong nhà trường phổ thông trung học hiện nay còn nhiều
vấn đề cần suy ngẫm. Một trong những vấn đề nổi cộm là làm thế nào đưa môn văn
về đúng vị trí và vai trò của nó- là một môn học khoa học xã hội và nhân văn giàu
tính thẩm mĩ về nghệ thuật ngôn từ. Nghĩa là quan tâm đến sự tác động của chất thơ
đến cảm xúc thẩm mĩ của học sinh. Bởi chất thơ làm nên cái đẹp, lí tưởng, thơ
mộng, bay bổng của cuộc sống và tâm hồn con người. Biết phát hiện ở đối tượng
Nguyễn Thị Thu Giang- GV trường THPT Mỹ Hào
3
Dạy học văn bản “Đàn ghi ta của Lorca” (Thanh Thảo) theo hướng khai thác chất thơ của tác phẩm
khách quan phần nên thơ của nó, cung cấp cho nó một dáng hình, một các giải
thích, một lí tưởng đẹp. Đó chính là nhiệm vụ chung của nghệ thuật và trực tiếp của
thi ca. Chất thơ của một tác phẩm văn học không phải là vấn đề dễ xác định nói như
nhà văn Nguyễn Tuân “Định nghĩa về chất thơ cho thật chính xác và toàn thập tôi
thấy cũng khó như định nghĩa chất uymua”. Nhưng khó không có nghĩa là không
thể có cách hiểu cụ thể về chất thơ bởi tác phẩm văn chương không phải là một cái
gì thần bí , siêu việt, văn học gắn liền với cuộc sống và là sản phẩm tinh thần của
người nghệ sỹ thì hành trình khám phá chất thơ trong tác phẩm văn học thực chất
là tìm hiểu cái đẹp làm xúc động lòng người đó cũng chính là bản chất của văn
chương muôn đời. Khám phá chất thơ của tác phẩm văn học trước hết phải bắt đầu
từ ngôn ngữ nghệ thuật của văn bản thơ văn. Bởi ngôn ngữ chính là chất liệu, là
phương tiện biểu hiện mang tính đặc trưng của văn học, ngôn ngữ là yếu tố đầu tiên

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1.Đối tượng nghiên cứu
- Cơ sở lí luận về nội dung chất thơ của tác phẩm “Đàn ghi ta của Lorca”
- Nghiên cứu, phân tích giáo án và giờ dạy của đồng nghiệp về văn bản Đàn
ghi ta của Lorca (Thanh Thảo) (Ngữ văn 12- tập I) tại trường THPT Mỹ Hào
– Tỉnh Hưng Yên
3.2.Phạm vi nghiên cứu
Trong khuôn khổ SKKN của mình, chúng tôi tập trung nghiên cứu việc vận
dụng chất thơ của tác phẩm trong quá trình dạy đọc- hiểu bài thơ
4.Phương pháp nghiên cứu
- Tổng hợp, khái quát, lựa chọn lại những vấn đề lí luận có liên quan đến đề tài
- Khảo sát thực tiễn dạy học bài thơ Đàn ghi ta của Lorca ở lớp 12 theo sách
giáo khoa ( Ban cơ bản)
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm (điều tra, phỏng vấn, phương pháp
chuyên gia….)
Nguyễn Thị Thu Giang- GV trường THPT Mỹ Hào
5
Dạy học văn bản “Đàn ghi ta của Lorca” (Thanh Thảo) theo hướng khai thác chất thơ của tác phẩm
CHƯƠNG 1
VAI TRÒ CỦA CHẤT THƠ TRONG DẠY HỌC THƠ TRỮ TÌNH
1.1. Quan niệm về chất thơ trong tác phẩm văn học
Trong sáng tác văn học nghệ thuật, chất thơ được xem như một đặc tính quan
trọng đem lại sự cuốn hút kì diệu cho hình tượng nghệ thuật và tác phẩm. Chất thơ
biểu hiện ở cái đẹp của ngôn ngữ và âm điệu, cái đẹp của cảm xúc và ý tưởng…
Chất thơ chính là sự khám phá cuộc sống bằng nghệ thuật đa dạng, độc đáo đem
lại vẻ đẹp và xúc động tâm hồn cho người đọc. Thông thường người ta cho rằng
chất thơ là một thuộc tính chỉ riêng thơ mới có. Nhưng thực ra chất thơ có thể tìm
thấy trong cả những thể loại văn học khác như văn xuôi ( tiểu thuyết, truyện ngắn,
tản văn….), kịch… Chất thơ được tạo nên từ những hình ảnh đẹp, giàu sức biểu
cảm, từ những ngôn từ giàu nhạc điệu, bay bổng thanh thoát….Vậy là “ cái chất trữ

Những nhân tố này cũng có thể có trong nội dung cấu tạo của các thể loại khác,
nhưng ở thơ biểu hiện tập trung hơn và được hòa hợp, liên kết một cách vững chắc
tạo nên những phẩm chất mới.
Xác định chất thơ là một vấn đề khó, rất khó. Đúng như nhà văn Nguyễn
Tuân nhận xét “Định nghĩa về chất thơ cho thật chính xác và toàn thập, tôi thấy nó
cúng khó như định nghĩa cho chất uymua (humour). Nhưng khi chúng ta quan niệm
“thơ không phải là cái gì thần bí, siêu việt, thơ gắn liền với cuộc sống, với tâm hồn
con người và năng lực sáng tạo của người nghệ sĩ thì việc tìm hiểu chất thơ lại là
cần thiết và quan trọng để làm cơ sở lí luận đi vào địa hạt thơ ca.”
Chất thơ trong tác phẩm văn học trước hết gắn liền với sự rung động và cảm
xúc trực tiếp. Nếu xem bản chất giàu cảm xúc là một năng lực tinh thần thuộc về
bản chất của người nghệ sĩ thì điều đó trước hết phải có ở người thi sĩ, Nói như
Xuân Diệu :
“Là thi sĩ nghĩa là ru với gió.
Mơ theo trăng và vơ vẩn cùng mây
Để linh hồn ràng buộc với muôn dây”
Cảm xúc là nhân tố quan trọng tạo nên hình tượng. Có nhiều cách để tạo nên
cảm xúc như qua miêu tả hình ảnh, hoặc qua liên tưởng, so sánh hoặc qua nghệ
thuật sử dụng ngôn ngữ. Nhưng điều quyết định chính là ở tấm lòng vì “thơ là tiếng
lòng” (Ngô Giang Tiệp- đời Thanh) “Thơ từ trái tim đi và trở về với trái tim”
(Worthworth).
Nguyễn Thị Thu Giang- GV trường THPT Mỹ Hào
8
Dạy học văn bản “Đàn ghi ta của Lorca” (Thanh Thảo) theo hướng khai thác chất thơ của tác phẩm
Chất thơ trước hết là ở tấm lòng nhưng chất thơ cũng bắt nguồn từ hiện thực
cuộc sống muôn màu. Một bức tranh thiên nhiên, một khung cảnh lao động của con
người, hay một cảnh đời lam lũ…. Cũng là tiền đề làm nên vẻ đẹp nên thơ của tác
phẩm văn học. Trong tác phẩm văn học nhất là trong thơ có nhiều câu được cấu tạo
nên chủ yếu bằng cảm xúc, bằng thuần túy chất liệu của tâm hồn
“Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ

Tưởng tượng cũng chính là them vào cái có thật phần nên có và sẽ có, là sự chuẩn bị
tích cực cho một hành động sáng tạo và bản thân nó là một sự sáng tạo.
Nói đến thơ ca là nói đến sức tưởng tượng. Nhà thơ Sóng Hồng đã chỉ ra đặc
điểm quan trọng này của thơ “Thơ là nghệ thuật kì diệu bậc nhất của trí tưởng
tượng”. Apooline đã có lí khi nhận xét: “Cái lĩnh vực phong phú, ít được biết đến
nhất, cái lĩnh vực có một chiều rộng không ngờ là tưởng tượng, vì vậy không có gì
lạ nếu người ta đã dành danh hiệu nhà thơ chủ yếu cho những người đi tìm những
niềm vui mới rải rác trên những không gian đồ sộ của tưởng tượng”
Chất thơ cũng gắn liền với cái đẹp. Thơ không phải chỉ nói đến cái đẹp trong
cuộc sống mà nói về cuộc sống với một lí tưởng đẹp. Không phải ngẫu nhiên
Etgapô cho rằng: “Cái đẹp là địa hạt hợp pháp của thơ ca”. Còn Bô-đơ-le xem thơ là
“ước mong của con người vươn tới một cái cao đẹp cao thượng”. Chúng ta có thể
kể thêm nhiều quan niệm khác và cách nói nhiều khi thiếu mức độ và quá đi như
quan niệm của Seli “Thơ ca biến mọi vật thành đẹp, nó làm tăng vẻ đẹp của những
cài gì đẹp nhất, nó đem lại vẻ đẹpcho những cái gì xấu xí nhất”.Cái đẹp là phẩm
chất và cũng là quy luật chung của sự nhận thức và sáng tạo trong nghệ thuật.
Toàn bộ những phẩm chất trên hợp thành chất thơ trong sáng tạo của nghệ
thuật. Chất thơ của mỗi nhà thơ được hình thành với những đặc điểm riêng do trình
độ và năng lực tinh thần, do hoàn cảnh từng cá nhân qui định. Có thể thông qua
thành phần cấu tạo của chất thơ mà tìm hiểu những mặt nhất định của phong cách
thơ của từng tác giả. Cái đẹp trong thơ là sự thống nhất thẩm mĩ giữa những phẩm
chất của thực tại khách quan với cái đẹp trong tâm hồn người nghệ sỹ. Do đó, tuy
có nhiều quan niệm khác nhau về chất thơ trong văn học nhưng có thể tổng hợp các
ý kiến đó trong cách hiểu sau: “Với trí tưởng tượng phong phú và những rung động
sâu xa của tâm hồn, nhà thơ phản ánh hiện thực xã hội và tâm trạng con người
thông qua hệ thống những cảm nghĩ và những hình ảnh tiêu biểu cho đời sống trên
cơ sở của ngôn ngữ gợi cảm chọn lọc và giàu nhịp điệu”. Chất thơ trong tác phẩm
văn học tạo nên nguồn cảm hứng lãng mạn, khẳng định “cái tôi” đầy tình cảm, cảm
xúc hướng tới lí tưởng. Chính cảm hứng lãng mạn đã nâng đỡ con người vượt lên
Nguyễn Thị Thu Giang- GV trường THPT Mỹ Hào

liền với đời thơ như hình với bóng, những sự kiện, hành động và tâm tình trong
cuộc đời riêng cũng in lại đậm nét trong thơ. Nói như Hàn Mặc Tử:
Người thơ phong vận như thơ ấy
Nguyễn Thị Thu Giang- GV trường THPT Mỹ Hào
11
Dạy học văn bản “Đàn ghi ta của Lorca” (Thanh Thảo) theo hướng khai thác chất thơ của tác phẩm
Garxia Lorca cũng nói một cách cảm động về mối quan hệ giữa nhà thơ và
đời thơ
“Mỗi bài thơ mà hôm nay tôi trao vào tay bạn đọc thân mến là nảy sinh
cùng với mầm mống trên cái cây xao động của cuộc đời đang nở hoa. Coi thường
quyển sách này sẽ là tàn nhẫn bởi vì nó gắn liền khăng khít với bản thân cuộc đời
tôi. Ở ngay sự yếu đuối của nó, sự nghèo nàn mà tôi thừa nhận vẫn có một sức
mạnh của nó trong số những sức mạnh khác mà chỉ có tôi mới phát hiện được”.
Sự thống nhất giữa cuộc đời nhà thơ và cái tôi trữ tình trong sáng tác là một
hiện tượng khá phổ biến. Thơ trữ tình từ Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm đến Hồ
Xuân Hương, Cao Bá Quát, Tú Xương, Phan Bội Châu, Tố Hữu ….đều biểu hiện rõ
nét sự thống nhất trên. Thái độ bất bình với những xấu xa và lố lăng của xã hội, nụ
cười mỉa mai và trào lộng đều có những liên hệ khá trực tiếp với cuộc đời riêng của
Tú Xương, nhà nho yêu nước, long đong chuyện thi cử, và cái nghèo năm tháng
quẩn quanh. Tuy nhiên cần lưu ý là không thể đồng nhất cái tôi của nhà thơ trong
đời sống với cái tôi trữ tình trong tác phẩm. Có những trường hợp cái tôi trữ tình
trong thơ khác biệt đến xa lạ với con người thuộc cuộc sống thực của nhà thơ. Có
thể kể ra đây ví dụ: Veclen con người lang thang trong các quán rượu đắm chìm
trong những mộng tưởng xa lạ, với Vélen- nhà thơ có những vần thơ tỉnh táo ca
ngợi Ba- lê công xã. Do đó: Cái tôi trữ tình không phải bao giờ cũng là cái tôi của
tác giả sáng tác ra bài thơ, nhưng nó lại là cơ sở trực tiếp nhất sáng tạo nên thi ca.
Đi vào thế giới của chủ thể chính là đi vào bản chất, cốt lõi của thơ vậy.
Nếu nội dung chủ yếu trong thơ trữ tình là thế giới tâm
hồn chủ thể tác giả thì yếu tố biểu đạt nội dung đó không gì hiệu quả hơn là giọng
điệu. Giọng điệu vốn là yếu tố thể hiện linh hồn, phong cách… trong tác phẩm văn

Chủ nghĩa siêu thực (tiếng Pháp: le surealisme) xuất hiện vào năm 1922,
trước hết là tiếng nói phản kháng của lịch sử. Các giá trị đạo đức và tinh thần truyền
thống đang đứng trước nguy cơ tan vỡ hoặc sụp đổ; các cá nhân mà nhậy cảm nhất
là văn nghệ sỹ bị đặt trước một thực tế trần trụi phũ phàng. Họ không còn cách nào
khác là chạy trốn vào các giấc mơ, đi tìm một hiện thực khác, cao hơn (siêu thực)
nằm ngoài, nằm bên tren cái hiện thực đang tồn tại. Chủ nghĩa siêu thực đề ra một
hệ thống quan điểm mỹ học gồm: Đề cao, chú trọng khai thác cái ngẫu hứng, cái
bất ngờ trong thế giới vô thức; Đề cao vai trò của cái hỗn độn , phi logic, phi luận lí
vì vậy các nhà siêu thực đã không ngần ngại gạt borỏ mọi quy tắc ngữ pháp, không
tuân thủ các quy tắc về cú pháp, không sử dụng các dấu chấm câu, gạt bỏ mọi
Nguyễn Thị Thu Giang- GV trường THPT Mỹ Hào
13
Dạy học văn bản “Đàn ghi ta của Lorca” (Thanh Thảo) theo hướng khai thác chất thơ của tác phẩm
nguyên tắc logic của lí tính; Các nhà siêu thực chủ trương phá vỡ sự ngăn cách giữa
khách thể và chủ thể.
Nguyên tắc mỹ học của chủ nghĩa tượng trưng như đã nói ở trên là sự tương
giao, tương hợp. Baudelaire quan niệm: Vũ trụ là một thể thống nhất, trong đó tất cả
đều tương ứng với nhau. Có sự tương ứng giữa tự nhiên và cái siêu nhiên, có sự
tương ứng giữa thế giới này với thế giới đằng sau đầy bí ẩn, đặc biệt là sự tương
ứng giữa các giác quan “Mùi hương, màu sắc và âm thanh tương giao cùng nhau”,
“Có những mùi hương mát như da thịt trẻ con, ngọt ngào như tiếng sáo, xanh mượt
như cỏ non” (Baudelaire - Tương ứng). Tìm ra những câu, những đoạn thể hiện sự
tương hợp này trong thơ Việt Nam không khó. Vì thực ra, thuyết tương giao giữa vũ
trụ và con người của chủ nghĩa tượng trưng lại rất gần với tư tưởng “vũ trụ vạn vật
nhất thể” trong triết lý phương Đông Đó là một sự tương giao tổng thể. Tương
giao giữa thiên nhiên, con người, thơ, hoạ và nhạc, hương, vị và cả mọi giác quan:
“Gió đi chới với trong khung trắng/ Lộ nửa vần thơ nửa điệu ca”, “Nàng hé môi
ra. Bay điệu nhạc/ Mát như xuân mà ngọt tợ hương” Một sự tương giao đan xéo,
bện chặt với nhau khó lòng tách biệt, ta chỉ có thể nhận ra sự “HIỆN HÌNH” này
bằng trực giác. Còn rất nhiều bài, nhiều đoạn như thế trong thơ Bích Khê nói lên sự

Thơ Việt Nam ở những giai đoạn trước thường có những kiểu cú pháp thơ đơn giản
như: Trời xanh đây là của chúng ta/ Núi rừng đây là của chúng ta (Nguyễn Đình
Thi); Em là con gái Bắc Giang/ Rét thì mặc rét, nước làng em lo (Tố Hữu). Đặc
điểm chung của những kiểu cú pháp này là khả năng cắt nghĩa, thuyết minh, tường
minh nghĩa hàm ẩn nhằm đạt hiệu quả thẩm mĩ. Hiệu quả thẩm mĩ đó được hiểu là
sức cổ vũ, tuyên truyền nhằm kêu gọi tinh thần yêu nước, gắn kết khối đoàn kết dân
tộc.
Trong giai đoạn sau 1975, với sự xuất hiện của tinh thần tự vấn, ý thức về cái
tôi công dân hướng đến những câu hỏi nội tâm. Đó vừa là những bi kịch tâm trạng
của mỗi cá nhân, cũng là niềm trăn trở của một thời đại mới. Kéo theo nó là một cú
pháp thơ bình đẳng trong sự hô ứng, cú pháp không cần đến liên kết từ:
Giọt nước mắt vầng trăng
Long lanh trong đáy giếng
(Đàn ghi ta của Lorca - Thanh Thảo)
Đó là kiểu cú pháp gợi nhiều đáp án. Người đọc có thể lí giải theo nhiều cách
sau: nước mắt của vầng trăng, nước mắt và vầng trăng, nước mắt trong vầng trăng,
nước mắt từ vầng trăng…
Nguyễn Thị Thu Giang- GV trường THPT Mỹ Hào
15
Dạy học văn bản “Đàn ghi ta của Lorca” (Thanh Thảo) theo hướng khai thác chất thơ của tác phẩm
Màu sắc tượng trưng trong thơ sau 1975 tuy không một lần nữa tạo ra sự
“sốc”, hay choáng như tượng trưng của Thơ mới thuở nào nhưng cũng đủ tạo nên
hiệu ứng nghệ thuật. Người làm thơ đã thực sự chuyên tâm với chữ và tự biết làm
sang cho những con chữ của mình từ hướng đi ấy.
1.1.3. Tác động tích cực của chất thơ trong tác phẩm văn chương đến hứng thú
tiếp nhận và cảm xúc thẩm mĩ của học sinh trong quá trình dạy học
1.1.3.1. Cảm xúc thẩm mĩ trong tác phẩm văn chương
Cảm xúc thẩm mĩ là cảm xúc mang tính nhân văn, là dạng xúc cảm cao cấp
chỉ có ở con người.Chúng là những rung cảm của con người trước cái đẹp.Tác
phẩm văn chương là sản phẩm tinh thần của con người.Chúng là sản phẩm nghệ

càng phát triển. Tác phẩm văn học cũng như nghệ thuật nói chung là nơi nuôi
dưỡng cảm xúc thẩm mĩ của con người, nơi giữ gìn và phát triển chất nghệ sĩ vốn
có trong tâm hồn, khơi dậy và tiếp sức cho những rung động về cái đẹp, nơi giữ cho
tâm hồn con người không chai sạn đi mà luôn mới mẻ, nhạy cảm với cái đẹp. Do đó
mà cũng không bao giờ nguội lạnh, thờ ơ với số phận con người, luôn căm phẫn,
đau đớn, xót xa vì cái xấu cái ác, tha thiết yêu thương hướng về cái tốt cái đẹp. Tác
phẩm văn học chân chính trong khi bồi đắp cảm xúc thẩm mĩ của con người thêm
phong phú, đồng thời cũng làm cho nó trở lên lành mạnh và cao đẹp. Nó có khả
năng cải tao, nâng cao lí tưởng thẩm mĩ và thị hiếu thẩm mĩ cho con người. Tác
phẩm văn chương có khả năng trực tiếp tiến hành giáo dục thẩm mĩ cho HS trong
quá trình dạy học.
Cái đẹp trong tác phẩm văn chương là một khách thể thẩm mĩ hoàn hảo, cảm
xúc thẩm mĩ trong tác phẩm văn chương mãnh liệt, sâu sắc vì thế tác phẩm văn
chương có thể thỏa mãn nhu cầu thẫm mĩ, phát triển cảm xúc thẩm mĩ, nâng cao
năng lực thẩm mĩ, thị hiếu thẩm mĩ cho con người.
1.1.3.2. Tác động tích cực của chất thơ trong tác phẩm văn chương đến hứng thú
tiếp nhận và cảm xúc thẩm mĩ của học sinh trong quá trình dạy học
Ngày nay trong khoa học nghiên cứu về giáo dục học, tâm lí học, lí luận văn
học hiện đại chúng ta đề cập đến khái niệm: hứng thú, cảm xúc thẩm mĩ, năng lực
văn thực chất là nhu cầu đồng cảm trong văn chương giữa người sáng tác với
người đọc, giữa người dạy văn với học sinh. Đây là một đòi hỏi da diết, mạnh mẽ
và sâu sắc , chẳng thế mà Nguyễn Du từng phải thốt lên: “ Bất tri tam bách dư niên
hậu.Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như”. Trong dạy học văn vấn đề đồ ng cảm, hay
cộng hưởng cảm xúc có hay không là dấu hiệu của khả năng xóa bỏ được ngăn cách
Nguyễn Thị Thu Giang- GV trường THPT Mỹ Hào
17
Dạy học văn bản “Đàn ghi ta của Lorca” (Thanh Thảo) theo hướng khai thác chất thơ của tác phẩm
trong cảm thụ. Đặt ra vấn đề về nhận thức một giờ dạy văn, tác phẩm văn chương
không phải là một thông tin thẩm mỹ, tình cảm mà chỉ còn là một vấn đề về lịch sử,
chính trị, luân lí, đạo đức, giờ văn chỉ tác động đến lí trí mà không lay động đến tâm

Dạy học văn bản “Đàn ghi ta của Lorca” (Thanh Thảo) theo hướng khai thác chất thơ của tác phẩm
văn chương rất khác nhau. Điều đó phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Bởi tâm lí học chỉ
ra rằng nếu có khách thể thẩm mĩ tác động nhưng chủ thể thẩm mĩ không có năng
lực cảm thụ tiếp nhận các kích thích đó như năng lực của các giác quan thẩm mĩ,
vốn văn hóa chung, văn hóa thẩm mĩ, vốn kinh nghiệm sống, trình độ học vấn thì
cũng không thể có hứng thú và xúc động thẩm mĩ.
Tác động tích cực của chất thơ trong tác phẩm văn chương đến hứng thú tiếp
nhận và cảm xúc thẩm mĩ của HS được thể hiện trước hết qua lớp vỏ âm thanh của
ngôn ngữ. Vì tác phẩm văn chương vẫn được hiểu như là một hệ thống cấu tạo
nhiều tầng lớp. Con đường tiếp cận và tiếp nhận tác phẩm bao giờ cũng là một quá
trình đi từ những kí hiệu ngôn ngữ, từ lớp âm thanh - nhịp điệu, từ vựng- ngữ nghĩa,
đề tài, chủ đề và tư tưởng cảm xúc. Nói như Hemingway: tảng băng có phần nổi
bên trên và phần chìm xuống dưới. Dạy văn không thể chỉ dừng lại ở chỗ “độc
diễn” mà cần có sự “cộng hưởng cảm xúc” biến tác phẩm văn chương từ chỗ là một
đối tượng thẩm mĩ trở thành một nguồn sống khơi động quá trình chuyển biến và
chuyển hóa tâm hồn, tư tưởng, tình cảm của HS. Sức hấp dẫn của một giờ văn nói
chung và giờ dạy thơ trữ tình nói riêng ở chỗ người GV cần làm bật lên “chất thơ’
trong tâm hồn của người nghệ sĩ được thể hiện qua tác phẩm văn chương. Chất thơ
trong tác phẩm văn học chính là cái đẹp của nghệ thuật “chứa đựng trong hệ thống
ngôn ngữ, hệ thống kí hiệu”. Do đó, cảm xúc thẩm mĩ mà chất thơ mang lại cho học
sinh trước hết thông qua kĩ năng đọc văn bản. Tại sao khẳng định như vậy vì văn
hóa đọc là hoạt động gắn với công dân, với xã hội, gắn bó với thói quen, tập tục,
phông tri thức văn hóa trong cảm nhận trong giao tiếp của mỗi người và toàn xã hội.
Kĩ năng đọc của HS liên quan đến đọc đúng vần, đúng ngữ điệu rồi đến giai điệu
hay giọng điệu của từng đoạn và của cả văn bản là tiền đề cho việc cảm nhận cái
hay, cái đẹp của hình tượng trong tác phẩm văn học. Phương pháp đọc sáng tạo
được sử dụng hầu như thường trực trong tiết dạy học ngay từ khi vào bài đến lúc kết
thúc tiết dạy. Trung tâm của phương pháp đọc sáng tạo là đọc diễn cảm, là đọc để
diễn tả sự cảm thụ chứ không chỉ dừng lại ở mức thể hiện cảm xúc, mà có cả sự
hiểu biết của người đọc, sự tri âm với tác giả. ….đọc diễn cảm thực chất là sự cộng

giả. Một tình yêu đơn phương với người con gái xứ Huế cùng với tấm bưu ảnh mà
nàng gửi cho nhà thơ là nguồn cảm hứng và thi tứ cho bài thơ này. Đọc có vang lên
được cái giọng điệu tha thiết mà diết gióng ấy mới cảm hiểu được cõi thơ, cõi tình
trong thơ Hàn. Cái đẹp trong khổ thơ đầu của thi phẩm ở sự hòa quyện giữa cái đẹp
khách thể là khu vườn thôn Vĩ với cái đẹp trong những rung cảm nghệ thuật tinh tế
của nhà thơ. Điều đó, dẫn dắt học sinh nhập định vào thế giới đặc biệt của thơ Hàn
Nguyễn Thị Thu Giang- GV trường THPT Mỹ Hào
20
Dạy học văn bản “Đàn ghi ta của Lorca” (Thanh Thảo) theo hướng khai thác chất thơ của tác phẩm
Mặc Tử, hồn thơ của một con người trẻ tuổi, tình yêu cuộc sống đang dào dạt, trào
dâng… và sự giày vò, giằng xé của bệnh tật trong đớn đau, quằn quại. Học sinh
được rung cảm trước cái đẹp của cuộc đời, được chia sẻ niềm yêu sống của thi
nhân, và cũng được xót xa nỗi đau của con người.
Chất thơ, sức mạnh của văn học nằm chính ở những điều đó. Nhiệm vụ của
người dạy văn là khơi gợi, đánh thức hứng thú và những cảm xúc thẩm mĩ của HS.
Bên cạnh việc thỏa mãn nhu cầu về cái đẹp, tác phẩm văn học còn là trường học của
những năng lực sáng tạo thẩm mĩ, là nơi bồi dưỡng cảm xúc, thị hiếu thẩm mĩ của
con người. Trong quá trình rèn luyện và sáng tạo nghệ thuật thị giác và thính giác
cùng các giác quan thẩm mĩ của con người ngày càng tinh tế nhạy bén. Các năng
lực quan sát, cảm nhận, khái quát ngày càng phát triển. Tác phẩm văn học cũng như
nghệ thuật nói chung là nơi nuôi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ của con người, nơi giữ
gìn và phát triển chất nghệ sĩ vốn có trong tâm hồn, khơi dậy và tiếp xúc cho những
rung động về cái đẹp, nơi giữ cho tâm hồn con người không chai sạn đi mà luôn
mới mẻ, nhạy cảm với cái đẹp.
1.2. Đánh giá thực trạng dạy học bài thơ “Đàn ghi ta của Lorca” ở trường
THPT chương trình sách giáo khoa ngữ văn (Ban cơ bản)
Bài thơ “Đàn ghi ta của Lorca” được lựa chọn và đưa vào chương trình ngữ văn
12 từ năm 2008 đến nay đã được 6 năm nhưng vẫm là một thi phẩm khó gây nhiều
tranh luận trong giới chuyên môn, thu hút được sự quan tâm của GV và HS. Có thể
khẳng định với lối thơ tượng trưng, siêu thực “Đàn ghi ta của Lorca” dường như khá

sâu sắc, sự đánh giá cao của Thanh Thảo với Lorca. Có giáo viên lại “tung hỏa mù”
theo kiểu lại đưa ra hàng loạt các ý kiến, cách hiểu khác nhau mà không hề hướng
cho học sinh.
Nhưng thực tế, nét độc đáo trong thi phẩm này là sự đan cài và nhiều khi là
song trùng 3 hình tượng: Cây đàn ghi ta, hình tượng Lorca và hình tượng cái tôi nội
cảm của nhà thơ. Vẻ đẹp của những hình tượng ấy được thể hiện qua ngôn ngữ và
hình ảnh giàu chất thơ, chất nhạc. Điều đó cho thấy thực trạng dạy học bài thơ Đàn
ghi ta của Lorca trong trường THPT hiện nay tuy đã hướng HS hiểu đúng bài thơ
nhưng chưa thấy được chất thơ trong hình tượng và ngôn ngữ nghệ thuật- vốn là vẻ
đẹp không thể thiếu trong một tác phẩm văn chương.
1.2.3. Về phía học sinh
Khi học bài thơ này nhiều em cảm thấy xa lạ và khó hiểu. Không có nhiều HS
hiểu cặn kẽ về giá trị của bài thơ (thường chỉ nắm bắt được tinh thần chung, đại khái
nhất là những hình ảnh tượng trưng, siêu thực, những câu thơ có nhiều chỗ “cong” thì
chưa hiểu đúng hoặc suy luận vô căn cứ. Có thể nói đây là điều có thể lí giải được vì
Nguyễn Thị Thu Giang- GV trường THPT Mỹ Hào
22
Dạy học văn bản “Đàn ghi ta của Lorca” (Thanh Thảo) theo hướng khai thác chất thơ của tác phẩm
thực tế HS không có nhiều tài liệu liên quan đến Thanh Thảo, Lorca và thơ ông nên
nhận thức của các em rất thụ động. phần lớn những tri thức các em có được đều do GV
cung cấp và hướng dẫn nên các em thiếu không gian để tìm hiểu. Vì vậy thờ ơ và xa lạ
là điều dễ hiểu. nhưng có một thực tế khác mà chúng ta phải quan tâm là sau khi học
xong bài thơ, GV yêu cầu các em làm bài tập liên quan đến các vấn đề trong tác phẩm
như: Phân tích hình tượng đàn ghi ta và Lorca. HS cảm thấy rất lúng túng và thông
thường các em sẽ phân tích hai hình tượng này tách bạch. Do đó khi đọc bài làm của
HS, tôi có cảm giác hụt hẫng và mất đi tất cả cái hay, cái “dư ba” mà tác phẩm này
mang lại cho người đọc đó là sự ám ảnh khôn nguôi về người nghệ sĩ đã gửi linh hồn
vào cây đàn ghi ta- cây đàn chính là sinh mệnh của Lorca.
Điều đó, chỉ ra cho người dạy tác phẩm này cần phải định hướng về sự tiếp
cận văn hóa của bài thơ. Nên chăng chúng ta cần quay trở về cái gốc của văn

người đọc, gợi được những nét đặc trưng của văn hóa TBN, nơi nuôi dưỡng tâm
hồn của Lorca.
a. Hình tượng cây đàn trong thơ Lorca và trong bài thơ “Đàn ghi ta của Lorca”
Hình tượng trung tâm của tác phẩm là hình tượng đàn ghi ta và Lorca.Vì đàn
ghi ta chính là thơ Lorca, là bản mệnh của Lorca. Đọc thơ Lorca ta thương bắt gặp
hình tượng một chàng kĩ sĩ đi mải miết, vô định dưới vầng trăng khi đỏ, khi rạng
ngời, khi u tối, khi nồng nàn, khi buốt lạnh…Ta cũng thường ngập mình trong
phong vị, hương sắc riêng không thể nào quên được của miền quê Gra-na đa thuộc
xứ Anđa-lu-xi-a, ở đó có những chàng hiệp sĩ đấu bò tót khoác trên mình tấm áo
choàng đỏ, có những cô gái Digan nước da nâu gợi tình tràn trề sức sống, có những
vườn cam, những rặng ôliu xanh màu xanh huyền hoặc. Đặc biệt ở đó luôn vang
vọng tiếng đàn ghi ta âm thanh nức nở, thở than làm vỡ toang cốc rượu bình minh,
tựa tiếng hát của một con tim bị tử thương bởi năm đầu kiếm sắc, không gì có thể
bắt nó im tiếng (ý thơ trong bài Đàn ghi ta….) Thanh Thảo quả đã nhập thần vào
thế giới thơ Lorca để lẩy ra và đưa vào bài thơ của mình những biểu tượng ám ảnh
bồn chồn của chính thi hào Tây Ban Nha. Nhưng vấn đề không đơn giản chỉ là sự
trích dẫn tất cả những biểu tượng kia đã được tổ chức lại xung quang biểu tượng
trung tâm là cây đàn mà xét theo “nguồn gốc”, vốn cũng là một biểu tượng đặc biệt
trong thơ Lorca “người mê dân ca, chàng hát rong thời trung cổ” “con sơn ca xứ
An-đa-lu-xi-a”. Cây đàn từ chỗ mang hàm nghĩa nói về một định hướng sáng tạo
gắn thơ với dòng nhạc dân gian, rộng ra nói về một tình yêu vô bờ và khắc khoải
đối với quê hương. Đến Thanh Thảo nó đã nhập vào làm một với hình tượng Lorca,
hay nói cách khác nó đã trở thành hình tượng “song trùng” với hình tượng Lorca.
Nguyễn Thị Thu Giang- GV trường THPT Mỹ Hào
24
Dạy học văn bản “Đàn ghi ta của Lorca” (Thanh Thảo) theo hướng khai thác chất thơ của tác phẩm
Cây đàn cất lên tiếng lòng của Lorca trước cuộc sống, trước thời đại. Nó là tinh thần
thơ Lorca, là linh hồn và cao hơn là cả số phận của nhà thơ vĩ đại này, cho sáng tạo
nghệ thuật.Bởi thế có một sự hòa điệu “song trùng” giữa thế giới nghệ thuật của
Lorca với thế giới nghệ thuật thơ thanh Thảo.Tác giả muốn làm sống dậy hình

là đấu trường đặc biệt giữa khát vọng đấu tranh dân chủ của công dân Lorca với nền
chính trị độc tài của khát vọng cách tân nghệ thuật trong chàng nghệ sĩ Lorca với
nền nghệ thuật già nua. Màu áo đỏ gắt tráng lệ, bỗng biến thành bê bết đỏ, màu đỏ
đau thương đã nhốm máu thi nhân, đã hủy diệt cái đẹp. Màu đỏ gắt của tấm áo
choàng, không nghi ngờ gì, là sáng tạo của Thanh Thảo. Đây là hình ảnh có sự kết
hợp giữa cái thực là truyền thống đấu bò tót của Tây Ba Nha, mà theo đó các hiệp sĩ
đấu bò bao giờ cũng mặc áo choàng đỏ để chọc tức con bò hoang, để lôi nó vào
cuộc chiến. Nhưng cái khác thường là cái màu “đỏ gắt” là màu máu tươi, lại gắn với
cụm từ Tây Ban Nha ở đầu câu thì sẽ thấy tình hình chính trị với những cuộc đàn áp
khốc liệt của chính quyền độc tài ở đây về tinh thần đấu tranh quyết liệt của nhân
dân cách mạng vùng lên. Như vậy có thể hiểu, cả Tây Ban Nha đang trở thành một
đấu trường, không phải giữa người với bò mà giữa người với người, giữa dân chủ
và độc tài, giữa tự do bị bóp nghẹt và thể chế chính trị hà khắc. Cả TBN phải đổ
máu phải đổ máu để giàng lại những quyền cơ bản của con người. Cuộc đấu tranh
đó đang diễn ra từng giờ, từng phút, diễn ra hàng ngày như tính chất đơn điệu của
nền chính trị TBN.
Nhìn theo góc độ nào cũng chỉ thấy con người tự do, nhà cách tân nghệ thuật
mong manh, đơn độc đi tìm cái đẹp trong thế giới bạo tàn, trong niềm cảm thông
của nhà thơ Việt Nam- Thanh Thảo.
c. Hình ảnh“Vầng trăng”, “yên ngựa”, “cô gái Di-gan”
Ngoài ra các hình ảnh: “Vầng trăng”, “yên ngựa”, “cô gái Di-gan” cũng gợi
một không gian văn hóa đậm đà bản sắc TBN. Hình tượng Lorca nổi bật trên cái
nền văn hóa đó thật cao quý. Đó là một chàng kị sĩ lang thang đơn độc, một ca sĩ
dân gian TBN hát nghêu ngao. Bởi Lorca không chỉ đơn độc trong sáng tạo nghệ thuật,
mà còn đơn độc trong mục đích đấu tranh chân chính. Đất nước TBN với nền chính trị
độc tài, vẫn không ngừng ngêu ngao những âm thanh cùng mục đích với Lorca. Dù nỗi
bất hạnh của cuộc đời ai cũng cảm thấy nhưng tất cả như muốn ngóng chờ địa vị đó ở
Lorca. Vì thế TBN trở nên kinh hoàng khi nghe tin Lorca bị giết hại. Hình ảnh Lorca bị
điệu về bãi bắn với cây đàn, chàng đã như người mộng du.
Cùng với bầu trời đồng cỏ, dòng sông tạo một ấn tượng đau xót về hình ảnh