Không nên lạm dụng siêu âm trong
chẩn đoán và theo dõi thai nghén

Nhiều nhà khoa học cho rằng, cần nhận thức một cách nghiêm túc và đúng đắn về
nguy cơ có thể của siêu âm, mặc dầu chưa có những bằng chứng thực sự thuyết
phục về những nguy cơ đó
Siêu âm là một phương tiện chẩn đoán được áp dụng rộng rãi trong đánh giá thai
nghén. Bắt đầu được thực hành khoảng 40 năm trước trên thế giới, siêu âm tạo nên
một cuộc cách mạng và trở thành một công cụ không thể thiếu trong hầu hết mọi
lĩnh vực chẩn đoán y khoa nói chung và sản khoa nói riêng. Nhìn chung, siêu âm
được dùng để phát hiện các bất thường thai nhi, phần phụ của thai, chẩn đoán và
theo dõi nhiều trường hợp thai nghén có nguy cơ cao.
Siêu âm sản khoa dược bắt đầu ứng dụng trên lâm sàng tại Việt Nam vào những
năm đầu của thập niên 1990, và cũng nhanh chóng trở nên vô cùng thông dụng.
Đa số các thày thuốc sản khoa Việt Nam hiện tại sử dụng siêu âm như là phương
tiện hàng đầu để chẩn đoán và theo dõi thai nghén.
Không thể kết luận siêu âm là vô hại: Những nghiên cứu đáng lưu tâm

Ngay cả trong rất nhiều giấy khám siêu âm hoặc trong quá trình thăm khám hay tư
vấn, siêu âm được trình bày như không có hại cho bà mẹ và thai nhi hoặc khoa học
hơn là “không có bằng chứng để kết luận những nguy cơ của siêu âm có thể gây ra
với thai nghén”. Những kiến thức này cùng với sự phát triển cực nhanh của các thế
hệ siêu âm hiện đại (3 chiều, 4 chiều, Doppler) cho phép tạo ra các hình ảnh sống
động như thật, đã tạo nên một “làn sóng” sử dụng siêu âm trong cả giới thày thuốc
cũng như sản phụ hay gia đình sản phụ. Và sử dụng siêu âm đã trở nên lạm dụng
khi trên thực tế siêu âm vẫn có thể gây ra những nguy cơ nhất định, dù chưa được
xác định chắc chắn, trước mắt và cả lâu dài.

Trong một nghiên cứu tại một bệnh viện sản phụ khoa lớn tại Việt Nam năm
2003-2004, Tine Gammeltoft, tiến sĩ nhân chủng học tại Đại học Copenhagen đã
đề cập tới tình trạng lạm dụng siêu âm hiện nay. Rất nhiều các sản phụ trong

Năm 1988, Ziskin và Pettiti cho rằng chưa có những bằng chứng được xác minh
thuyết phục về tác động nguy hại của siêu âm với thai nghén. Tuy nhiên, với sự
phát triển nhanh của các máy siêu âm thế hệ mới với nguồn âm vang lớn hơn hoặc
với hiệu ứng xung của phổ Doppler khi tập trung quá lâu vào một điểm có thể gây
ra nhiều hiệu ứng sinh học bởi nhiệt, hoặc không bởi nhiệt hoặc bởi âm vang trong
khoang. Vì thế, chính tác giả này (hiện là chủ tịch Hiệp hội thế giới về siêu âm
trong sinh học và y học) đưa ra những giả thuyết về nguy cơ của siêu âm cho sự
phát triển hệ thần kinh trung ương của thai nhi.
Các nghiên cứu ngày nay hướng sự tập trung cao vào tác động của sóng siêu âm
tới sự phát triển của não. Cho dù chưa có những bằng chứng rõ ràng và thuyết
phục, các nhà khoa học vẫn đặt những giả thuyết: Trong suốt quá trình phát triển
của não bộ, có những chu chuyển tế bào một cách nhanh chóng, và đó là một điều
kiện thuận lợi cho các đột biến ở mức độ gen, một khi có các tác nhân kích thích
ngoại lai. Trước khi não trưởng thành, hàng rào máu não là mỏng và dễ bị phá
huỷ. Tạp chí New Scientist mới đây công bố nghiên cứu của Roxane Khamsi
(tháng 8 năm 2006) rằng siêu âm có thể huỷ hoại sự phát triển não bộ của bào thai
chuột.
Khuyến cáo: cần tôn trọng các nguyên tắc cơ bản
Cần phải thừa nhận những lợi ích to lớn mà siêu âm mang lại trong việc chẩn đoán
và theo dõi thai nghén, tuy nhiên cần nhận thức một cách nghiêm túc và đúng đắn
về nguy cơ có thể của siêu âm, mặc dầu chưa có những bằng chứng thực sự thuyết
phục về những nguy cơ đó. It nhất, các nhà khoa học và các thày thuốc hiện tại
trên thế giới đã thóng nhất ở một vài điểm: nguy cơ lớn nhất cho thai nhi khi sử
dụng siêu âm là trong vòng 3 tháng đầu thời kỳ thai nghén, và siêu âm chỉ nên
thực hiện khi có những lợi ích rõ rệt cho thai nghén so với nguy cơ. Và nguyên tắc
cơ bản đạt được sự đồng thuận lớn nhất là: ALARA (phơi nhiễm ở mức độ thấp
một cách hợp lý – as low as reasonably achievable).
Các quốc gia phát triển trên thế giới hiện tại đều khuyến cáo hạn chế sử dụng siêu
âm khi có thể đối với các trường hợp thai nghén bình thường. Anh, Đan mạch,
Nauy, và Australia chỉ khuyến cáo một lần siêu âm trong suót quá trình thai