165
TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, Số 60, 2010 NHU CẦU SỬ DỤNG CÁC DỊCH VỤ KIỂM TOÁN BÊN NGOÀI
CỦA DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN THỪA THIÊN HUẾ
Hồ Thị Thúy Nga, Hồ Quốc Dũng
Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
TÓM TẮT
Nghiên cứu này được thực hiện trên cơ sở số liệu thu thập được từ 85 doanh nghiệp với
mọi loại hình kinh doanh trên địa bàn Thừa Thiên Huế. Kết quả nghiên cứu cho thấy nhu cầu sử
dụng dịch vụ kiểm toán và các dịch vụ bổ trợ khác ngày càng cao. Mặc dù vậy, các doanh
nghiệp sử dụng dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính vẫn tập trung ở các doanh nghiệp có quy
mô vừa và lớn và là loại hình công ty cổ phần với mục đích sử dụng vẫn là do quy định của
pháp luật. Tuy nhiên, tỷ trọng các doanh nghiệp sử dụng dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính
một cách tự nguyện cũng đáng ghi nhận. Đồng thời, phần lớn các doanh nghiệp có ý định sử
dụng các dịch vụ kiểm toán trong tương lai. Bên cạnh đó, chất lượng và uy tín của các công ty
kiểm toán là yếu tố quan trọng nhất trong việc lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ của các doanh
nghiệp. Nghiên cứu này cũng chỉ ra đa số các doanh nghiệp cho rằng chất lượng, tính kịp thời
của việc cung cấp dịch vụ là đảm bảo, tuy nhiên giá phí kiểm toán vẫn còn ở mức cao.

1. Mở đầu
Với xu thế hội nhập kinh tế quốc tế như hiện nay, cùng với sự lớn mạnh về quy
mô, số lượng, các doanh nghiệp sẽ có cơ hội được tiếp nhận nhiều hơn các nguồn vốn
đầu tư từ các công ty và các tập đoàn lớn. Tuy nhiên, cùng với đó là sức ép về cạnh
tranh giữa các doanh nghiệp sẽ ngày càng khốc liệt hơn. Lúc này, những thông tin tài
chính minh bạch, những số liệu kế toán “sạch” sẽ là cơ sở vững chắc để thu hút niềm tin
nơi nhà đầu tư và tất cả những đối tượng quan tâm khác. Điều đó đã làm nảy sinh nhu
cầu sử dụng dịch vụ kiểm toán ở các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần trong nền kinh

và 50 doanh nghiệp chưa sử dụng dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính (chiếm 58,83%).
Bảng 1. Thông tin chung về doanh nghiệp sử dụng và chưa sử dụng dịch vụ kiểm toán
Tiêu thức phân loại
Doanh nghiệp đã
sử dụng dịch vụ
kiểm toán (%)
Doanh nghiệp
chưa sử dụng dịch
vụ kiểm toán (%)
Loại hình doanh
nghiệp
Cổ phần 71,4 58
Trách nhiệm hữu hạn 22,9 38
Tư nhân 2,9 4
Khác 2,9 0
Quy mô doanh
nghiệp*
Lớn 25,7 0
Vừa 54,3 16
Nhỏ 20 84
Dịch vụ bổ trợ
kèm theo**
Có sử dụng 62,9 32
Không sử dụng 37,1 68
(Nguồn: Số liệu điều tra) 167
* Quy mô doanh nghiệp chỉ xét theo số lượng lao động theo quy định trong Luật Doanh
nghiệp

Do quy định của pháp luật 51,4
Do yêu cầu của nhà cung cấp 0
Do yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền 5,7 168
Do yêu cầu của hoạt động 34,3
Do yêu cầu của bên cho vay 20,0
Theo quy chế của công ty 8,6
(Nguồn: Số liệu điều tra)
Qua bảng 2 có thể thấy rằng, hơn một nửa các doanh nghiệp sử dụng dịch vụ
kiểm toán báo cáo tài chính là do quy định của pháp luật. Trái lại, mục đích sử dụng
dịch vụ kiểm toán để đáp ứng các đối tác có liên quan (bên cho vay, nhà cung cấp ) chỉ
chiếm một phần nhỏ (20%) do các đối tác chưa thực sự nhận thức được tầm quan trọng
của việc sử dụng kết quả kiểm toán trong quá trình đưa ra các quyết định kinh tế. Mặc
dù vậy, một phần không nhỏ (34,3%) các doanh nghiệp sử dụng dịch vụ kiểm toán là để
đáp ứng yêu cầu của hoạt động của chính doanh nghiệp một cách tự nguyện. Từ đó, có
thể thấy các doanh nghiệp đã nhận thức hơn về vai trò của kiểm toán trong việc hỗ trợ
đắc lực cho hoạt động quản lý kinh doanh của mình, và vì vậy ngày càng có nhu cầu cao
hơn trong việc sử dụng dịch vụ kiểm toán.
Bên cạnh đó, mặc dù hiện nay nhu cầu về dịch vụ kiểm toán ngày càng tăng theo
sự phát triển của nền kinh tế thị trường nhưng vẫn còn một số doanh nghiệp chưa nhận
thức được sự cần thiết của việc sử dụng dịch vụ này.
Bảng 3. Lý do khiến doanh nghiệp vẫn chưa sử dụng dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính do
công ty kiểm toán độc lập cung cấp
Chỉ tiêu Tỷ lệ %
Doanh nghiệp chưa thấy cần thiết sử dụng dịch vụ 64
Đối tác của doanh nghiệp chưa có nhu cầu sử dụng báo cáo
tài chính đã được kiểm toán
26

Vì vậy, nhu cầu kiểm toán của các doanh nghiệp trên địa bàn Thừa Thiên Huế trong
tương lai sẽ rất lớn, cho thấy một thị trường về dịch vụ kiểm toán có đầy triển vọng và
tiềm năng để phát triển hơn nữa.
Bảng 4. Ý định sử dụng dịch vụ kiểm toán trong tương lai của các doanh nghiệp chưa sử dụng
Ý định sử dụng trong tương lai Tỷ lệ %
Chắc chắn không 0
Không 2
Chưa rõ 24
Có 50
Chắc chắn có 24
(Nguồn: Số liệu điều tra)
Về lý do tại sao doanh nghiệp lại sử dụng dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính
trong tương lai, chủ yếu là do yêu cầu quản lý của doanh nghiệp (90%). Để đáp ứng nhu
cầu của các đối tác (ngân hàng, cổ đông, nhà đầu tư ) cũng là một lý do quan trọng,
chiếm 36% các doanh nghiệp được điều tra. Ngoài ra, các lý do khác như giá phí kiểm
toán, chất lượng kiểm toán, là không phải yếu tố quan trọng đối với các doanh nghiệp
này.
2.3. Nhận thức của doanh nghiệp về tính cần thiết của các dịch vụ kiểm toán
Theo bảng 5, khi đánh giá về tính cần thiết của hoạt động kiểm toán, các doanh
nghiệp được phân loại theo loại hình và lý do sử dụng không có sự khác biệt. Tuy nhiên,
doanh nghiệp đã sử dụng dịch vụ kiểm toán tất nhiên là có nhận thức cao về vai trò của
dịch vụ kiểm toán đối với hoạt động của mình so với doanh nghiệp chưa sử dụng, với
giá trị trung bình 4,34 so với 3,21. Đồng thời, với kết quả kiểm định P- value = 0,000, 170
chỉ ra sự khác biệt trong việc đánh giá tính cần thiết của dịch vụ kiểm toán giữa hai loại
doanh nghiệp này. Tương tự như vậy, việc nhận thức về tính cần thiết của dịch vụ kiểm
toán cũng có sự khác biệt giữa các doanh nghiệp có quy mô lớn và doanh nghiêp có quy
mô vừa hoặc nhỏ. Tuy nhiên, với giá trị trung bình 3,21 và 3,56, ta có thể thấy các

DN có quy mô lớn 4,25
0,006
DN vừa và nhỏ 3,56
(Nguồn: Số liệu điều tra)
Chú thích: Mức cần thiết: 1: Rất không cần thiết, 2: Không cần thiết, 3: Cần thiết khi
có nhu cầu, 4: Cần thiết, 5: Rất cần thiết
2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn nhà cung cấp các dịch vụ kiểm
toán của các doanh nghiệp đã sử dụng dịch vụ kiểm toán
Bảng 6. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ kiểm toán
Chỉ tiêu Tối thiểu Tối đa Trung bình

Độ lệch Std

Do chất lượng tốt 1,00 5,00 1,4857 0,85307
Do đảm bảo về thời gian 1,00 5,00 3,1714 0,95442
Do giá cả hợp lý 2,00 5,00 3,7429 0,91853
Do uy tín cao 1,00 5,00 2,2286 1,26225
Do thái độ phục vụ tốt 2,00 5,00 4,3143 0,86675
(Nguồn số liệu điều tra)
Chú thích: 1: Rất quan trọng, 2: Quan trọng, 3: Bình thường, 4: Không quan trọng, 5:
Rất không quan trọng 171
Một cuộc kiểm toán được đánh giá là hiệu quả nếu đảm bảo đầy đủ các tiêu chí
về chất lượng, giá phí, thời gian thực hiện dịch vụ, về uy tín và thái độ phục vụ của
công ty kiểm toán. Số liệu điều tra ở bảng 6 cho thấy, khi doanh nghiệp lựa chọn đơn vị
thực hiện kiểm toán thì yếu tố họ đặt lên hàng đầu chính là chất lượng của dịch vụ kiểm
toán, tiếp đến là uy tín của các công ty kiểm toán. Các yếu tố như việc đảm bảo thời
gian, giá cả và thái độ không phải là quan trọng nhất. Đây cũng là một đặc trưng riêng

kiểm toán
3,7714 4 0,730
Chấp nhận
H
0

(Nguồn: số liệu điều tra)
Chú thích:
Chất lượng dịch vụ kiểm toán: 1: Rất kém, 2: Kém, 3: Bình thường, 4: Tốt, 5: Rất tốt
Giá phí kiểm toán: 1: Rất thấp, 2: Thấp, 3: Bình thường, 4: Cao, 5: Quá cao
Tính kịp thời: 1: Rất không kịp thời, 2: Không kịp thời, 3: Bình thường, 4: Kịp thời, 5:
Rất kịp thời
Với giá trị trung bình 3,8 và mức ý nghĩa kiểm định lớn hơn 0,05 nên có đủ cơ
sở để chấp nhận giả thiết H
0
(chất lượng dịch vụ kiểm toán đáp ứng tốt yêu cầu từ phía
doanh nghiệp). Như vậy, trong số doanh nghiệp được khảo sát đã sử dụng dịch vụ kiểm
toán thì đa phần các doanh nghiệp đều cho rằng hiện nay chất lượng của các dịch vụ đều
đáp ứng tốt những yêu cầu từ phía các doanh nghiệp. Đánh giá này dựa trên việc sử
dụng các dịch vụ kiểm toán đã góp phần làm tăng giá trị cho các doanh nghiệp cũng như
giúp doanh nghiệp ngày càng hoàn thiện hệ thống quản lý. Tính chuyên nghiệp của các
kiểm toán viên hiện nay là lý do cơ bản giúp các dịch vụ kiểm toán ngày càng được
nâng cao hơn về chất lượng. Bên cạnh đó, các lý do như tính cạnh tranh, việc xây dựng 172
và khẳng định giá trị thương hiệu của các công ty kiểm toán cũng góp phần làm cho
chất lượng của các dịch vụ này ngày càng được nâng cao.
Bên cạnh chất lượng của dịch vụ kiểm toán ngày càng được nâng cao thì các
công ty kiểm toán cũng chú trọng hơn đến việc đảm bảo tính kịp thời trong hoạt động

* Về phía chính quyền và các cơ quan chức năng
Nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp và các đối tác của doanh nghiệp trên
địa bàn bằng cách tổ chức các buổi hội thảo bàn về lợi ích và tầm quan trọng của dịch 173
vụ kiểm toán và các dịch vụ hỗ trợ kèm theo. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng nên
hoàn thiện hơn nữa các chính sách cũng như các quy định của pháp luật về hành nghề
kiểm toán tư nhân và công ty kinh doanh dịch vụ kế toán, kiểm toán.
* Về phía các công ty kiểm toán
Trước hết, các công ty kiểm toán phải nắm được đặc trưng của các doanh nghiệp
trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế để từ đó đề ra các phương án kinh doanh thích hợp.
Các công ty kiểm toán nên có những chế độ ưu đãi cho các khách hàng thân thiết cũng
như các khách hàng mới tiếp cận, từ đó tạo mối liên hệ mật thiết giữa công ty và khách
hàng. Đối với những doanh nghiệp có nhu cầu nhưng chưa có đủ điều kiện về tài chính
để sử dụng dịch vụ, các công ty kiểm toán nên có những chính sách riêng như cho
khách hàng nợ phí, giảm giá phí của dịch vụ qua đó tranh thủ được một lượng khách
hàng tiềm năng trong tương lai. Bên cạnh đó, các công ty kiểm toán nên không ngừng
nâng cao chất lượng cho các dịch vụ của mình. Để thực hiện điều này, công ty nên nâng
cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ kiểm toán viên, có bồi thường thích
đáng nếu không hoàn thành yêu cầu nhằm tạo niềm tin cho khách hàng và cho khách
hàng thấy được tinh thần trách nhiệm của công ty.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Jensen, M. C., and W. H. Meckling. Theory of the firm: managerial behaviour, agency
costs and ownership structure. Journal of Financial Economics. No. 3, (1976), 305-
360.
2. Lambert, R. A. Contracting theory and accounting. Journal of Accounting and
Economics. No. 32, (2001), 3-87.
3. Ng, D. S. An information economics analysis of financial reporting and external audit.