Sử dụng câu hỏi trong dạy học văn bản "Đàn
ghi ta của Lor-ca" (Thanh Thảo) (ngữ văn 12 -
tập 1)

Thế Thị Nhung

Trường Đại học Giáo dục
Luận văn Thạc sĩ ngành: Lí luận và phương pháp dạy học; Mã số: 60 14 10
Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ái Học
Năm bảo vệ: 2011

Abstract: Khảo sát Hệ thống câu hỏi (HTCH) trong phần Hướng dẫn học bài của văn
bản Đàn ghi ta của Lor-ca; Khảo sát HTCH trong một số giáo án Đàn ghi ta của Lor-
ca của giáo viên Trung học phổ thông (THPT). Xây dựng HTCH hướng dẫn đọc - hiểu
văn bản Đàn ghi ta của Lor-ca (Thanh Thảo) . Tiến hành thực nghiệm sư phạm để
kiểm tra tính khả thi của HTCH

Keywords: Lớp 12; Ngữ văn; Phương pháp dạy học; Quản lý giáo dục

Content
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Trong quá trình dạy học, câu hỏi đóng một vai trò đặc biệt quan trọng. Câu hỏi
tồn tại dưới nhiều dạng thức khác nhau phục vụ cho quá trình dạy học. Theo quan niệm dạy
học hiện đại, học sinh đóng vai trò trung tâm còn người thầy đóng vai trò tổ chức, điều khiển
quá trình dạy học. Do đó, HTCH có một ý nghĩa phương pháp nhằm thực thi vai trò tổ chức,
hướng dẫn, điều khiển trong quá trình dạy học của người thầy
Trong giảng dạy TPVC ở nhà trường phổ thông, vấn đề người học với tư cách là chủ
thể của giờ học ngày càng được quan tâm. TPVC là những văn bản nghệ thuật đa nghĩa, là
một hệ thống mở, hệ thống động. Vòng đời của tác phẩm đan kết thành nhiều quá trình và
nhiều quan hệ: cuộc sống – nhà văn – TPVC – bạn đọc – cuộc sống. Chính vì tính phức tạp

khám phá bài thơ Đàn ghi ta của Lor-ca từ góc độ thể loại và dưới cái nhìn liên văn bản. Tác
giả khẳng định: “Đọc Đàn ghi ta của Lor-ca, có thể thấy mỗi từ, mỗi chi tiết, hình ảnh và cả
hình tượng trung tâm trong đó đều là đầu mối của một quan hệ giao tiếp nghệ thuật rộng lớn,
mà nếu thiếu tri thức về các văn bản (theo nghĩa rộng) có trước đó thì độc giả không thể cảm
nhận được (23;6)
TS Chu Văn Sơn với bài viết “Đàn ghi ta của Lor-ca” của Thanh Thảo” nghiên cứu,
phát hiện tính nhạc trong thơ Thanh Thảo nói chung, trong Đàn ghi ta của Lor-ca nói riêng.
Ông cho rằng: để viết thơ ngắn, lắm khi Thanh Thảo “lại giật tạm cấu trúc của ca khúc. Có lúc
thì đem về lai ghép để tạo ra một diện mạo mới. Cũng có lúc lại làm theo kiểu biến đổi gen
mà tạo ra giống mới. Nhiều bài thơ ngắn được anh tổ chức khá ngon lành theo thể thức của
bài hát. Dáng của chúng nhang nhác như những ca-khúc-thơ. Mà cũng không chỉ vay cấu trúc

3
thuộc văn bản khúc ca, anh còn mượn cả lối diễn tấu ca khúc để làm giàu cho hình thức thơ
nữa. Đàn ghi-ta của Lorca là một "ca" như thế chăng?”. Sau đó ông khẳng định: Đàn ghi-ta
của Lorca chính là một lối thơ mà ở đó lời thơ đã cườm vào nét nhạc, hình tượng thơ đã cùng
cấu trúc nhạc bay đôi. Thậm chí, để tiếng nói của thơ mình thêm phong phú, Thanh Thảo còn
mô phỏng những âm thanh từa tựa các nốt đàn ghita, mô phỏng cả lối diễn tấu vẫn thường
đệm cho người hát khi diễn nữa” (26)
T.S Phan Huy Dũng, T.S Chu Văn Sơn đã phân tích rất sâu sắc và có những phát hiện
rất quan trọng về Đàn ghi ta của Lor-ca. Nhưng cả hai tác giả đều chưa đề cập đến cách thức
hướng dẫn HS chiếm lĩnh thi phẩm này bằng HTCH.
Trong cuốn Phương pháp tư duy hệ thống trong dạy học văn, TS. Nguyễn Ái Học đã
đưa ra định hướng dạy học văn bản Đàn ghi ta của Lor-ca gắn với loại thể, loại hình để giải mã
văn bản. Tuy nhiên tác giả cũng chưa xây dựng HTCH cụ thể và cách sử dụng CH trong quá
trình dạy học tác phẩm này.
Trong Thiết kế bài học Ngữ văn 12 (tập 1) và Thiết kế bài giảng Ngữ văn 12 (tập 1),
tác giả Phan Trọng Luận và Nguyễn Văn Đường đã thiết kế những CH hướng dẫn HS khai
thác văn bản Đàn ghi ta của Lor-ca, trong đó có một số CH liên tưởng, tưởng tượng giúp HS
có thể hình dung, tượng tượng và hiểu một phần nào đó ý nghĩa của những hình ảnh trong bài

của bài thơ. Tuy nhiên, tác giả khóa luận mới chỉ chú trọng đến những CH khai thác ý nghĩa
của các hình ảnh biểu tượng mà chưa quan tâm nhiều đến các biện pháp nghệ thuật và chưa
xây dựng được một HTCH có tính hệ thống để dẫn dắt HS từng bước khám phá và giải mã bài
thơ.
Trên đây là những nguồn tư liệu quý báu có tính chất gợi mở giúp chúng tôi thực hiện
đề tài của mình.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
- Xây dựng được HTCH đọc hiểu văn bản Đàn ghi ta của Lor-ca theo đặc trưng thể loại để
giúp HS có thể tiếp cận, tự khám phá và chiếm lĩnh tác phẩm.
- Xây dựng một giáo án thể nghiệm
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Khảo sát HTCH trong phần Hướng dẫn học bài của văn bản Đàn ghi ta của Lor-ca
- Khảo sát HTCH trong một số giáo án Đàn ghi ta của Lor-ca của giáo viên THPT.
- Xây dựng HTCH hướng dẫn đọc - hiểu văn bản Đàn ghi ta của Lor-ca (Thanh
Thảo)
- Thực nghiệm sư phạm để kiểm tra tính khả thi của HTCH
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
4.1. Khách thể nghiên cứu
Hệ thống câu hỏi trong dạy học văn bản Đàn ghi ta của Lor-ca (Thanh Thảo) (Ngữ
văn 12 – tập 1)
4.2. Đối tượng nghiên cứu
- Cơ sở lí luận về câu hỏi trong dạy học văn.

5
- Nghiên cứu, phân tích giáo án và giờ dạy của đồng nghiệp về văn bản Đàn ghi ta
của Lor-ca (Thanh Thảo) (Ngữ văn 12 – tập 1) tại trường THPT Cao Bá Quát – Quốc Oai và
trường THPT Tân Lập.
5. Giả thuyết khoa học
Nếu HTCH trong dạy học văn bản Đàn ghi ta của lor-ca do luận văn đề xuất được

6
học quốc gia Hà Nội, 2001
4. Phan Cự Đệ (chủ biên), Văn học Việt Nam thế kỉ XX, Nxb Giáo dục, 2004
5. Nguyễn Văn Đường, Thiết kế bài giảng Ngữ văn 12 – tập 1, Nxb Hà Nội, 2008
6. Lê Bá Hán – Trần Đình Sử - Nguyễn Khắc Phi, Từ điển thuật ngữ văn học, Nxb
Giáo dục, 2004
7. Vũ Thị Minh Hạnh, Hệ thống biểu tượng trong thơ và trường ca của Thanh Thảo,
Luận văn thạc sĩ, ĐHSP Hà Nội, 2009
8. Nguyễn Thị Ngân Hoa, Tìm hiểu những nhân tố tác động tới ý nghĩa của biểu tượng,
TCNN số 10/2006
9. Nguyễn Ái Học, Phương pháp tư duy hệ thống trong dạy học văn, Nxb Giáo dục Việt
Nam, 2010
10. Nguyễn Thanh Hùng, Đa dạng và hiệu quả của câu hỏi trong dạy học Văn, NCGD
2/1995
11. Hoàng Hưng (dịch, tuyển chọn), Thơ chọn lọc Federico Garxia Lor-ca, NXB Sở
văn hóa thông tin Lâm Đồng, 1998
12. Lê Thị Hường, Chuyên đề dạy – học Ngữ văn 12, Đàn ghi ta của Lor-ca (Thanh
Thảo), NXB Giáo dục, 2008
13. Hoàng Thị Khánh, Xây dựng hệ thống câu hỏi trong quá trình dạy học đoạn trích
Hạnh phúc của một tang gia, Luận văn Thạc sĩ, ĐHSP Hà Nội, 2008
14. Cù Thị Lụa, Hệ thống câu hỏi hướng dẫn học TPVC trong SGK (Ngữ văn 10 – bộ
chuẩn, NXB Giáo dục 2006), Luận văn Thạc sĩ, ĐHSP Hà Nội, 2006
15. Phan Trọng Luận, Trần Thế Phiệt, Nguyễn Thanh Hùng, Trương Dĩnh, Phương
pháp dạy học văn, NXB ĐHQG HN, 2008
16. Phan Trọng Luận, Thiết kế bài học Ngữ văn 12 - tập 1, NXB Giáo dục, 2009
17. Phan Trọng Luận, Ngữ văn 12 (tập 1), Nxb Giáo dục, 2008
18. Phan Trọng Luận (tổng chủ biên), Ngữ văn 12 (Sách giáo viên) (tập 1), NXB Giáo
dục, 2008
19. Phan Trọng Luận, Cách nhìn mới về một số vấn đề then chốt của phương pháp dạy
học văn (Hội thảo phương pháp dạy học Ngữ văn - 6,7/2008)