Tổ chức giờ học vật lí bằng hình
thức dạy học theo trạm
Chương trình và SGK mới bậc THPT đã được áp dụng đại trà trong
phạm vi cả nước. Một trong những yêu cầu của việc đổi mới chương trình,
nội dung và phương pháp dạy học vật lí ở trường THPT lần này là: tăng
cường các hoạt động nhận thức tích cực, tự lực và sáng tạo của học sinh.
1. VÀI NÉTVỀ DẠY HỌC THEO TRẠM
Chươngtrình và SGK mới bậc THPTđã được áp dụng đại trà trongphạm vi
cả nước. Một trong những yêucầu của việcđổi mớichương trình,nội dung và
phươngpháp dạyhọc vật lí ở trường THPTlần này là: tăng cường các hoạt động
nhậnthức tích cực, tự lực và sáng tạo của họcsinh. Vì vậy, việcxây dựngvà vận
dụngnhững hình thức dạy họclấy học sinhlàm trungtâm trong dạyhọc vật lí
đóngvai trò rất quantrọng trong việc thựchiện được yêu cầu nói trên. Những
hình thức dạy học đangđược sử dụng trongdạy họchiện đại là:Dạy họctheo dự
án (project learning), dạy họchợp tác (cooperationlearning), dạy họcdựa trên
vấn đề (problem basedlearning),dạy học giảiquyết vấnđề (learningby problem
solving) Mộttrong những nhữnghìnhthức dạy học mới, đã và đang được một số
nước trên thế giới như Đức, Thụy sĩ, Anh sử dụng trong dạy học nhằm tăng
cường các họatđộng tự chủ, sáng tạo củahọc sinh đó là hìnhthức dạy học theo
trạm(ger. Lernstationen, còn gọi là họctheo vòngtròn (eng.circuit training).
Tronghình thứcdạy học theo trạm học sinhlàm việc cá nhân, theo cặp hoặc
theo nhóm để thực hiện các nhiệm vụ khác nhauở các trạm về một nội dungkiến
thức xácđịnh. Các nhiệmvụ nhận thức ở mỗi trạm cần có tính tươngđối độc lập
với nhau,saochohọc sinh cóthể bắt đầutừ một trạm bất kì. Saukhi hoànthành
trạmđó, học sinh sẽ chuyển sang mộttrạm bất kì còn lại. Tacũng có thể tổ chức
các trạm này theo mộtvòng tròn để đảmbảo trậttự của tiếthọc, vì vậy hình thức
dạy họcnày còn có tên dạy học theo vòng tròn (H. 1).
Hình 1: Sơ đồ các trạm học tập
ình thức dạy học theotrạm xuấthiện từ đầu thế kỉ 20 dưới dạngsơ khai. Nó
chínhthức đượcsử dụng như một hìnhthứcdạy học bởi 2 người Anhlà Morganvà
Adamsontrong giờ học thể dục. Tại đó haiông đã xây dựngmột vòng tròn luyện

nhiệmvụ họctập để học sinhtự kiểm travà đánhgiá kếtquả bảnthân.
- Học sinh đượcphát phiếu học tập tươngứng với các trạmđể tốiưu hóa
thời gian làmviệc.
- Giáo viên cần xây dựng và thống nhất với họcsinh nội qui làm việctại các
trạm.
Với cácqui tắc trên tác giả xâydựng được6 trạm học tập sau để sử dụng
trong dạy họcbài „Năng lượng vàsự chuyển hóa nănglượng”.
2.2. Các trạm học tập đã xây dựng
Trongcác trạm này,các nhiệm vụ học tập có đánh dấu * làcác nhiệm vụ
nâng cao,học sinhcó thể làm hoặc không. Thời giandành cho mỗi trạmchỉ mang
tính chất đề xuất, học sinhtự căn cứ vào nănglực và sở thích của mình để thực
hiện nhiệm vụ trong mỗi trạm.
Trạm 1:Các loại năng lượng (5 phút)
Yêu cầu: làm cá nhân
1. Kể tên các loại năng lượng và nêu một ví dụ trong thựctiễn có biểu hiện
của loạinăng lượng đó rồi điền vào bảng sau.
Tên
loại năng
lượng
Thí dụ
Cơ
năng
Cơ năng của đoàn
tàu đang chạy

2. Thôngqua các giác quancon người cóthể nhận biếtđược các loại năng
lượng nào?
Trạm 2:Đy namô xe đạp (5 phút)
Yêu cầu: Làm theo nhóm hoặc theo cặp
Dụng cụ:

bằngđèn bàn.Quan sát vàmô tả hiện tượngxảy ra.Hãy chỉ ra các quá trìnhbiến
đổi nănglượng trong thínghiệm.
4b) Điện gió
Dụng cụ:
- 1 quạt bàn
- 1 ĐènLED
- 1 Động cơ một chiều có tua-bin
- Dây nối
Dùng quạt bàn Q1 tạo ra mộtluồng gió. Đặtđộng cơ có gắntua-bin trong
luồng gió được tạo rasao cho tua-bin quay.Nốihai cực của động cơ với một bóng
đèn LED. Quan sát và môtả hiện tượng xảy ra.Hãy chỉ ra các quá trình biến biến
đổi nănglượng trong thínghiệm.
Trạm 5:Độngcơ đơn giản (5 phút)
Yêu cầu: làm việc theo cặp hoặc theo nhóm
Dụng cụ
- 01 pin1,5V
- 01 namchâm hợp kim tròn
- 01 đinhvít sắt
- 01 dâydẫn đồng dài 15cm
Đặt mộtnam châm tròn lên mũ của một cái đinh vít. Đưa đầu đinhvít tiếp
xúc với cực dương của một pin 1,5V.Giữ mộtđầu dây dẫn tiếpxúc với cực âmcủa
pin, đầu còn lại tì lênthành của namchâm tròn (H.3).
Hình 3. Động cơ đơn giản
- Quan sát hiệntượng diễn ra vàmô tả quá trình chuyển hóa năng lượng
trong thí nghiệm.
- * Giải thích nguyên tắc hoạtđộng củađộng cơ.
Trạm 6:Chuyển hóa điện nhiệt (5 phút)
Yêu cầu: Làm việc cá nhân
1. Ngâm mộtdây điện trở vào một bình cáchnhiệt đựng 2 lítnước. Chodòng
điện chạy quadây này trong một thời gian, nhiệt độ nước trong bình tăngtừ 20°C

học tập.
- Học sinh tự kiểm tra, đánhgiá kếtquả của cá nhân vàcủa nhóm mình qua
đó nâng cao năng lực đánhgiá của bản thân.
- Học sinh có cơ hội nâng cao kĩ nănglàm việc theonhóm, các kĩ năng tranh
luận, các phương pháp giải quyết vấn đề.
- Giúp giáo viên cá biệt hóa được trìnhđộ của từng học sinh,qua đó bồi
dưỡnghọc sinh giỏi và rèn luyện học sinhyếu.
- Nâng caohứng thúcủa học sinh nhờ các nhiệm vụ học tập tích cực đặc biệt
là những nhiệm vụ thiết kế chế tạo vàthực hiệncác thí nghiệm đơngiản.
- Khắc phục được khó khăn thiếu thốn về trang thiết bị nếu cho học sinhtiến
hành đồng loạt.
Đi đôi với những ưu điểm nói trên, hìnhthức dạy họctheo trạmcó những
điểm hạn chế sau:
- Giáo viên phải có thời gian chuẩn bị nội dungvà nguyên vật liệu công phu.
- Thời gian cần để tiến hànhdạy họcmột đơnvị kiếnthức theohình thức
này thườngdài hơn thờigian khidạy dướihình thức truyền thống.
3. KẾTLUẬN
Dạy học theo trạm là một trongnhữnghình thức dạy học mở. Trongđó học
sinh tích cực, tự chủ chiếm lĩnh tri thức. Nókhông chỉ phù hợp vớicác giờ học nội
khóa mà còn rất phùhợp với giờ học ngoại khóa. Tronggiờ họcngoại khóa, các
nhiệmvụ họctập hoàn toàn cóthể đượcmở rộnghơn về mức độ yêu cầu cũng như
khônggian họctập. Nội dungcác nhiệm vụ sẽ khôngcòn giới hạn trongnội dung
sách giáo khoavà không gian học tập không chỉ giới hạn trongphạm vilớphọc mà
có thể mở rông raở sântrường,trong thư viện, tạiphòng máy tính và tại xưởng
trường.
Với nhữngưu điểm và tiềm nănglớn củahình thức dạy học này, việcnghiên
cứu, phát triểnvà vậndụnghình thức dạy học trongdạy họcvật lí nóiriêng và
trong dạy họcphổ thôngnói chung là cần thiết và có ý nghĩa.