Vấn đề 7 : Phân tích mối liên hệ
biện chứng giữa lý luận và thực
tiễn, từ đó rút ra quan điểm thực
tiễn; vận dụng quan điểm đó để
phân tích, phê phán bệnh kinh
nghiệm, giáo điều và để phân
tích phương hướng đổi mới sau
đây của Đảng ta : “Đẩy mạnh
tổng kết thực tiễn và nghiên
cứu lý luận, thảo luận dân
chủ, sớm làm rõ và kết luận
những vấn đề mới, bức xúc
nảy sinh từ thực tiễn; từng
bước cụ thể hóa, bổ sung
phát triển đường lối, chính
sách của Đảng, đấu tranh với
khuynh hướng, tư tưởng sai
trái”(Văn kiện Đại hội IX, trang
141)
Bài làm
Bệnh kinh nghiệm, giáo
điều là những sai lầm khá phổ
biến ở nước ta trong thời kỳ
trước đổi mới, nó dẫn đến hậu
quả là làm cho hành động của
chúng ta không xác định được
phương hướng, hoặc xa rời với
hoàn cảnh lịch sử cụ thể và gây
tác hại nghiêm trọng đối với sự
nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã
hội. Một trong những nguyên

XH của con người làm biến đổi,
cải tạo tự nhiên và xã hội. Bản
chất của hoạt động thực tiễn đó
là sự tác động qua lại của chủ
thể và khách thể, là con người
sử dụng những công cụ vật chất
tác động vào đối tượng vật chất
làm biến đổi chúng theo mục
đích của mình. Thực tiễn cũng
có quá trình vận động, phát triển,
trình độ phát triển của thực tiễn
nói lên quá trình chinh phục tự
nhiên, làm chủ xã hội của con
người. Thực tiễn mang tính lịch
sử xã hội bởi nó phát triển qua
các giai đoạn lịch sử. Hoạt động
thực tiễn có thể chia làm 3 hình
thức cơ bản : hoạt động SX vật
chất, hoạt động biến đổi chính trị
xã hội và hoạt động thực nghiệm
khoa học. Ttrong đó, hoạt động
SX vật chất là hoạt động có ý
nghĩa quyết định các hình thức
khác, hoạt động biến đổi chính trị
xã hội là hình thức cao nhất và
hoạt động thực nghiệm khoa học
là hình thức đặc biệt nhằm thu
nhận những tri thức về hiện thực
khách quan.
Lý luận – theo Chủ tịch

Lý luận mặc dù được hình thành
từ thực tiễn nhưng nó có vai trò
tác động trở lại đối với thực tiễn.
Sự tác động của lý luận thể hiện
qua vai trò xác định mục tiêu,
khuynh hướng cho hoạt động
thực tiễn (lý luận là kim chỉ nam
cho hoạt động thực tiễn), vai trò
điều chỉnh hoạt động thực tiễn,
làm cho hoạt động thực tiễn có
hiệu quả hơn. Lý luận cách
mạng có vai trò to lớn trong thực
tiễn cách mạng. Lênin viết
“không có lý luận cách mạng thì
không thể có phong trào cách
mạng”. Như vậy, giữa lý luận và
thực tiễn có sự liên hệ, tác động
qua lại, tạo điều kiện cho nhau
cùng phát triển và gắn bó hữu
cơ với nhau do đó sự thống nhất
giữa lý luận và thực tiễn là
nguyên lý cao nhất của triết học
Mác Lênin. Chủ tịch Hồ Chí Minh
đã từng chỉ rõ “Thực tiễn không
có lý luận hướng dẫn thì thành
thực tiễn mù quáng”, “Lý luận mà
không có thực tiễn là lý luận
suôn”
Từ mối quan hệ biện
chứng giữa lý luận và thực tiễn,

duy và trong hoạt động thực tiễn.
Kinh nghiệm thực tiễn có
vai trò rất quan trọng đối với lý
luận, kinh nghiệm chính là cơ sở
để tổng kết, khái quát thành lý
luận. Kinh nghiệm là căn cứ để
chúng ta không ngừng xem xét
lại bổ sung, sửa đổi, phát triển lý
luận. Tri thức lý luận hình thành
tổng kết khái quát kinh nghiệm
nhưng lại phải thông qua tư duy
trừu tượng của cá nhân nhà lý
luận cho nên nó cũng chứa đựng
khả năng không chính xác xa rời
thực tiễn. Vì vậy trí thức lý luận
phải được thể nghiệm trong thực
tiễn để khẳng định, bổ sung sửa
đổi hoàn thiện. Mặt khác lý luận
một khi đã được hình thành nói
không phải thụ động, mà có vai
trò độc lập tương đối của nó. Lý
luận tác động trở lại đối với thực
tiễn hướng dẫn chỉ đạo hoạt
động thực tiễn, dự báo dự đón
tình hình và phương hướng hoạt
động thực tiễn trong tương lai …
Chúng ta coi trọng những
kinh nghiệm thực tiễn và không
ngừng tích lũy vốn kinh nghiệm
quý báu đó. Tuy nhiên nếu chỉ

việc nắm lý luận chỉ dừng lại ở
những nguyên lý chung trừu
tượng, không chú ý đến những
hoàn cảnh lịch sử cụ thể của sự
vận dụng lý luận. Bệnh giáo điều
có 2 dạng : giáo điều lý luận và
giáo điều kinh nghiệm. Bệnh
giáo điều lý luận là việc thuộc
lòng lý luận, cho rằng áp dụng lý
luận áp dụng vào đâu cũng được
không xem xét điều kiện cụ thể
của mình. Bệnh giáo điều kinh
nghiệm là việc áp dụng nguyên
si rập khuôn mô hình của nước
khác, của địa phương khác vào
địa phương mình mà không
sáng tạo, chọn lựa …
Thực chất của những sai
lầm của bệnh kinh nghiệm và
bệnh giáo điều là vi phạm sự
thống nhất giữa lý luận và thực
tiễn. Cho nên để khắc phục bệnh
kinh nghiệm, giáo điều trong
công tác lý luận cần từ bỏ lối
nghiên cứu một cách kinh viện
thuần túy, cần chống lại lối tư
duy bắt chước sao chép rập
khuôn, thoát ly thực tế, bất chấp
những đặc điểm truyền thống và
điều kiện cụ thể của đất nước,

cho sự phát triển kinh tế trong
giai đoạn này. Chính những sai
lầm này là một trong những
nguyên nhân gây ra tình trạng
khủng hoảng kinh tế trầm trọng
trong thời kỳ trước đổi mới.
Nhận thức được những
sai lầm trên, từ ĐH Đảng lần VI
(1986) Đảng đã khởi xuớng công
cuộc đổi mới toàn diện tất cả các
lĩnh vực của đời sống xã hội,
trong đó có lĩnh vực tư tưởng, lý
luận, tư duy và đề ra phương
hướng đổi mới của Đảng ta :
“Đẩy mạnh tổng kết thực tiễn
và nghiên cứu lý luận, thảo
luận dân chủ, sớm làm rõ và
kết luận những vấn đề mới,
bức xúc nảy sinh từ thực tiễn;
từng bước cụ thể hóa, bổ
sung phát triển đường lối,
chính sách của Đảng, đấu
tranh với khuynh hướng, tư
tưởng sai trái” ”(Văn kiện Đại
hội IX, trang 141)
Phương hướng mà Đảng
đề ra là sự khẳng định trong quá
2
trình đổi mới phải đẩy mạnh việc
tổng kết thực tiễn trong việc

Hiện nay, công cuộc đổi
mới ở nước ta càng đi vào chiều
sâu, những biến đổi trên thế giới
nhanh chóng, phức tạp, khó
lường thì những vấn đề mới đặt
ra ngày càng nhiều , trong đó có
những vấn đề liên quan đến
nhận thức về CNXH và con
đường xây dựng CNXH. Do đó
tổng kết thực tiễn là phương
pháp căn bản để khắc phục
bệnh giáo điều, bệnh kinh
nghiệm, để nhận rõ hơn con
đường cách mạng mà chúng ta
tất yếu phải đi tới . Có thể nói
rằng mỗi ĐH Đảng là một dịp để
Đảng và Nhà nước ta tổng kết
thực tiễn, nâng tầm lý luận, làm
căn cứ cho việc hoạch định
đường lối, chính sách phù hợp
cho từng giai đoạn. Tuy nhiên,
nhấn mạnh tổng kết thực tiễn
không có nghĩa là xem nhẹ
nghiên cứu cơ bản mà lý luận cơ
bản càng tiếp cận với những vấn
đề cụ thể bao nhiêu càng phải có
những quan điểm chung cơ bản
bấy nhiêu
Vì thế ĐH VII của ĐCS VN
khẳng định : “Chỉ có tăng

loài người có sự đóng góp của lý
luận đích thực. Tuy nhiên, lý luận
phải gắn với thực tiễn, phải
được kiểm tra, đúc kết, khái quát
từ thực tiễn thông qua việc tổng
kết thực tiễn. Chính từ nguyên
tắc tổng kết thực tiễn, khái quát
lý luận và sự vận dụng đúng
quan điểm thực tiển sẽ giúp
chúng ta đạt được những thành
công trong cuộc sống, trong suy
nghĩ, hành động cũng như trong
quá trình thực hiện công cuộc
đổi mới và xây dựng đất nước
3