
Sáng kiến kinh nghiệm
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT VĨNH LỘC

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
PH¸T HUY TÝNH TÝCH CùC CñA HäC SINH
TRONG TIÕT D¹Y – HäC BµI CÊU TRóC LÆP TIN HäC 11
Người thực hiện: Đỗ Thị Thu Hiền
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc môn: Tin học
THANH HÓA NĂM 2013
Giáo viên: Đỗ Thị Thu Hiền Trang
1

Sáng kiến kinh nghiệm
PHẦN 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Tin học là một môn học mới nhưng đã khẳng định được vai trò
và vị trí quan trọng của mình. Cùng với tất cả các bộ môn khác, bộ
môn Tin học cũng đã và đang được quan tâm, điều chỉnh thông qua
việc đổi mới phương pháp giảng dạy. Thực tế cho thấy cần phải có
những công trình nghiên cứu về phương pháp dạy bộ môn Tin học với
từng phần kiến thức cụ thể nhằm xây dựng những giải pháp tối ưu
trong việc dạy học Tin học.
Như chúng ta biết, chương trình sách giáo khoa Tin học 11 trang
bị cho học sinh một số kiến thức cơ bản về lập trình và ngôn ngữ lập
trình bậc cao. Bên cạnh đó rèn luyện cho các em kĩ năng giải được
một số bài toán đơn giản trên máy tính bằng cách vận dụng được các
kiến thức về thuật toán, cấu trúc dữ liệu, ngôn ngữ lập trình cụ thể
thực tế cho thấy học sinh gặp rất nhiều khó khăn trong việc học Tin
học, đặc biệt là phần tin học khối lớp 11. Một trong những nội dung

3

Sáng kiến kinh nghiệm
B. THỰC TRẠNG
Chương trình sách giáo khoa tin học lớp 11 bao gồm 53 tiết, trong
đó phần cấu trúc lặp được phân phối 3 tiết lý thuyết. Tuy thời lượng
chương trình dành cho cấu trúc lặp không nhiều nhưng đây là một
trong những mảng kiến thức quan trọng mà học sinh cần phải tiếp cận
và phải hiểu sâu sắc thì mới có thể lựa chọn và sử dụng thành thạo
trong lập trình giải một bài toán trên máy tính.
Trong những năm gần đây, Bộ GD&ĐT đã, đang đẩy mạnh phong
trào đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng dạy và học.
Phong trào này đã mang lại nhiều thành tựu đáng kể, gần như thổi một
làn gió mới vào quá trình dạy - học ở nước ta. Song bên cạnh đó vẫn
tồn tại nhiều vấn đề cần quan tâm. Đó là: việc thực hiện phong trào
đôi khi là hình thức; một bộ phận giáo viên lại quá lạm dụng việc đổi
mới phương pháp giảng dạy, dạy học bằng các phần mềm trình chiếu
hay nói cách khác là áp dụng phương pháp dạy học chưa phù hợp với
thực tế nên không những không nâng cao được chất lượng giảng dạy
mà đôi khi còn không đạt được mục tiêu dạy học đặc biệt, hầu hết
giáo viên đều chú trọng đổi mới phương pháp giảng dạy ở phần kiến
thức trọng tâm mà quên đi những phần kiến thức khác.
Từ thực trạng trên, để công việc hiệu quả hơn, trong chuyên đề
này tôi xin trình bày tiết học về Cấu trúc lặp, cụ thể là cấu trúc lặp với
số lần biết trước và câu lệnh for – do (Tiết 12 – Phân phối chương
trình Tin học 11) để báo cáo trong chuyên đề này. Trong bài giảng tôi
sẽ thực hiện theo mô hình "dạy học tích cực, lấy người học làm trung
tâm" giúp học sinh thực sự được đặt vào các tình huống, vấn đề và có
nhu cầu giải quyết, từ đó tư duy tìm cách giải quyết. Trong quá trình
thực hiện tôi cố gắng trình bày khá chi tiết với kỹ thuật gợi động cơ

- Hiểu cấu trúc lặp với số lần biết trước và câu lệnh For - Do
2. Kỹ năng:
Biết vận dụng được cấu trúc lặp và câu lệnh For - Do vào từng trường
hợp cụ thể
II. CHUẨN BỊ:
1. Giáo viên:
- Giáo viên chuẩn bị nội dung kiến thức liên quan đến bài học, môn
học (giáo án).
- Giáo viên chuẩn bị phiếu có ghi các tình huống, ví dụ giúp học sinh
phát hiện vấn đề để cung cấp đến từng học sinh; chuẩn bị máy tính có
cài sẵn các chương trình, ví dụ cần thiết cho bài học, máy chiếu đa
năng.
2. Học sinh:
- Học sinh chuẩn bị các kiến thức cũ đã học liên quan, cần sử dụng để
hỗ trợ cho việc lĩnh hội kiến thức mới
- Học sinh chuẩn bị giấy bút, sách vở
III. TỔ CHỨC DẠY HỌC:
1. Hoạt động 1: Xét ví dụ để gợi động cơ tìm hiểu ý nghĩa của cấu
trúc lặp
Giáo viên: Đỗ Thị Thu Hiền Trang
5

Sáng kiến kinh nghiệm
Giáo viên đưa ra một bài toán ví dụ tình huống đặt học sinh vào tình
huống có vấn đề buộc các em phải tư duy.
Nội dung Hoạt động của Thầy Hoạt động của
Trò
Xét 2 bài toán với a>2, a
nguyên cho trước
Bài toán 1: Tính tổng:


với điều kiện
0001,0
1
<
+ Na
GV chiếu hai bài toán
ví dụ lên bảng:
? Nghiên cứu để tìm ra
cách tính tổng ở cả 2
bài toán?
Với Bài toán 1:
GV có thể gợi ý
phương pháp: Ta xem
như S là một cái thùng,
số hạng như một cái ca
có dung tích khác nhau,
khi đó việc tính tổng
trên tương tự việc đổ
các ca nước vào thùng
S.
?Có bao nhiêu lần đổ
nước vào thùng?
?Mỗi lần một lượng là
bao nhiêu? lần thứ i đổ
bao nhiêu?
? Mô tả trong chương
Trả lời:
Có 100 lần đổ
nước.

- Tiếp theo mỗi lần cũng
cộng thêm vào S một giá
trình cần phải viết bao
nhiêu lệnh?
Qua ví dụ gợi ý nêu
trên em hãy cho biết
cách giải bài toán 1?
GV: Nhấn mạnh thêm
rằng việc cộng thêm
mỗi lần vào tổng S một
giá trị là
1
a N+
được lặp
đi lặp lại 100 lần. Nói
cách khác đây chính là
Thao tác lặp với số lần
biết trước (Cụ thể trong
trường hợp này là lặp
100 lần)
Với Bài toán 2:
? Điểm khác biệt của
bài toán này so với bài
toán 1?
? Việc lặp được thực
hiện bao nhiêu lần?
?Giới hạn lặp là gì?
?Nêu cách tính cụ thể
cho bài toán 2?
1

Sáng kiến kinh nghiệm
trị là
1
a N+
với N=1, 2, 3
- Việc cộng thêm dừng lại
khi
1
a N+
< 0,0001
⇒ Thao tác lặp với số lần
chưa biết trước.
- Trong lập trình, có
những thao tác phải lặp đi
lặp lại một số lần, khi đó
ta gọi là cấu trúc lặp
- Lặp thường có 2 loại:
+ Lặp với số lần biết
trước
+ Lặp với số lần không
biết trước
Tóm lại:
Trong trường hợp này
việc cộng thêm mỗi lần
vào tổng S giá trị là
1
a N+
được lặp đi lặp lại
chưa biết bao nhiêu lần
mà chỉ biết việc cộng

điều kiện
1
a N+

< 0,0001 được
thoã mãn.
Thảo luận:
- Gán S bằng
giá trị 1/a
- Tiếp theo mỗi
lần cũng cộng
thêm vào S một
giá trị là
1
a N+
với N=1, 2, 3
- Việc cộng
thêm dừng lại
khi
1
a N+
<
0,0001
Thảo luận.
Phát biểu
Giáo viên: Đỗ Thị Thu Hiền Trang
8

Sáng kiến kinh nghiệm
GV: Nêu vấn đề: Ta

Then S:=S+1/
(a+3);
….
?Nhận xét cách giải
trên?
Nhận xét:
- Theo như
cách giải trên,
thì việc cộng
thêm ở bài toán
2 chỉ dừng khi
Na +
1
< 0,0001.
- Với bài toán
1, N=100 thì
Giáo viên: Đỗ Thị Thu Hiền Trang
9

Sáng kiến kinh nghiệm
?Vậy giải pháp sử dụng
câu lệnh If – Then vào
để thực hiện tính tổng
trong trường hợp này
có hợp lí không?
Đúng thế. Để giải 2 bài
toán trên thì không thể
dùng cấu trúc IF –
THEN mà phải sử dụng
một cấu trúc khác,

B1: N
¬ 
0; S
¬ 

a
1
;
B2: N
¬ 
N + 1;
B3: Nếu N >100 thì
chuyển đến bước 5
B4: S
¬ 
S+
Na +
1

quay lại bước 2
B5: Đưa S ra màn
hình rồi kết thúc.
100
1

3
1
2
1
1

Cộng lần thứ 2 là
2
1
+a
Cộng lần thứ 3 là
3
1
+a
Cộng lần thứ 100 là
100
1
+a
→ Dạng lặp tiến
GV: Để lặp 100 lần việc
Thảo luận theo
nhóm để viết
thuật toán:
HS trình bày
thuật toán mà
nhóm vừa thảo
luận.
Nhận xét, đánh
giá kết quả của
nhóm khác
Giáo viên: Đỗ Thị Thu Hiền Trang
11
Ban đầu
Cộng lần 1
Cộng lần 2
Cộng lần 100

thì ngoài cách trên còn có
cách nào khác không?
→ Đây chính là Dạng lặp
lùi
?Các em xây dựng thuật
toán theo cách này?
Chuẩn hóa lại thuật toán
và trình chiếu.
GV: Qua Thuật toán 1a
và Thuật toán 1b ta thấy
cũng để tính tổng S
nhưng có 2 cách tính lặp
là cộng lặp tiến và cộng
lặp lùi. Để minh họa cho
2 cách lặp trên ngôn ngữ
lập trình Pascal có hai câu
lệnh thể hiện là câu lệnh
lặp For – do dạng tiến và
dạng lùi
Trả lời
Ban đầu S
¬ 
1/a;
N
¬ 
101
Cộng lần 1 là
100
1
+a

nguyên
+ Giá trị đầu và giá trị
cuối: là các biểu thức
cùng kiểu với biến đếm.
+ Giá trị đầu ≤ Giá trị
cuối
* Nếu giá trị đầu > giá
trị cuối thì vòng lặp
không thể thực hiện
được
- Hoạt động của câu
lệnh dạng tiến: Câu
lệnh sau từ khóa DO
được thực hiện tuần tự
với biến đếm lần lượt
nhận các giá trị liên tiếp
tăng từ giá trị đầu đến
giá trị cuối.
Sơ đồ khối
nghiên cứu SGK và cho
biết cấu trúc chung của
câu lệnh FOR – DO
dạng tiến?
GV Giải thích:
<Biến đếm>: là biến
đơn và thường có kiểu
nguyên.
GV: Ý nghĩa của <giá
trị đầu> <giá trị cuối>,
kiểu dữ liệu của chúng?

Ta phải sử dụng
câu lệnh ghép
(Begin…end;)
Trả lời
Giá trị đầu ≤ giá
trị cuối
Giáo viên: Đỗ Thị Thu Hiền Trang
13
Biến đếm:=G.trị
đầu
Lệnh lặp
Biến
đếm<=Gt
Cuối
S
Đ

Sáng kiến kinh nghiệm
* Dạng lùi:
For <biến đếm>:=
<giá trị cuối>downto
<giá trị đầui> do
<lệnh cần lặp>;
Hoạt động của câu lệnh
lùi: Câu lệnh sau từ
khóa DO được thực
hiện tuần tự với biến
đếm lần lượt nhận các
giá trị liên tiếp giảm từ
giá trị cuối đến giá trị

cuối> là biểu thức cùng
kiểu với biến đếm
GV: ?Trong trường hợp
này em hãy so sánh
<giá trị đầu> và <giá
Trả lời câu hỏi.
HS: giá trị cuối
≥
giá trị đầu
HS Trả lời:
+Dạng lùi: Câu
lệnh sau từ khóa
DO được thực
hiện tuần tự với
biến đếm lần lượt
nhận các giá trị
Giáo viên: Đỗ Thị Thu Hiền Trang
14
Biến đếm:=G.trị
cuối
Lệnh lặp
Biến
đếm>=Gt đầu
S
Đ

Sáng kiến kinh nghiệm
trị cuối>
GV: ?Em cho biết sự
hoạt động của câu lệnh?

Na +
1
;
GV: Yêu cầu học sinh tiếp tục hoàn thành chương trình ở nhà
GV nêu ví dụ áp dụng: Viết câu lệnh lặp để tính S=1+2+3+…+100
HS:
S:=0;
For i:=1 to 100 do S:=S+i;
GV: Chuẩn hóa nội dung câu lệnh lặp
GV: Chia lớp thành 3 nhóm. Yêu cầu học sinh viết chương trình lên
giấy bìa trong
HS: Cùng thảo luận và viết chương trình theo nhóm.
GV: Thu phiếu học tập, chiếu lên bảng, gọi HS nhóm khác nhận xét
và đánh giá.
Chính xác hóa bài làm của học sinh bằng chương trình mẫu.
Chương trình mẫu:
program VD1;
uses crt;
var i, n, s: integer;
Begin
clrscr;
writeln('Nhap n: ');
Readln(n);
s:=0;
for i:=1 to n do s:=s+i;
writeln('Tong s la: ', s:4);
Giáo viên: Đỗ Thị Thu Hiền Trang
16

Sáng kiến kinh nghiệm

- Đánh giá hiệu quả của quá trình dạy học đã soạn đối với chất
lượng tiếp thu, lĩnh hội kiến thức của học sinh.
- Điều chỉnh phương án dạy học cho phù hợp nếu cần thiết
- Tổng kết các mặt làm được và chưa làm được trong chuyên đề để
có hướng vận dụng chuyên đề cho các khoá học tiếp theo.
E. CÁCH THỨC THỰC HIỆN
Với việc nghiên cứu kỹ chương trình sách giáo khoa, đọc các tài
liệu tham khảo, tiết dạy “Cấu trúc lặp” (Tiết 12 phân phối chương
trình) đã được chuẩn bị khá chu đáo và công phu. Tôi đã tiến hành
Giáo viên: Đỗ Thị Thu Hiền Trang
18

Sáng kiến kinh nghiệm
giảng dạy ở các lớp khối 11. Đồng thời mời các đồng nghiệp dự giờ
và có tiến hành họp rút kinh nghiệm sau tiết dạy.
PHẦN 3. KẾT THÚC VẤN ĐỀ
1. Kết quả
Trong tiết học, học sinh tập trung hào hứng với phương pháp dạy
học tích cực này. Thể hiện bằng việc tích cực suy nghĩ giải quyết các
tình huống giáo viên đưa ra, hăng hái tham gia phát biểu ý kiến xây
dựng bài. Hầu hết các câu hỏi trả lời đúng trọng tâm. Sau tiết học này
đa phần học sinh đã nắm vững được những kiến thức cơ bản và thành
thạo trong sử dụng cấu trúc lặp for – do. Các em đã biết áp dụng vào
làm các bài tập đơn giản một cách nhanh chóng và thành thạo. Đa số
đều chịu khó làm bài tập mà giáo viên giao, số lượng bài giải đạt yêu
cầu tăng lên đáng kể so với trước. Kỹ năng thực hành có tiến bộ. Học
sinh không còn thụ động trong làm bài và tìm thuật giải. Không có
học sinh làm việc riêng trong giờ.
Bài học đã giáo dục cho học sinh lòng ham mê học hỏi và phát huy
tính tích cực, chủ động sáng tạo của mình, từ đó tiếp thu bài học một

lệ
%
SL
Tỷ lệ
%
Lớp đối 11A 50 0 0.0 13 26. 33 66.0 4 8.0
Giáo viên: Đỗ Thị Thu Hiền Trang
19

Sáng kiến kinh nghiệm
chứng
1
0
11A
4
46 0 0.0 9
19.
6 29 63.0 8 17.4
Lớp
thực
nghiệm
11A
3
46 16 34.8 20
43.
5 10 21.7 0 0.0
11A
5
48 15 31.3 18
37.

khăn và phải có đủ thời gian để rèn luyện học sinh làm quen với
Giáo viên: Đỗ Thị Thu Hiền Trang
20

Sáng kiến kinh nghiệm
phương pháp này, đòi hỏi mỗi giáo viên phải kiên trì, tích cực trong
việc đổi mới phương pháp dạy học, học hỏi, trao đổi kinh nghiệm lẫn
nhau, tổng kết kinh nghiệm để phương pháp dạy học đúng đắn, tiến bộ
hơn, nâng cao chất lượng dạy học.
Tôi cũng đề xuất thêm một kiến nghị như sau: vì môn tin là một
môn học mới nên đề nghị các ban ngành tổ chức thêm các đợt hội thảo
trao đổi kinh nghiệm giảng dạy để các anh em trong ngành thảo luận
và trao đổi kinh nghiệm với nhau. Và hàng năm sau khi duyệt các đề
tài sáng kiến kinh nghiệm nên phổ biến đến các đơn vị như một tài
liệu lưu hành nội bộ để mọi người cùng học tập và phát triển.
Trên đây là một số tìm tòi và suy nghĩ của tôi về những kinh
nghiệm để xây dựng chương trình. Trong khi trình bày không tránh
khỏi nhiều thiếu sót, rất mong được các đồng chí đồng nghiệp góp ý!
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Xác nhận của Thủ trưởng đơn vị Thanh Hóa, ngày 10 tháng
05năm 2013

Trang
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ 1
PHẦN 2. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1
A. Cơ sở lý luận 1
B. Thực trạng 2
C. Giải pháp và tổ chức thực hiện 2
I. Mục tiêu 3
II. Chuẩn bị 3
III. Tổ chức dạy học 3
1. Hoạt động 1 3
2. Hoạt động 2 7
3. Hoạt động 3 9
4. Hoạt động 4 11
IV. Củng cố 12
D. PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH 12
E. CÁCH THỨC THỰC HIỆN 12
PHẦN 3. KẾT THÚC VẤN ĐỀ 12
1. Kết quả 12
2. Kiến nghị và đề xuất 14
Giáo viên: Đỗ Thị Thu Hiền Trang
23

Sáng kiến kinh nghiệm
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Tin học 11 NXB Giáo dục.
2. Sách giáo viên tin học 11 NXB Giáo dục.
3. Tài liệu hướng dẫn việc thay sách giáo khoa 12 NXB Giáo dục
Thông tin từ Internet.
Giáo viên: Đỗ Thị Thu Hiền Trang
24