Đề thi : Trong văn kiện Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần IV có đoạn viết : “Đảng phải
luôn xuất phát từ thực tế, tôn trọng và hành động theo quy luật khách quan. Năng lực nhận
thức và hành động theo quy luật khách quan là điều kiện đảm bảo sự lãnh đạo đúng đắn của
Đảng” (Văn kiện Đại hội lần IX, NSB Sự thật – HN 1987, trang 30). Đồng chí hãy phân tích
cơ sở lý luận triết học của luận điểm trên và liên hệ thực tiễn cách mạng nước ta.
Bài làm
Ngay từ khi ra đời, Đảng cộng sản Việt Nam đã lấy chủ nghĩa Mác Lênin làm nền
tảng tư tưởng và vận dụng tư tưởng lý luận đó vào thực tế cách mạng nước ta để đề ra
đường lối, chủ trương, chính sách qua từng thời kỳ. Một trong những vận dụng cơ sở lý luận
của triết học Mác Lênin vào công cuộc đổi mới đất nước mà Đảng đã khởi xướng bắt đầu từ
Đại hội Đảng lần thứ IV là nguyên tắc khách quan, một nguyên tắc được rút ra từ mối quan
hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức. Văn kiện Đại hội Đảng lần IX đã viết : : “Đảng phải
luôn xuất phát từ thực tế, tôn trọng và hành động theo quy luật khách quan. Năng lực nhận
thức và hành động theo quy luật khách quan là điều kiện đảm bảo sự lãnh đạo đúng đắn của
Đảng”. Việc tìm hiểu quy luật khách quan trên cơ sở mối quan hệ giữa vật chất và ý thức để
vận dụng đúng đắn quy luật này vào thực tiễn là vấn đề hết sức cần thiết đối với Đảng viên.
Vật chất theo quan điểm triết học Mác Lênin “là một phạm trù triết học đúng để chỉ
thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng
ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác”. Thực tại khách quan
(tồn tại khách quan) là một nội dung cơ bản trong định nghĩa vật chất của Lênin, đó là sự tồn
tại có thật, không phải do ý muốn của thần linh, thượng đế sinh ra, không phải do ý thức
chức quan của con người sản sinh ra, mà đó là sự tồn tại, vận động, chuyển hóa và phát
triển theo những quy luật vốn có của bản thân các sự vật, hiện tượng, dù con người có
muốn, có biết hay chưa biết về sự tồn tại đó thì chúng vẫn tồn tại.
Ý thức của con người theo triết học duy vật biện chứng không phải là một hiện
tượng thần bí, tách rời khỏi vật chất mà là đặc tính của một dạng vật chất có tổ chức đặc
biệt là bộ óc của con người, là sự phản ánh sự vật, hiện tượng của thế giới bên ngoài vào
bộ óc của con người trên nền tảng của hoạt động lao động sáng tạo và được hiện thực hóa
bằng ngôn ngữ. Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan.
Giữa vật chất và ý thức có mối quan hệ biện chứng, thể hiện qua vai trò quyết
định của vật chất đối với ý thức và tính độc lập tương đối, sự tác động trở lại của ý thức đối

Từ mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức, một nguyên tắc được rút ra, đó
là nguyên tắc, khách quan. Nguyên tắc khách quan trước nhất thừa nhận vai trò quyết định
của vật chất đối với ý thức, nó đòi hỏi trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn phải
xuất phát từ hiện thực khách quan, tôn trọng và hành động theo quy luật khách quan, “phải
lấy thực thể khách quan làm căn cứ cho mọi hoạt động của mình”. Nguyên tắc này đòi hỏi
chúng ta trong nhận thức và hành động phải xuất phát từ chính bản thân sự vật với những
thuộc tính, những mối liên hệ vốn có của nó, những quy luật khách quan, phải có thái độ tôn
trọng sự thật, không được lấy ý muốn chủ quan của mình làm chính sách, không được lấy
tình cảm làm điểm xuất phát cho chiến lược, sách lược cách mạng.
Tuy nhiên, việc thực hiện nguyên tắc khách quan không có nghĩa là quan điểm khách
quan xem nhẹ, tính năng động, sáng tạo của ý thức mà nó còn đòi hỏi phát phát huy tính
năng động sáng tạo của ý thức, của nhân tố chủ quan. Bởi vì quá trình đạt tới tính khách
quan đòi hỏi chủ thể phải phát huy tính năng động, sáng tạo trong việc tìm ra những biện
pháp, những con đường để từng bước thâm nhập sâu vào bản chất của sự vật, trên cơ sở
đó thực hiện việc biến đổi từ cái “vật tự nó” thành cái phục vụ cho nhu cầu lợi ích của con
người
Trong thực tế nhận thức và hoạt động của con người, nếu chúng ta tuyệt đối hóa một
trong hai mặt của vật chất và ý thức thì sẽ có những sai lầm và rơi vào một trong 2 bệnh :
chủ quan duy ý chí và bảo thủ trì trệ.
Bệnh chủ quan duy ý chí là khuynh hướng, thổi phồng, tuyệt đối hóa vai trò của
nhân tố chủ quan quá đề cao, cường điệu tính sáng tạo của ý thức, của ý chí, xa rời hiện
thực khách quan, bất chấp quy luật khách quan, điều kiện khách quan, lấy nhiệt tình cách
mạng thay thế cho sự yếu kém về trí thức khoa học. Sai lầm của bệnh chủ quan duy ý chí là
lối suy nghĩ và hành động giản đơn, nóng vội áp đặt ý chí vào thực tế khi định ra chủ trương
chính sách.
Ngược lại với bệnh chủ quan duy ý chí là bệnh bảo thủ trì trệ. Đây là tình trạng ỷ lại,
dựa dẫm, chờ đợi, ngại đổi mới thẩm chí cản trở cái mới, bằng lòng thỏa mãn với cái đã có
do khuynh hướng cường điệu vai trò quyết định của vật chất, sùng bái sức mạnh của quy
luật, hạ thấp vai trò của nhân tố chủ quan.
Bệnh chủ quan duy ý chí và là bệnh bảo thủ trì trệ là một sai lầm của Đảng ta trước

phải có nguyên nhân khách quan nhưng chủ yếu là do nguyên nhân chủ quan Đó là sự yếu
kém lạc hậu về tư duy lý luận, trí thức lý luận không đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn.
Đó là việc hiểu và vận dụng chưa đúng nguyên lý, quy luật, phạm trù, chưa chú ý tiếp thu kế
thừa những thành tựu, kỹ thuật công nghệ mới của chủ nghĩa tư bản, của nhân loại, thậm
chí còn có định kiến phủ nhận một cách cực đoan những thành tựu đó, chưa chú ý tổng kết
những cái mới từ sự vận động, phát triển của thực tiễn theo Chủ tịch Hồ Chí Minh thì
nguyên nhân của bệnh chủ quan là kém lý luận, lý luận và lý luật suông. Bệnh chủ quan duy
ý chí còn do nguồn gốc lịch sử, xã hội, giai cấp, tâm lý của con người chi phối. Những
nguyên nhân khách quan ấy có thể kế như : do xuất phát điểm của nước ta quá thấp, nền
SX nhỏ với trình độ SX lạc hậu, do hậu quả của chiến tranh kéo dài ảnh hưởng rất lớn đến
không chỉ đến tốc độ phát triển kinh tế - xã hội mà còn làm cho đội ngũ cán bộ - đảng viên
không có điều kiện để học tập nên trình độ KH công nghệ, tri thức không đáp ứng đầy đủ
những yêu cầu của sự nghiệp cách mạng, cơ chế quan liêu bao cấp, bệnh quan liêu ảo
tưởng, “kiêu ngạo cộng sản… cũng tạo điều kiện cho sự ra đời của căn bệnh chủ quan duy
ý chí và bảo thủ trì trệ.
Rút kinh nghiệm từ những sai lầm trên, Đại hội Đảng lần VI (1986) đã chỉ rõ bài học
kinh nghiệm trong thực tiễn cách mạng ở nước ta là “Đảng phải luôn xuất phát từ thực
tế, tôn trọng và hành động theo quy luật là điều kiện đảm bảo sự dẫn đầu của Đảng”
(Văn kiện Đại hội Đảng lần VI trang 30). Đây là sự vận dụng đúng đắn nguyên tắc khách
quan, thừa nhận vai trò quyết định của vật chất và các quy luật khách quan vốn có của nó
trong việc đề ra các chế định, chủ trương, chính sách vào thực tế của công cuộc xây dựng
đất nước ta từ sau ĐH Đảng lần VI
Đại hội Đảng lần VI đã xác định xây dựng quan hệ sản xuất mới xã hội chủ nghĩa là
một công việc to lớn, không thể làm xong trong một thời gian ngắn, không thể nóng vội làm
trái quy luật. Văn kiện Đại hội xác định: "Nay phải sửa lại cho đúng như sau: Đẩy mạnh cải
tạo xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội, với những hình thức và bước đi thích hợp, làm cho quan hệ sản xuất phù hợp
với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất, luôn có tác dụng thúc đẩy sự phát triển của
lực lượng sản xuất". Đại hội cũng phát hiện một vấn đề lớn có tính lý luận, hoàn toàn mới
mẻ: "Kinh nghiệm thực tiễn chỉ rõ: lực lượng sản xuất bị kìm hãm không chỉ trong trường

Đồng thời với các đổi mới trong lĩnh vực kinh tế, việc đổi mới bắt đầu từ việc Đảng
phải đổi mới tư duy lý luận, nâng cao năng lực, trình độ lý luận của Đảng để nhận thức đúng
và hành động đúng phù hợp với hệ thống các quy luật khách quan. Đồng thời với việc đổi
mới tư duy lý luận, việc tăng cường phát huy dân chủ, phát huy tiềm năng cán bộ KHKT, đội
ngũ cán bộ quản lý và tăng cường công tác tổng kết thực tiễn, tổng kết cái mới, không
ngừng bổ sung, phát triển, hoàn chỉnh lý luận về mô hình, mục tiêu, bước đi, đổi mới và kiện
toàn tổ chức và phương thức hoạt động của hệ thống chính trị … là những biện pháp nhằm
từng bước sửa chữa sai lầm và khắc phục bệnh của chủ quan duy ý chí.
Với những đường lối, chủ trương trên của Đảng, Nhà nước đã cụ thể hóa bằng
nhiều nghị quyết và chính sách phù hợp và khi triển khai thực hiện đã có tác dụng
rất lớn trong việc thúc đẩy sản xuất, cải thiện đời sống của người dân : đó là Nghị
quyết 168 về chuyển đổi cơ cấu SX, các chính sách đất đai cho người dân tộc, chính
sách tái định cư, chính sách cứu đói giảm nghèo đồng thời với thực hiện dân chủ
ở cấp cơ sở và việc tôn vinh các cá nhân, tập thể có hiệu quả năng suất lao động
cao, làm kinh tế giỏi đã thực sự khuyến khích, tạo điều kiện cho sự phát triển toàn
diện của cá nhân, tập thể và nhân rộng những mô hình SX, kinh tế tiên tiến
Nhờ vận dụng đúng đắn các quy luật thông qua các chủ trương chính sách của
Đảng và Nhà nước ta, đời sống vật chất tinh thần của nhân dân từng bước được ổn
định và nâng cao, các ngành nghề truyền thống được khôi phục và phát triển mạnh, tỷ
lệ hộ đói nghèo giảm mạnh từ 20% xuống còn 11%, tăng trưởng kinh tế tăng và giữ
mức ổn định, thu nhập của hộ thành thị tăng từ 10 triệu/năm lên 50 triệu/năm, chế độ
XHCN ngày càng củng cố và đất nước đã ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế xã hội và
đang có những bước chuyển biến tích cực trong tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội.
Tóm lại, từ những phân tích trên cho thắng lợi của công cuộc đổi mới có được là dựa
trên một nền tảng tư tưởng đúng, đó là chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh mà
trong đó sự quán triệt và vận dụng đúng quy luật, nguyên tắc khách quan là điều kiện đảm
bảo sự dẫn dắt đúng đắn của Đảng