Nhiễm trùng tiết niệu trong bệnh viện

Nhiễm trùng đường tiểu (NTĐT) là một bệnh nhiễm trùng thường gặp xuất hiện
khi vi khuẩn gây bệnh đi vào lỗ tiểu và nhân lên trong đường tiểu hoặc do vi
khuẩn từ máu đến định cư tại nơi này. Đường tiểu, hay đường tiết niệu, bao gồm
hai thận, niệu quản (hai ống dẫn nước tiểu từ thận đến bàng quang), bàng quang
(hay bọng đái), và niệu đạo (ống dẫn nước tiểu từ bàng quang ra lỗ niệu đạo để ra
ngoài khi tiểu).
Bình thường nước tiểu vốn vô trùng. Cấu tạo đặc biệt ở vị trí niệu quản gắn vào
thành bàng quang có tác dụng như một van chống trào ngược nhằm ngăn ngừa
nước tiểu đi ngược từ bàng quang lên thận. Dòng chảy của nước tiểu cũng là một
lực cơ học giúp tống xuất vi khuẩn nếu chúng xâm nhập vào đây. Tất cả các đối
tượng đều có thể mắc nhiễm trùng đường tiểu.

Phân loại nhiễm trùng đường tiểu
Nhiễm trùng đường tiểu thường xuất hiện đầu tiên ở phần thấp (niệu đạo, bàng
quang) và nếu không được điều trị nó có thể diễn tiến nặng lên đưa đến nhiễm
trùng đường tiểu trên (niệu quản, thận).
Sau đây là ba thể bệnh điển hình [1]:
* Viêm niệu đạo: viêm hay nhiễm trùng niệu đạo gây nên cảm giác bỏng rát khi đi
tiểu và đôi khi có mủ. Với nam giới, viêm niệu đạo có thể gây nên chảy mủ ở lỗ
sáo (lỗ niệu đạo) dương vật. Điển hình nhất là bệnh lậu: nam giới mắc bệnh này
thường có mủ ở lỗ sáo (triệu chứng học gọi là "hạt sương ban mai").
* Viêm bàng quang: là NTĐT thường gặp nhất gây nên đau tức bụng dưới, nước
tiểu rất khai và đôi khi tiểu máu.
* Viêm thận-bể thận cấp: có thể do nhiễm trùng ngược dòng từ bàng quang lên
hoặc do từ dòng máu. Nhiễm trùng thận hay viêm thận-bể thận (cần phân biệt với
viêm cầu thận) là một cấp cứu y khoa vì nó có thể nhanh chóng đưa đến suy giảm
chức năng thận cũng như tử vong nếu không điều trị kịp thời và hiệu quả.
Dịch tễ
Xấp xỉ 8 đến 10 triệu người Mỹ mắc NTĐT mỗi năm [2]. Phụ nữ thường dễ mắc

sống)
* Những dị tật bẩm sinh của đường tiết niệu, đặc biệt là trào ngược bàng quang-
niệu quản
* Suy giảm miễn dịch
* Đái tháo đường
* Hẹp bao quy đầu
* Có thai hoặc mãn kinh
* Sỏi thận
* Giao hợp với nhiều bạn tình
* Hẹp niệu đạo do bẩm sinh hoặc do chấn thương
* Bất động lâu ngày (chấn thương, bại liệt)
* Uống ít nước
* Chứng són phân
Một số nhóm máu tạo điều kiện cho vi khuẩn dễ bám vào tế bào lót bề mặt đường
tiểu gây nên nhiễm trùng đường tiểu tái diễn
Triệu chứng
Triệu chứng NTĐT ở trẻ nhỏ
* Tiêu chảy
* Khóc quá mức và không thể dỗ nín bằng các các thông thường như cho bú, ôm
ấp
* Chán ăn
* Sốt
* Buồn nôn và nôn mửa
Các triệu chứng NTĐT có thể gặp ở trẻ lớn
* Đau thắt lưng hoặc đau bên mạn sườn (trong trường hợp nhiễm trùng ở thận)
* Tiểu rắt: tiểu nhiều lần nhưng mỗi lần chỉ được một ít nước tiểu
* Són nước tiểu
* Tiểu buốt: trẻ thường đau khi tiểu. Đặc biệt trẻ trai đang tiểu vì đau quá nên có
thể đưa tay bóp lấy dương vật. Do vậy bàn tay trẻ thường bay mùi nước tiểu ("dấu
hiệu bàn tay khai")

Các xét nghiệm khác cần làm có thể là:
* Phân tích nước tiểu: hóa sinh, tế bào
* Cấy nước tiểu
* Cấy máu
* Chẩn đoán hình ảnh: siêu âm hoặc chụp X quang để phát hiện các dị tật bẩm
sinh của đường tiết niệu
Vì rất nhiều trẻ em bị viêm bàng quang thường có một bất thường giải phẫu nào
đó tạo điều kiện cho nhiễm trùng, vì các nhiễm trùng này có thể phòng ngừa được
và cũng vì biến chứng lâu ngày của NTĐT tái diễn nếu không được kiểm soát là
rất nghiêm trọng nên những trẻ này thường cần phải được khám xét thật kỹ lưỡng.
Các xét nghiệm này gồm siêu âm thận và đường tiểu cũng như chụp X quang có
thuốc cản quang khi trẻ đi tiểu (chụp quàng quang niệu quản khi tiểu).
Các bác sĩ chuyên khoa khuyến cáo các đối tượng sau nên được khảo sát bằng các
phương pháp trên [6]:
* Trẻ gái trên 5 tuổi có hai hoặc nhiều lần NTĐT
* Tất cả trẻ trai ngay khi bị NTĐT lần đầu tiên
* Tất cả những trẻ có sốt khi mắc NTĐT
* Tất cả trẻ dưới 5 tuổi bị NTĐT
Điều trị
Những trường hợp viêm bàng quang nhẹ nhàng có thể tự lành mà không cần điều
trị nào [7] tuy nhiên vì chúng có khả năng gây nên những biến chứng nặng nề nên
tất cả các trường hợp nhiễm trùng đường tiểu dù nặng hay nhẹ đều được khuyến
cáo điều trị kỹ càng. Thuốc điều trị thường dùng là các kháng sinh. Liệu trình cũng
như loại thuốc tùy thuộc vào loại vi khuẩn cũng như vị trí nhiễm trùng.
Các kháng sinh thường dùng:
* Nitrofurantoin
* Cephalosporin
* Sulfonamide
* Amoxicillin
* Trimethoprim-sulfamethoxazole

đạo
* Với trẻ em cần tuân theo các hướng dẫn trong phần xét nghiệm ở trên để phát
hiện sớm các yếu tố nguy cơ nhằm kiểm soát NTĐT và các biến chứng lâu dài của
nó