127
TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, Số 52, 2009 NGHIÊN CỨU SỬ DỤNG PHỐI HỢP CÁC NGUYÊN TỐ VI LƯỢNG (B, Mo,
Zn) VÀ CH
ẤT ĐIỀU HOÀ SINH TRƯỞNG (α-NAA) TÁC ĐỘNG TĂNG
SINH TR
ƯỞNG VÀ NĂNG SUẤT LẠC (Arachis hypogaea)
TRÊN
ĐẤT CÁT Ở THỪA THIÊN HUẾ
Nguyễn Đình Thi
Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế
TÓM TẮT
Sử dụng phối hợp các nguyên tố vi lượng B, Mo, Zn và chất kích thích sinh trưởng α-
NAA tác động tăng sinh trưởng và năng suất cây trồng đã được thực hiện rất thành công ở
nhiều nước trên thế giới nhưng chưa có nghiên cứu nào theo hướng này cho cây lạc trồng trên
đất cát ở Thừa Thiên Huế. Thí nghiệm này được tiến hành tại Trung tâm Nghiên cứu Cây trồng
Tứ Hạ năm 2007 – 2008 đã xác định được: Sử dụng phối hợp B, Mo, Zn và α-NAA đã tăng sinh
trưởng và năng suất lạc ở mức sai khác có ý nghĩa; Sử dụng hỗn hợp B, Mo, Zn đã tăng năng
suất củ tới 23,23%; Sử dụng phối hợp B, Mo, Zn kết hợp với α-NAA tăng năng suất củ tới
28,69%. Nồng độ phù hợp của các nguyên tố vi lượng là 0,03% và của α-NAA là 20 ppm.
I. Đặt vấn đề
S
ử dụng hợp lý nguyên tố vi lượng (B, Mo, Zn) và chất điều hoà sinh trưởng (α-
NAA) góp ph
ần tăng năng suất cây trồng là hướng nghiên cứu có hiệu quả cao, đã được
kh
ẳng định ở nhiều nước trên thế giới [2, 6] nhưng còn ít được thực hiện ở Việt Nam.

Gi
ống lạc thí nghiệm: L14, đây là giống có triển vọng ở miền Trung [1]
Hóa ch
ất sử dụng: ZnSO
4
.4H
2
O; H
3
BO
3
; (NH
4
)
6
Mo
7
O
24
.4H
2
O và α - NAA 80%
ho
ạt chất
2.2. Phương pháp nghiên cứu
Thí nghi
ệm gồm 8 công thức, được bố trí theo phương pháp khối hoàn toàn ngẫu
nhiên (RCBD) v
ới 3 lần nhắc lại. Các công thức đều được xử lý vi lượng cho hạt trước
khi gieo và phun lên lá vào th

ực vật [3]. Số liệu thô được xử lý thống kê sinh học theo chương trình
MSTATC.
III. K
ết quả nghiên cứu và thảo luận
Nghiên c
ứu ảnh hưởng phối hợp của B, Mo, Zn và α-NAA đến sinh trưởng và
n
ăng suất lạc, chúng tôi thu được một số kết quả mới lần lượt trình bày ở các bảng sau:
3.1.
Ảnh hưởng của B, Mo, Zn và α-NAA đến sinh trưởng thân cành lạc
Chi
ều cao cây là chỉ tiêu sinh trưởng quan trọng tạo nên bộ khung tán cây, mang
lá (ngu
ồn) và quả (vật chứa kinh tế). Kết quả ở bảng 1 cho thấy sử dụng các hỗn hợp tác
động đã thay đổi chiều cao cây qua các thời kỳ theo dõi. Công thức xử lý phối hợp B,
Mo, Zn và
α-NAA làm tăng chiều cao cây ở mức sai khác có ý nghĩa so với đối chứng
và các công th
ức phối hợp khác. Công thức 7 có chiều cao cây lớn nhất, chiều cao cây 129
thấp nhất ở công thức đối chứng và công thức 5. Như vậy, phối hợp vi lượng và chất
điều hoà sinh trưởng cho lạc trồng trên đất cát ở Thừa Thiên Huế đã có tác dụng tăng
tr
ưởng chiều cao cây.
B
ảng 1: Ảnh hưởng của B, Mo, Zn và α-NAA đến chiều cao thân chính
Công th
ức

2 5,00 ab 1,97 d 39,41 b-e 28,62 de
3 4,90 b-d 1,97 d 39,12 c-e 29,17 cd
4 5,07 ab 2,07 b 40,44 bc 29,87 bc
5 4,77 d 1,83 f 39,04 de 27,89 e
6 5,07 ab 2,00 c 40,32 b-d 29,74 bc
7 5,17 a 2,13 a 41,98 a 31,11 a
8 4,97 bc 1,93 e 40,54 b 30,50 ab
LSD
0,05
0,170 0,027 1,231 1,029
3.2. Ảnh hưởng của B, Mo, Zn và α-NAA đến số lượng và khối lượng nốt sần
N
ốt sần lạc là kết quả cộng sinh giữa vi khuNn Rhizobium với rễ cây, trong quan
h
ệ đó lạc cung cấp chất hữu cơ và năng lượng cho vi khuNn còn vi khuNn sẽ thực hiện
quá trình kh
ử N
2
thành dạng đạm dễ sử dụng cung cấp lại cho cây nhờ enzyme
nitrogenase. 130
Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của B, Mo, Zn và α-NAA đến số lượng và khối
l
ượng nốt sần trên cây lạc cho thấy xử lý phối hợp các nguyên tố trên với nồng độ hợp
lý
đã tăng đồng thời số lượng và khối lượng nốt sần hữu hiệu ở các thời kỳ theo dõi.
B
ảng 3: Ảnh hưởng của B, Mo, Zn và α-NAA đến số lượng và khối lượng nốt sần

Ch
ỉ số diện tích lá và khối lượng diện tích lá là những chỉ tiêu quan trọng để
đánh giá khả năng tạo và vận chuyển chất hữu cơ từ nguồn (lá) về vật chứa kinh tế (quả
và h
ạt). Chỉ số diện tích lá và khối lượng diện tích lá thích hợp chứng tỏ bộ lá có cấu
trúc thu
ận lợi để cây thực hiện quá trình quang hợp tạo chất hữu cơ và khả năng trao đổi
n
ước tốt hơn.
B
ảng 4: Ảnh hưởng của B, Mo, Zn và α-NAA chỉ số diện tích lá
và kh
ối lượng diện tích lá
Công
thức
Ch
ỉ số diện tích lá ở thời kỳ
(m
2
lá/m
2
đất)
Kh
ối lượng diện tích lá tại thời
k
ỳ (g/dm
2
)
Tr. ra hoa Ra hoa Sau ra hoa


ối lượng diện tích lá đã tăng ở tất cả các thời kỳ theo dõi khi được xử lý B,
Mo, Zn và
α-NAA. Công thức xử lý đồng thời B (0,03%) + Mo (0,03%) + Zn (0,03%) +
α-NAA (20 ppm) có khối lượng diện tích lá cao nhất trong cả 3 thời kỳ theo dõi. Điều
này có ý ngh
ĩa quan trọng trong việc tăng khả năng chịu hạn và tạo chất hữu cơ của lạc.
3.4. Ảnh hưởng của B, Mo, Zn và α-NAA đến hiệu suất quang hợp và tích luỹ
ch
ất khô
K
ết quả của quá trình quang hợp là tạo nên phần lớn lượng chất khô trong cây. Ở
th
ời kỳ trước ra hoa, lượng chất khô cây tích luỹ được chủ yếu sử dụng để tạo nên thân
lá cành và b
ộ rễ. Hiệu suất quang hợp ở thời kỳ này ít sai khác giữa các công thức có xử
lý B, Mo, Zn và
α-NAA.
Th
ời kỳ ra hoa, cây chuyển từ sinh trưởng sinh dưỡng sang sinh trưởng sinh thực,
nhi
ều chất hữu cơ thứ cấp được hình thành đồng thời cây phải tiêu hao một lượng chất
h
ữu cơ để ra hoa nên hiệu suất quang hợp giảm so với thời kỳ trước. Sang thời kỳ sau ra
hoa, ph
ần lớn vật chất cây tổng hợp được sẽ chuyển hoá thành chất thứ cấp như: dầu,
protein tích lu
ỹ trong quả và hạt. Kết quả thí nghiệm cho thấy ở 2 thời kỳ này, xử lý
các công th
ức phối hợp B, Mo, Zn và α-NAA không tăng hiệu suất quang hợp thuần ở
m

Trước ra hoa Ra hoa Sau ra hoa Trước ra hoa

Ra hoa Sau ra hoa

1 2,709 ab 1,542 a

0,939 a 1,05 d 6,52 cd 20,24 d
2 2,726 ab 1,603 a

0,956 a 1,10 cd 6,63 cd 20,89 cd
3 2,757 ab 1,585 a

1,029 a 1,13 cd 6,77 c 20,78 cd 132
4 2,778 ab 1,681 a

1,040 a 1,21 ab 7,15 b 22,53 ab
5 2,547 b 1,507 a

0,970 a 1,08 d 6,48 d 18,76 e
6 2,805 ab 1,612 a

0,996 a 1,17 bc 7,14 b 21,58 bc
7 2,880 a 1,626 a

1,106 a 1,26 a 7,75 a 23,29 a
8 2,726 ab 1,546 a


ố quả chắc
(qu
ả/cây)
KL qu
ả chắc

(g/cây)
KL 100 qu
ả
(g)
KL 100 hạt
(g)
1 30,97 b 20,07 e 20,19 g 142,06 d 51,91 d
2 31,33 b 21,47 cd 23,46 d 143,78 c 52,36 cd
3 31,00 b 21,17 cd 24,31 c 144,12 c 52,26 cd
4 33,87 a 22,03 b 24,88 b 148,52 b 53,88 ab
5 28,33 c 19,23 f 21,24 f 144,88 c 51,82 d
6 31,57 b 21,63 bc 24,42 c 147,73 b 53,51 b
7 34,30 a 22,77 a 25,98 a 150,24 a 54,17 a
8 31,77 b 20,97 d 22,38 e 144,96 c 52,70 c
LSD
0,05
1,117 0,515 0,439 1,006 0,605
Với tác dụng tăng số lượng và khối lượng các chỉ tiêu quả và hạt, hỗn hợp B
(0,03%) + Mo (0,03%) + Zn (0,03%) +
α-NAA (20 ppm) đạt năng suất sinh vật (11,152
t
ấn/ha) và năng suất kinh tế (6,001 tấn/ha) cao nhất, tăng 28,69% so với đối chứng
không x
ử lý.

ế ở mức sai khác ý nghĩa so với đối chứng. Điều đó chứng tỏ hỗn hợp vi lượng -
ch
ất điều hoà sinh trưởng bên cạnh tác dụng tăng các hoạt động sinh lý, tăng trưởng
thân lá còn có tác d
ụng tăng sự tạo quả và thúc đNy quá trình vận chuyển và tích luỹ sản
ph
Nm đồng hoá từ nguồn (lá, rễ ) về vật chứa kinh tế của lạc (quả, hạt).
V. Kết luận
4.1. X
ử lý phối hợp B, Mo, Zn và α-NAA cho lạc trồng trên đất cát đã có tác
d
ụng tốt đến tăng trưởng thân, lá, nốt sần ở rễ, quả và năng suất lạc.
4.2. Công th
ức xử lý phối hợp B (0,03%) + Mo (0,03%) + Zn (0,03%) + α-NAA
(20 ppm) có tác d
ụng tốt hơn so với các công thức còn lại mức sai khác có ý nghĩa ở tất
c
ả các chỉ tiêu sinh lý sinh trưởng và năng suất. Năng suất kinh tế tăng tới 28,69% so
v
ới đối chứng.
4.3. B
ước đầu khuyến cáo sử dụng hỗn hợp nguyên tố vi lượng - chất điều hoà
sinh tr
ưởng trên vào 2 thời điểm: ngâm hạt trước khi gieo và phun lên lá ở thời kỳ kết
thúc ra hoa cho cây l
ạc trồng trên đất cát ở Thừa Thiên Huế.
VI. Kiến nghị
C
ần tiếp tục nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của B, Mo, Zn và α-NAA đến phNm
ch

The using B, Mo, Zn and α-NAA to increase crop yields has been successful in many
countries but there has been no research on this technique applied to stimulate the growth and
yield of peanut on sandy soil in Thua Thien Hue province. This experiment was conducted in
2007 – 2008 at Tu Ha Crops Research Center, College of Agriculture and Forestry, Hue
University to investigate the effect of using B, Mo, Zn and α-NAA at difference concentraions on
the growth and productivity of peanut. The results showed that B, Mo, Zn and α-NAA have
significant effects on the growth and pod-yield. The pod-yield could increase up to 23.23 –
28.69% when comparing with control. For peanut planted on sandy soil in Thua Thien Hue, it is
best to use the combination of B (0.03%), Mo (0.03%), Zn (0.03%) and α-NAA (20ppm) to soak
seeds before sowing and spray on leaves after the flowering stage.