XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN CỦA
DÂN, DO DÂN VÀ VÌ DÂN Chúng ta đang xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân trong hệ
thống chính trị của đất nước. Hệ thống chính trị của nước ta bao gồm Đảng Cộng
sản Việt Nam, Nhà nước Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức
chính trị – xã hội. Mỗi thành phần trong hệ thống chính trị có vai trò riêng của
mình trong sự nghiệp cách mạng.
Với tư cách là đội tiên phong của giai cấp công nhân, là đại biểu trung thành với
lợi ích của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và của dân tộc, Đảng Cộng
sản Việt Nam là chủ thể lãnh đạo toàn bộ quá trình cách mạng Việt Nam. Nhà
nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là bộ máy quyền lực của nhân dân, có
chức năng định ra luật pháp và tổ chức quản lý mọi lĩnh vực của đời sống đất nước
bằng luật pháp. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tập hợp các tổ chức chính trị của nhân
dân, đại diện cho lợi ích và vị trí của từng cộng đồng xã hội khác nhau, tham gia
vào công việc bảo vệ lợi ích thiết thực của người lao động và động viên cộng đồng
nỗ lực trong cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lấy
liên minh công nông với đội ngũ trí thức làm nền tảng và là cơ sở chính trị của
chính quyền nhà nước. Giữa các bộ phận của hệ thống chính trị có mối quan hệ
gắn bó chặt chẽ với nhau, và mỗi bộ phận có vai trò riêng của mình. Vai trò đó thể
hiện ở chức năng của từng bộ phận: Đảng lãnh đạo – Nhà nước quản lý – Nhân
dân làm chủ.
Nhân dân là người chủ của đất nước. Nhân dân lập ra bộ máy nhà nước thay mặt
mình xây dựng pháp luật và quản lý đất nước thực hiện quyền làm chủ và bảo vệ
lợi ích của nhân dân. Vì vậy, Nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân và vì dân.
Đảng lãnh đạo là vấn đề cốt tử để Nhà nước có thể thực hiện và phát huy chức
năng quản lý xã hội của mình. Đảng không làm thay công việc cụ thể của Nhà
nước trong công cuộc quản lý đất nước, quản lý xã hội. Đảng chỉ lãnh đạo Nhà
nước và sự lãnh đạo đó được thực hiện thông qua đường lối, cương lĩnh, chiến
lược, các định hướng… Sự lãnh đạo của Đảng không hề đối lập với việc tăng

tiền đề cho nhau hợp thành một chỉnh thể thống nhất và là một tất yếu khách quan
của đời sống xã hội.
Không có dân chủ thì không có chủ nghĩa xã hội. Chủ nghĩa xã hội là chế độ xã
hội trong đó người dân làm chủ xã hội, làm chủ đất nước. Quyền làm chủ đó được
thực hiện thông qua bộ máy nhà nước do dân cử ra. Vì vậy, bộ máy này phải lấy
dân làm gốc, phải biết dựa vào dân, trung thành với lợi ích của nhân dân, biết phát
huy trí tuệ của nhân dân, biết tôn trọng và lắng nghe ý kiến của nhân dân và chịu
sự giám sát của nhân dân. Dân chủ là bản chất của các mối quan hệ trong xã hội xã
hội chủ nghĩa.
Đồng thời, cũng phải thấy rằng, không có kỷ cương, luật pháp thì cũng không có
chủ nghĩa xã hội. Không có kỷ cương, luật pháp thì cũng không có nhà nước pháp
quyền, không có xã hội ổn định, xã hội trở thành vô chính phủ. Chỉ có dân chủ mà
không có luật pháp thì không sao chống được tệ quan liêu cửa quyền, độc đoán,
tham nhũng và từ đó làm sao có được nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, và làm sao
giải quyết được mối quan hệ giữa nghĩa vụ và quyền lợi, giữa con người với con
người, con người với cộng đồng, giữa cấp trên và cấp dưới, giữa lợi ích cá nhân
với lợi ích tập thể, lợi ích xã hội và bảo vệ được tính công bằng xã hội.
Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa phải đi đôi với luật pháp xã hội chủ nghĩa. Xã hội
xã hội chủ nghĩa là một xã hội được tổ chức trên cơ sở luật pháp. Pháp luật là cái
thể hiện và là cái bảo đảm cho quyền làm chủ của nhân dân lao động và là công cụ
để quản lý xã hội. Thiếu pháp luật sẽ không có dân chủ và một xã hội càng dân
chủ bao nhiêu thì lại càng phải có luật pháp, kỷ cương và trật tự bấy nhiêu.
Rõ ràng, nguyên tắc tập trung dân chủ định hướng cho sự phát triển của Nhà nước
ta và xã hội ta. Nó còn là yếu tố để hình thành nhân cách của con người xã hội chủ
nghĩa, hình thành bầu không khí chính trị đạo đức xã hội chủ nghĩa là dân chủ và
kỷ luật.
Trong những năm đổi mới vừa qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng và qua rèn luyện
trong thực tiễn quản lý sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Nhà nước ta đã
trưởng thành về nhiều mặt, đã thể hiện rõ bản chất của một Nhà nước pháp quyền
của dân, do dân và vì dân. Nổi bật nhất là những thành tựu về xây dựng hệ thống

đường lối của Đảng, phải hướng vào việc bảo đảm cho việc thực hiện mục tiêu của
cách mạng là: độc lập dân tộc gắn với chủ nghĩa xã hội vì dân giàu, nước mạnh, xã
hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Để làm được điều đó thì luật pháp phải bảo đảm cho việc chống lại các nguy cơ
mà Đảng ta đã xác định: tụt hậu xa hơn về kinh tế, chệch hướng xã hội chủ nghĩa,
"diễn biến hòa bình", quan liêu, tham nhũng. Ví dụ: chúng ta đang thực hiện nền
kinh tế nhiều thành phần nhằm phát triển lực lượng sản xuất, phát triển nền sản
xuất xã hội, nâng cao đời sống của nhân dân. Nhưng vai trò của các thành phần
kinh tế lại khác nhau trong nền kinh tế quốc dân trong quá trình xây dựng chủ
nghĩa xã hội. Kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân và
là lực lượng vật chất, là công cụ để Nhà nước định hướng và điều tiết vĩ mô nền
kinh tế quốc dân. Kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể là nền tảng của nền kinh tế
quốc dân. Tùy theo từng chặng đường phát triển của cách mạng mà những điều đó
phải được thể hiện trong Luật Doanh nghiệp nhà nước, Luật Hợp tác xã. Bỏ quên,
xa rời điều đó thì không thể nói tới con đường xã hội chủ nghĩa.
Để luật pháp thực sự là cơ sở pháp lý cho quản lý của Nhà nước và hành vi của
công dân thì phải giáo dục rộng rãi luật pháp cho toàn dân. Cần sử dụng có hiệu
quả các phương tiện thông tin đại chúng để tuyên truyền, phổ biến và giáo dục
pháp luật cho nhân dân. Đặc biệt, cần tùy theo đối tượng mà lựa chọn luật pháp để
đưa vào giáo dục trong các nhà trường, các đoàn thể chính trị, các tổ chức xã hội,
các đơn vị sản xuất kinh doanh, các sinh hoạt chính trị của nhân dân.
Việc quản lý thực hiện pháp luật phải chặt, xử lý các vi phạm phải nghiêm. Chúng
ta không ảo tưởng có thể xây dựng một xã hội hoàn toàn trong sạch, loại trừ hoàn
toàn mọi tiêu cực một khi các điều kiện kinh tế – xã hội khách quan với tư cách là
nguồn gốc sinh ra tiêu cực còn tồn tại. Tuy nhiên, việc ngăn chặn các tệ nạn xã hội
kém hiệu quả lại chính là do thiếu sót chủ quan của bộ máy nhà nước. Đó là do
luật pháp chưa đầy đủ, cơ chế có nhiều sơ hở, ngay cả những vấn đề đã có luật
pháp nhưng quản lý việc thi hành luật pháp không chặt chẽ và xử lý những vụ vi
phạm luật pháp không nghiêm, thậm chí, còn có cả tiêu cực trong việc xử lý các vi
phạm luật pháp.

luôn luôn hành động vì lợi ích của tập thể, của cộng đồng và của bản thân. Phải
hết sức coi trọng giáo dục đạo đức nhưng cũng không biến quá trình giáo dục
thành một quá trình đạo đức đơn thuần mà đi đôi với giáo dục phải xử lý nghiêm
minh mọi sự vi phạm luật pháp của bất cứ ai.
Xây dựng chủ nghĩa xã hội là một việc làm mới mẻ. Mô hình cũ của chủ nghĩa xã
hội đã sụp đổ, mô hình mới đang được khai phá, thử nghiệm và chưa phải mọi vấn
đề đã sáng tỏ.
Kẻ thù đang ra sức xuyên tạc chủ nghĩa Mác – Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, con
đường cách mạng xã hội chủ nghĩa và đang thực hiện âm mưu "diễn biến hòa
bình", gây bạo loạn lật đổ.
Sự phát triển của khoa học và công nghệ đã đưa lại sự xuất hiện kinh tế tri thức và
"chính phủ điện tử". Để việc quản lý kinh tế tri thức cũng như các lĩnh vực khác
của đời sống xã hội trong thời đại ngày nay được nhạy bén, kịp thời và thực sự
khoa học thì sự quản lý đó phải được thực hiện với năng lực, trí tuệ cao và phương
tiện kỹ thuật hiện đại.
Việc thực hiện nhiệm vụ từng bước phát triển kinh tế tri thức như Đại hội IX của
Đảng đã đề ra cũng như việc chống lại các nguy cơ nêu trên, đòi hỏi đội ngũ cán
bộ, viên chức nhà nước có một tầm cao về năng lực trí tuệ, phẩm chất tư duy và
năng lực nghiệp vụ.
Chúng ta hiểu quản lý một cách khoa học công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước
là sự tác động có ý thức, có mục đích, có kế hoạch đối với xã hội nói chung cũng
như đối với từng lĩnh vực riêng lẻ của đời sống xã hội trên cơ sở nhận thức và vận
dụng các quy luật khách quan và các xu thế tiến bộ của sự phát triển xã hội vì lợi
ích của quần chúng nhân dân lao động.
Từ những vấn đề trên đây của công tác quản lý cũng như những đặc điểm của tình
hình đất nước và đội ngũ cán bộ, viên chức nhà nước hiện nay, công tác đào tạo,
bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, viên chức nhà nước phải được hướng vào quán triệt các
vấn đề sau: bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác – Lê-nin, tư tưởng
Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối của Đảng, kế hoạch xây dựng đất nước trên
từng lĩnh vực: kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng… và quán triệt tính quy luật