Phòng giáo dục và đào tạo lệ thủy
Trường tiểu học số 2 phong thủy

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN KỸ NĂNG ĐỌC -
HIỂU QUA PHÂN MÔN TẬP ĐỌC CHO HỌC
SINH LỚP 5A, TRƯỜNG TIỂU HỌC MỸ THỦY
- LỆ THỦY - QUẢNG BÌNH


Họ và tên: Bùi Thị Ngọc Thủy
Chức vụ: Phó hiệu trưởng

riêng; việc dạy đọc bên cạnh những thành công còn nhiều hạn chế. Học sinh của
chúng ta chưa đọc được như mong muốn. Học sinh đọc mà không nắm được điều gì
là cốt lõi trong văn bản. Kết quả đọc của học sinh chưa đáp ứng được yêu cầu của
việc hình thành một kỹ năng giao tiếp quan trọng. Một số giáo viên cũng còn lúng
túng khi dạy kỹ năng đọc hiểu: Làm thế nào để các em hiểu một cách chân thực và
sâu sắc văn bản được đọc, để những gì đọc được tác động vào chính cuộc sống của
các em? Vận dụng những phương pháp dạy học nào để nâng cao chất lượng kỹ năng
đọc hiểu? Dạy với thời lượng bao lâu là phù hợp? Đó là những băn khoăn, trăn trở
của giáo viên trong mỗi giờ dạy Tập đọc. Xuất phát từ những lí do trên, tôi chọn đề
tài: “ Một số biện pháp rèn kỹ năng đọc - hiểu qua phân môn Tập đọc cho học
sinh lớp 5A, trường tiểu học Mỹ Thủy - Lệ Thủy - Quảng Bình”.
II/ Mục đích nghiên cứu:
Đề tài nghiên cứu một số biện pháp rèn kỹ năng đọc hiểu qua phân môn Tập
đọc cho học sinh lớp 5; nhằm nâng cao chất lượng kỹ năng đọc hiểu - một kỹ năng
quan trọng của phân môn Tập đọc trong chương trình Tiếng Việt ở bậc Tiểu học.
III/ Nhiệm vụ nghiên cứu:
Để đạt được mục đích nghiên cứu, đề tài có những nhiệm vụ sau:
1. Nghiên cứu về cơ sở lí luận của việc dạy kỹ năng đọc hiểu trong phân môn
Tập đọc lớp 5.
2. Tìm hiểu thực trạng việc dạy kỹ năng đọc hiểu qua phân môn Tập đọc 5 tại
trường Tiểu học Mỹ Thủy - Lệ Thủy.
3. Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng đọc hiểu trong phân
môn Tập đọc 5 ở trường tiểu học.
IV/ Đối tượng nghiên cứu :
- Đề tài nghiên cứu một số biện pháp rèn kỹ năng đọc hiểu qua phân môn Tập
đọc 5 ở trường tiểu học Mỹ Thủy - Lệ Thủy.
V/ Phạm vi nghiên cứu:
- Trong phạm vi đề tài, tôi đề cập đến công tác giảng dạy kỹ năng đọc hiểu
trong phân môn Tập đọc 5.
VI/ Phương pháp nghiên cứu:

+ Kĩ năng làm rõ ý chính của văn bản
+ Kĩ năng làm rõ mục đích của người viết gửi vào văn bản, kĩ năng nhận biết
những ẩn ý của tác giả.
- Hành động cuối cùng là hành động –“ hồi đáp” lại ý kiến của người viết nêu
trong văn bản, gồm:
+ Kĩ năng đánh giá tính đúng đắn của nội dung văn bản
+ Kĩ năng đánh giá tính đầy đủ của văn bản
+ Kĩ năng đánh giá tính nguyên nhân, hiệu quả của văn bản
+ Kĩ năng đánh giá tính cập nhật của nội dung văn bản
+ Kĩ năng đánh giá tính hấp dẫn, thuyết phục của nội dung văn bản
+ Kĩ năng liên hệ cá nhân sau khi tiếp nhận văn bản
2. Tầm quan trọng của việc dạy đọc hiểu
Giáo sư - Tiến sĩ Lê Phương Nga đã viết: “ Đọc không chỉ là đánh vần lên
thành tiếng theo đúng các kí hiệu chữ viết mà quan trọng hơn, đọc còn là một quá
trình nhận thức để có khả năng thông hiểu những gì được đọc. Đọc thành tiếng
không thể tách rời với việc hiểu những gì được đọc. Chỉ có thể xem là đứa trẻ biết
đọc khi nó đọc mà hiểu điều mình đọc. Đọc là phải hiểu nghĩa của chữ viết. Nếu trẻ
không hiểu những từ ta đưa cho chúng đọc, các em sẽ không hứng thú học tập và
không có khả năng thành công”.
Đích cuối cùng của việc dạy đọc là dạy cho học sinh có kĩ năng làm việc với
văn bản, chiếm lĩnh được văn bản. Biết đọc cũng là biết tiếp nhận, xử lí thông tin.
Chính vì vậy, dạy đọc hiểu có vai trò đặc biệt quan trọng trong dạy đọc nói riêng và
trong dạy học ở tiểu học nói chung.
L.Tônxtôi đã nói “ Mỗi quyển sách đều có số phận riêng của mình trong đầu
bạn đọc của nó”. Vì thế dạy đọc hiểu văn bản văn chương hay tiếp nhận văn chương
là quá trình biến văn bản thành tác phẩm của mỗi học sinh. Đây là một quá trình
phức tạp do tính đa nghĩa, hàm súc, tính đối thoại của ngôn từ, tính không nói hết
của hình tượng nghệ thuật cũng như do sự liên tưởng, tưởng tượng khám phá, sáng
tạo hết sức phong phú của người đọc. Vì vậy, vai trò đứng lớp của người giáo viên
trong việc dạy kĩ năng đọc hiểu lại càng được nhấn mạnh.

thời lượng hơn bình thường) để giúp học sinh thồng hiểu văn bản, phát triển kĩ năng
đọc hiểu và hứng thú đọc đều bị nhìn nhận là “ lối dạy kì lạ”.
- Một số giáo viên trong khi dạy đọc hiểu chưa có định hướng, mục tiêu, kế
hoạch rõ ràng, chưa xác định được nội dung cần hướng dẫn cho học sinh là gì.
- Một nguyên nhân nữa không thể không kể đến đó là do giáo viên chúng ta
còn hạn chế về nội dung và phương pháp dạy học kĩ năng đọc hiểu nên còn có
những cách hiểu và giải thích chưa đúng về một số bài đọc ở tiểu học, từ đó không
hướng dẫn được cho học sinh nắm được những điều cốt yếu trong văn bản được đọc.
II. Về phía học sinh:
Cũng như tiếp nhận văn học nói chung, tiếp nhận văn học ở trẻ em rất giàu
tính sáng tạo. Sự sáng tạo này đặc biệt bởi tính hồn nhiên, ngây thơ, ngộ nghĩnh của
trẻ em. Các em cảm thụ văn học không giống với cách cảm thụ văn học của người
lớn. Nhiều em thích được đọc, hứng thú khi được tìm hiểu nhân vật, nhập vai vào
nhân vật được tìm hiểu. Có em còn có những phát hiện rất thông minh và khá lí thú
khi giáo viên cho phép tự tìm định hướng, cách giải quyết của riêng mình, bắt đầu từ
gợi mở “ Nếu em là em sẽ làm gì? làm như thế nào?”
Tuy vậy, nhìn chung, chất lượng đọc kĩ thuật nói chung, kĩ năng đọc hiểu nói
riêng vẫn chưa cao. Các em quá lệ thuộc vào văn bản, thường chỉ diễn nôm từng câu
chữ của bài văn, bài thơ khi trả lời các câu hỏi tìm hiểu bài, thiếu tính sáng tạo,
nhiều em trả lời sai hoặc có cách hiểu sai về văn bản được đọc.
Qua tìm hiểu, tôi thấy nguyên nhân của thực trạng này là:
- Do khả năng đọc và vốn sống của học sinh còn hạn chế, từ đó ảnh hưởng
đến sự tiếp nhận văn học của trẻ. Vì vốn từ ngữ, vốn sống còn ít nên nhiều khi các
em cắt nghĩa sai các từ, các cụm từ.
- Thực tế một số giáo viên chỉ nêu câu hỏi và chờ đợi những câu trả lời đúng
từ học sinh mà không biết, không quan tâm đến chuyện quá trình đọc diễn ra như thế
nào, học sinh làm gì và cần làm gì để có được câu trả lời. Giáo viên chỉ quan tâm
đến kết quả - các nội dung kiến thức bài đọc đem lại mà không quan tâm đến
phương pháp để đạt được kết quả này.
- Nhiều giáo viên khi gặp những từ nào cần giải nghĩa cũng chỉ biết đưa từ ra


Kết quả
Điểm
Đ.tiếng
(1điểm)

N.Nghỉ
(1điểm)
Tốc độ
(1 điểm)

TLCH
(1 điểm)

Diễn cảm

(1điêm)
1 Nguyễn Hữu Đức 1 1 1 3
2 Lê Thị Hà 1 1 1 1 4
3 Nguyễn Thị Huệ 1 1 1 3
4 Nguyễn Thị Huế 1 1 1 0.5 3.5
5 Lê Thị Minh Hiếu 1 1 1 0.5 3.5
6 Nguyễn Huy Hoàng 1 1 0.5 2.5
7 Nguyễn Trọng Hưng 1 0.5 1.5
8 Hoàng Thị Hương 1 1 1 0.5 3.5
9 Lê Hồng Khương 1 1 1 0.5 3.5
10 Hoàng Thị Việt Kiều 1 1 1 3
11 Hoàng Quảng Linh 1 1 0.5 2.5
12 Nguyễn Thị Mỹ Linh 1 0.5 0.5 2
13 Nguyễn Thị Lệ 1 1 1 1 1 5

SL

TL

3
11.1
8
29.6
11
40.7
5
18.6
Kỹ năng đọc hiểu của học sinh lớp 5A - Trường tiểu học Mỹ Thủy - Lệ Thủy
Tốt Khá TB Chưa đạt
SL
TL
SL
TL
SL
TL
SL
TL
5
18.5
5
18.5
17
63
+ Đề tài của các văn bản tự sự thường được phát biểu mở đầu bằng các từ:
“ Bài này kể về chuyện ”, “ Kể về việc ”
2. Hướng dẫn tìm hiểu tên bài:
Tên bài thường ngắn nhưng nói với người đọc nhiều điều. Nó giúp người đọc
xác định được đề tài văn bản và phần nào đoán được nội dung văn bản.
Trước hết, hướng dẫn học sinh chú ý bám sát vào câu chữ của tên gọi để hiểu
được nhiều điều về nội dung bài một cách nhanh chóng hơn.
VD: Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em ( TV5/2)
Phần lớn tên bài được đặt theo chủ đề nên đọc tên bài có thể biết được bài văn
viết về cái gì.
VD: Lập làng giữ biển, Phân xử tài tình, Luật tục xưa của người Ê- đê, Vì
cuộc sống thanh bình, Nghĩa thầy trò, Hội thổi cơm thi ở làng Đồng Vân,
Có những bài Tập đọc được đặt tên một cách kín đáo hơn, tên bài có thể chỉ là
một hình ảnh gợi tả: “ Tiếng rao đêm, Cửa sông, ; tên bài có thể chỉ là tên một nhân
vật: út Vịnh, Thái sư Trần Thủ Độ,
Có những tên bài không những cho biết chủ đề mà còn cho biết cách đánh giá,
tình cảm của tác giả. Đó là những tên gọi như: Nếu trái đất thiếu trẻ con, Bầm ơi,
Với những bài có tên gọi không gợi ra chủ đề, giáo viên có thể hướng dẫn học
sinh đặt lại tên bài khác phù hợp với nội dung mà các em được hướng dẫn tìm hiểu.
Với những tên bài có tên gọi phù hợp với chủ đề, tên bài hay, có nhiều ý nghĩa thì
giáo viên yêu cầu học sinh chỉ ra những ý nghĩa này bằng cách đặt tên bài đã có
trong thế đối lập với những tên bài khác. Việc này sẽ giúp học sinh nhận ra cái hay,
điều thú vị trong những cái tên.
VD: Khi học bài Tập đọc “ Một vụ đắm tàu” học sinh lớp 5A tỏ ra rất hứng
thú khi giáo viên đưa ra yêu cầu “ Hãy đặt tên khác cho bài tập đọc”. Học sinh tranh
luận sôi nổi và có nhiều cách đặt tên khác nhau: Tình bạn, Vĩnh biệt Ma-ri-ô, Sự hi
sinh cao cả,
3. Hướng dẫn tìm hiểu từ ngữ trong bài:
a, Hướng dẫn học sinh phát hiện ra từ mới và từ ngữ quan trọng của bài:
- Mục đích: Học sinh phải có kĩ năng nhận ra từ nào cần tìm hiểu - từ mới.

- Sử dụng đồ dùng dạy học, trực quan như: hiện vật, mô hình, tranh vẽ, vật
thật để giải nghĩa từ.
- Đặt câu với từ cần giải nghĩa
- Tìm từ đồng nghĩa hoặc từ trái nghĩa với từ cần giải nghĩa.
Lưu ý: Trong văn bản có giá trị nghệ thuật, khi hướng dẫn học sinh làm rõ
nghĩa các từ, cần chú ý làm rõ nghĩa đen và nghĩa bóng. Vì vậy cần chú ý đến
phương thức chuyển nghĩa của các từ.
c, Làm rõ cái hay của việc dùng từ ngữ, hình ảnh:
Biện pháp này chỉ sử dụng khi hướng dẫn tìm hiểu các tác phẩm nghệ thuật.
Làm rõ cái hay của việc dùng từ ngữ, hình ảnh chính là một nội dung của dạy cảm
thụ văn học trong trường tiểu học. Tức là dạy học sinh cảm nhận những giá trị nổi
bật; những điều tế nhị sâu sắc, đẹp đẽ của từ ngữ, câu văn, câu thơ, đoạn văn, đoạn
thơ, câu chuyện,
Các thao tác hướng dẫn học sinh là:
- Phát hiện các tín hiệu nghệ thuật
- Chuyển từ cách diễn đạt nghệ thuật về lời nói thường
- Chỉ ra tác dụng của việc diễn đạt nghệ thuật và cách diễn đạt không nghệ
thuật trong việc biểu đạt nội dung.
4. Hướng dẫn tìm hiểu câu, đoạn - giúp học sinh nhanh chóng chiếm lĩnh
văn bản
a, Xác định những câu quan trọng và đoạn ý:
Để giúp học sinh phát hiện ra những câu phức hợp, những câu quan trọng của
bài, giáo viên cần hướng dẫn học sinh:
- Đọc lướt toàn văn bản
- Tìm câu dài, đánh dấu điểm mở đầu và kết thúc từng câu (văn xuôi). Tìm
câu thơ có nhiều cách hiểu, khó hiểu (đối với thơ).
- Đọc thầm từng câu, đánh dấu chỗ phân định ý như trong câu.
- Đọc to cả câu, thể hiện sự tách ý bằng những chỗ ngắt hơi
Hướng dẫn học sinh nhận ra đoạn, ý của bài, tạo cơ sở để các em hiểu nội
dung văn bản. Giáo viên cần hướng dẫn học sinh:

của câu chủ đề bằng lời mình chứ không phải đọc nguyên văn cả câu.
- Hướng dẫn học sinh biết đặt tên cho đoạn. Đây chính là một thao tác tưởng
tượng - thao tác rất khó đối với học sinh tiểu học. Vì đa số học sinh chỉ biết đọc lại
nguyên văn văn bản mà không biết diễn đạt theo một cách khác bằng lời của mình.
Học sinh chưa có kĩ năng tách ý ra khỏi lời, chưa biết đi từ lời rút ra ý. Vì vậy giáo
viên phải luyện tập cho học sinh rất kĩ kĩ năng tổng hợp khi luyện đọc hiểu.
- Đọc diễn cảm cũng là một thao tác giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn ý của
đoạn. Lúc này, nhờ âm thanh, các ý tình của tác phẩm sẽ đựoc vang lên, học sinh sẽ
hứng thú hơn với nội dung của đoạn và hiểu đoạn để muốn biểu đạt điều gì. Nhờ
biết đọc diễn cảm, học sinh sẽ hiểu sâu sắc hơn và cảm nhận được nhiều điều tinh tế
của văn bản.
* Khi dạy đọc hiểu văn bản khoa học, cần hướng dẫn học sinh:
- Phân tích, liệt kê các sự kiện chính có trong đoạn.
- Xác định mối quan hệ giữa các sự kiện nêu trong đoạn, cần chú ý các từ ngữ
liên kết câu trong đoạn.
- Tóm tắt đoạn thành một hoặc một vài câu, có thể đặt tên cho đoạn.
* Để làm rõ ý của một đoạn trong văn bản tự sự, cần luyện cho học sinh thao
tác:
- Gọi tên người, vật, tên sự việc được nêu trong đoạn.
- Phân tích để làm rõ người, vật hoặc sự vật đó được trình bày ở những mặt
nào? Sự trình bày đó nhằm mục đích gì?
- Đọc diễn cảm toàn đoạn.
- Tổng hợp các kết quả của sự phân tích trên thành ý chung của đoạn và phát
biểu ý chung này thành lời.
* Để tìm ý chung cho một đoạn văn, một khổ thơ trữ tình, giáo viên cần
hướng dẫn học sinh làm những việc sau:
- Tìm các câu, đoạn trong đoạn văn, khổ thơ cùng thể hiện cảm xúc của tác
giả về một đối tượng nào đó rồi nhóm chúng lại thành từng nhóm. Sau đó, đọc diễn
cảm từng câu đã tìm được. Xác định mục đích chung của việc thể hiện cảm xúc ở
các nhóm câu nói trên.

Thông thường, giáo viên thực hiện hướng dẫn rèn kĩ năng này thông qua tiết
Ôn luyện vào buổi thứ hai bằng các công việc sau:
- Nêu những thu hoạch của bản thân về hiểu biết , về thái độ, về hành động
sau khi đọc văn bản.
- Nêu một vài dự kiến thực hiện điều mà bài đọc gợi ra hoặc yêu cầu Chương IV: Những kết quả bước đầu và bài học kinh nghiệm
I. Kết quả đạt được:
Trải qua một quá trình học hỏi và rèn luyện, hiện nay bản thân tôi đã rất tự tin
trong việc vận dụng những biện pháp trên để luyện kĩ năng đọc hiểu cho học sinh
lớp 5 trong các giờ dạy qua phân môn Tập đọc; cũng như công tác chỉ đạo giáo viên
trong việc tổ chức các hình thức, phương pháp dạy học phân môn này khi đã là một
phụ trách chuyên môn kể từ giữa tháng 3 của năm học 2009 - 2010. Kĩ năng đọc
hiểu của học sinh được nâng cao rõ rệt. Rất nhiều em tỏ ra biết làm chủ văn bản
được đọc, được học. Các em nắm chắc nội dung bài bằng rất nhiều cách khác nhau,
đáng mừng là trong đó có rất nhiều ý phát biểu sáng tạo, trả lời câu hỏi, diễn đạt ý
bằng câu văn ngắn gọn, rõ ràng bằng ngôn ngữ của mình, không trình bày nguyên
vẹn lại câu văn, câu thơ trong sách; nhiều em đọc và thể hiện cảm xúc rất “thật”, từ
đó kĩ năng đọc diễn cảm cũng được nâng lên; các em biết làm chủ ngữ điệu, biểu đạt
đúng ý nghĩ và tình cảm của tác giả đã gửi gắm trong bài đọc, biểu hiện được sự
thông hiểu, cảm thụ của người đọc đối với tác phẩm.
1. Kết quả đọc kĩ thuật của học sinh lớp 5A – Trường tiểu học Mỹ Thủy qua
KTĐK đợt 3 năm học 2009 - 2010.

TT
Họ và tên

13 Nguyễn Thị Lệ 1 1 1 1 1 5
14 Nguyễn Thị Ngọc Mai 1 1 1 1 0.5 4.5
15 Nguyễn Thị Trà My 1 1 1 0.75 1 4.75
16 Lê Đình Nam 1 1 0.5 1 3.5
17 Nguyễn Hữu Nam 1 1 0.5 2.5
18 Nguyễn Văn Nghĩa 1 1 1 1 0.5 4.5
19 Nguyễn Thị Hồng Nhị 1 1 0.5 1 0.5 4.0
20 Nguyễn Thị Nhung 1 1 1 0.5 3.5
21 Phạm Thị Hoài Phương 1 1 0.5 2.5
22 Phạm Phương Thảo 1 1 1 0.5 3.5
23 Nguyễn Hữu Thiết 1 1 1 3
24 Nguyễn Thị Quỳnh Trang

1 1 1 1 0.5 4.5
25 Nguyễn Thị Thanh Trang 1 1 1 1 0.5 4.5
26 Nguyễn Công Trọng 1 1 1 0.5 3.5
27 Nguyễn Hữu Tuấn 1 1 0.5 2.5

Thống kê cho thấy

Giỏi Khá TB Yếu

SL
TL
Giảm
Tăng
SL

TL
Giảm


Tăng SL

TL
Giảm Tăn
g
SL

TL
Giả
m
Tăn
g
S
L
TL
Giảm Tăn
g
18 66.7 48.2 2 7.4 7.4 6
22.2
3.7 1
3.7
59.3

2. Kết quả kĩ năng đọc hiểu toàn trường tiểu học số 2 Phong Thủy - Lệ
Thủy
Từ giữa tháng 3 năm học 2009 - 2010, tôi được bổ nhiệm làm PHT, phụ trách
chuyên môn của trường tiểu học số 2 Phong Thủy, với những kinh nghiệm được đúc
rút trong suốt quá trình dạy học và tự học hỏi tôi đã tự tin sử dụng những biện pháp
nêu trên trong công tác chỉ đạo chuyên môn nói chung và chỉ đạo dạy học phân môn

bình tĩnh trước những sai sót của các em khi đọc, không ca thán trước những lỗi của
các em.
- Giáo viên cần chú ý luyện tập để có ngôn ngữ chuẩn, trong sáng, dễ hiểu
- Phải biết thu hút học sinh, tạo hứng thú học tập cho các em trong mọi hoạt
động học tập.
- Trong mỗi giờ dạy, để học sinh hình thành được kĩ năng, năng lực đọc hiểu
tốt thì giáo viên phải dạy đọc hiểu có định hướng, có mục tiêu và kế hoạch dạy học
rõ ràng. Điều quan trọng là phải xác định được nội dung đọc hiểu: Trước hết phải
thực hiện tốt kĩ năng đọc thành tiếng; kết hợp và tìm hiểu từ, ngữ trong bài, tìm
được từ “chìa khóa” trong bài. Tóm tắt được nội dung của đoạn, bài; phát hiện ra
những yếu tố văn và giá trị của chúng trong việc biểu đạt nội dung. c. phần kết luận
Tập đọc là một phân môn chiếm nhiều thời lượng trong chương trình Tiếng
Việt ở bậc tiểu học. Đây là một phân môn được nhiều giáo viên quan tâm và băn
khoăn trăn trở trong quá trình giảng dạy. Dựa trên nội dung, chương trình và sách
giáo khoa, phương pháp giảng dạy đặc trưng của phân môn, bài viết này chỉ có một
vài kinh nghiệm nhỏ để bàn về biện pháp rèn kĩ năng đọc hiểu cho học sinh lớp 5
qua phân môn Tập đọc.
Do khả năng và thời gian còn hạn chế, bài viết không tránh khỏi những sai
sót. Rất mong sự góp ý quý báu từ các đồng nghiệp.
Tôi xin chân thành cảm ơn!

Đánh giá, xếp loại của Hội đồng khoa học trường Người viết

Bùi Thị Ngọc Thủy