TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 6(35).2009

73
NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH THÀNH PHẦN TERPENOIT
TRONG TINH DẦU RÁI ĐẠI LỘC - QUẢNG NAM

A STUDY ON THE DETERMINATION OF TERPENOID COMPOSITION
IN THE DIPTEROCARPUS ALATUS ROXB ESSENTIAL OIL
IN DAILOC DISTRICT OF QUANGNAM PROVINCE
Đào Hùng Cường
Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng
Huỳnh Thị Thanh Hương
Trường THPT Phan Châu Trinh
TÓM TẮT
Terpenoit trong tinh dầu rái thu được bằng phương pháp cất lôi cuốn hơi nước và chiết
soxhlet với ethanol. Kết quả định danh thành phần của tinh dầu chưng cất bằng lôi cuốn hơi
nước và tinh dầu chiết soxhlet bằng ethanol gần như hoàn toàn khác nhau cả về số lượng cấu
tử lẫn hàm lượng tinh dầu. Phương pháp chưng cất lôi cuốn hơi nước thu được tinh dầu có 13
cấu tử với các chỉ số hóa lý: chỉ số khúc xạ 1,4987; tỷ trọng 0,9243; chỉ số axit 0,19; chỉ số este
0,56 với một số cấu tử chính neoalloocimene 90,17%; α-humulene 3,37%; β-caryophillene
1,86% germacrene-D 1,31%. Phương pháp chiết soxhet thu được tinh dầu có 15 cấu tử trong
đó có một số cấu tử chính với hàm lượng (%):β-Caryophyllene: 1.587; α-Caryophyllene: 2.956;
1H-Cycloprop[e]azulene,1aβ,2,3,4,4aα,5,6,7bβ-octahydro-1,1,4β,7-tetramethyl: 90,43; 1H-
Cyclopropa[a]naphthalene,1a,2,3,5,7,7α,7β-octahydro-1,1,7,7a-tetramethyl-,[1aR-
(1aα,7α,7aα,7bα)]: 2.334.
ABSTRACT

The terpenoid in the essential oil of Dipterocarpus alatus Roxb is obtained through
distillation and soxhlet extraction with an ethanol method. There is a significant difference in the
essential oil composition and its content in the results of determination of the composition of oil
which is obtained by a distillation with steam and soxhlet extraction with an ethanol method. The

2.2.
Nguyên liệu nghiên cứu là dầu rái được lấy từ cây
dầu rái ở xã Đại Thạnh, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam.
Chiết tách, xác định các chỉ tiêu hóa lý, thành phần tinh dầu rái
Phương pháp chưng cất lôi cuốn hơi nước
Cho dầu rái vào bình cầu của bộ chưng cất lôi cuốn hơi nước để chiết tách tinh
dầu, khảo sát thời gian, tỷ lệ khối lượng dầu rái/thể tích nước (D/N) để thu được hàm
lượng tinh dầu tối ưu. Tinh dầu sau khi chiết được làm khô bằng Na
2
SO
4
Phương pháp chiết soxhlet bằng ethanol
khan, xác
định các chỉ số vật lý, hóa học theo phương pháp phân tích trọng lượng, khúc xạ trên
máy BP221 S hiệu Satorius và khúc xạ kế Abbe , thành phần hóa học trên máy GC-MS
Engin 5989B MS (Mỹ) tại Phòng Cấu trúc – Viện Hóa học.
Cho một lượng dầu rái xác định vào thiết bị chiết soxhlet, tiến hành chiết bằng
dung môi ethanol, thu dịch chiết, đuổi dung m ôi bằng cất quay chân không trên thiết bị
BUCHH-VACUUM CONTROLLER V-800.
3. Kết quả và thảo luận
3.1. Tinh dầu chưng cất bằng lôi cuốn hơi nước
Tinh dầu thu được bằng phương pháp chưng cất lôi cuốn hơi nước có màu vàng
nhạt, mùi thơm nồng, vị cay. Hàm lượng và các chỉ số hóa lý của tinh dầu rái chưng cất
lôi cuốn hơi nước được thể hiện trên bảng 1.
Bảng 1. Tinh dầu chưng cất lôi cuốn hơi nước
Điều kiện chiết tách
Hàm lượng %
tinh dầu
Chỉ số hóa lý
Thời gian (h) Tỷ lệ D/N


12 13 14 15 16 17 18 19
Time (min)
5
10
15
20
25
30
35
40
45
50
55
60
65
70
75
80
85
90
95
100
Relative Abundance
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 6(35).2009

77
Trong dầu chưng cất bằng lôi cuốn hơi nước và tinh dầu chiết soxhlet cũng có
một số cấu tử giống nhau nhưng có hàm lượng khác nhau: α-copaene (trong tinh dầu lôi
cuốn hơi nước 0,135%, tinh dầu chiết soxhlet 0,22%); β-caryophyllene (trong tinh dầu

, tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục, 1980.
Terpenoit and Steroid.