Rèn luyện kỹ năng xây dựng đoạn văn nghị
luận ở lớp 10 Trung học phổ thông
Nguyễn Thị Xoan Trường Đại học Giáo dục
Luận văn ThS. ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (Bộ môn Ngữ văn)
Mã số: 60 14 10
Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Quang Ninh
Năm bảo vệ: 2012 Abstract. Hệ thống hoá cơ sở lí luận và thực tiễn của rèn luyện kỹ năng xây dựng
đoạn văn nghị luận. Đề xuất một số cách rèn luyện kỹ năng xây dựng đoạn văn qua
việc dạy học văn nghị luận ở lớp 10 Trung học phổ thông. Tiến hành thực nghiệm sư
phạm để kiểm tra tính khả thi của các biện pháp đề đề xuất.

Keywords. Ngữ văn; Phương pháp giảng dạy; Văn nghị luận

Content
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
1.1. Trong hệ thống ngôn ngữ, đoạn văn là một đơn vị có ý nghĩa rất quan trọng. Chính vì thế để
góp phần nâng cao chất lượng của việc sử dụng ngôn ngữ trong học tập và giao tiếp hàng ngày
của học sinh thì mỗi giáo viên trong quá trình giảng dạy cần có ý thức rèn luyện kỹ năng xây
dựng đoạn, liên kết đoạn.
1.2. Dạy học làm văn thực chất chính là cung cấp cho học sinh những kỹ năng để giao tiếp, lĩnh
hội và tạo lập văn bản. Nên trong quá trình giảng dạy giáo viên ngoài việc rèn luyện cho học sinh

giáo khoa ở trường THPT Tạp chí ngôn ngữ, (16). Bài viết đã nêu lên một số bất cập trong
chương trình Làm văn, trên cơ sở đó đề xuất một số yêu cầu về mặt phương pháp.
Cũng bàn về phương pháp dạy học văn nghị luận, tác giả Đỗ Kim Hồi trong Báo các
khoa học tại hội thảo đổi mới phương pháp dạy học văn THPT cũng đưa ra nhận định:
“Chúng ta coi việc làm văn nghị luận là một yêu cầu bắt buộc là công việc bắt buộc với mỗi
học sinh, nhưng chúng ta lại không làm cho các em thấy được các hoạt động ấy bắt nguồn và
sẽ còn gắn bó thân thiết với đời sống của mối con người” [3,301].
Từ những ý kiến của các nhà nghiên cứu trên cho thấy dạy học văn nghị luận là công
việc, là yêu cầu vô cùng quan trọng của việc dạy học trong nhà trường phổ thông.
2.2. Những công trình liên quan trực tiếp đến đề tài
Đoạn văn là đơn vị cơ bản trong hệ thống ngôn ngữ và có ý nghĩa quan trọng trong
quá trình giao tiếp và tạo lập văn bản. Chính vì vậy, nó trở thành đối tượng nghiên cứu của
nhiều nhà ngôn ngữ học, nhà sư phạm…
Tác giả Nguyễn Quang Ninh trong cuốn 150 bài tập rèn luyện kỹ năng dựng đoạn văn
đã đề cập đến những vấn đề lý thuyết về đoạn văn, trong đó tác giả quan tâm nhất là khái niệm
đoạn văn “Nên coi đoạn văn vừa là sự phân đoạn nội dung vừa là sự phân đoạn hình thức.
Đoạn văn vừa là kết quả của sự phân đoạn văn bản, vừa là kết quả của sự phân đoạn văn bản
về mặt lôgic - ngữ nghĩa, ngữ pháp, vừa là kết quả của việc thể hiện biểu cảm, thẩm mỹ”
[15,tr.7].
Tiếp tục phát triển quan điểm trên, cuốn sách Luyện cách lập luận trong đoạn văn
nghị luận cho học sinh phổ thông do nhóm tác giả Nguyễn Quang Ninh, Nguyễn Thị Ban,
Trần Hữu Phong biên soạn tập trung chủ yếu vào việc rèn luyện cho học sinh lập luận trong
đoạn văn nghị luận. Ngoài ra cuốn sách cũng cung cấp thêm một số lý thuyết về đoạn văn và
hệ thống bài tập khá phong phú và bổ ích.
Tiếp tục phát triển quan điểm trên, cuốn sách Luyện cách lập luận trong đoạn văn
nghị luận cho học sinh phổ thông do nhóm tác giả Nguyễn Quang Ninh, Nguyễn Thị Ban,
Trần Hữu Phong biên soạn tập trung chủ yếu vào việc rèn luyện cho học sinh lập luận trong
đoạn văn nghị luận. Ngoài ra cuốn sách cũng cung cấp thêm một số lý thuyết về đoạn văn và
hệ thống bài tập khá phong phú và bổ ích.
Với mục đích rèn kỹ năng viết đoạn văn nói chung và kỹ năng dựng đoạn văn nói

các kỹ năng. Luận văn này tập trung vào việc rèn luyện cho học sinh lớp 10 kỹ năng xây
dựng đoạn văn qua dạy học về văn nghị luận. Đây được coi là khâu không thể thiếu trong bài
làm văn nghị luận.
7. Giả thuyết khoa học
Nếu vận dụng tốt các tiền đề lý luận về lý thuyết đoạn văn và các kỹ năng xây dựng
đoạn văn vào thực tiễn việc dạy - học làm văn nghị luận sẽ giúp học sinh nắm vững hơn về lý
thuyết, đồng thời giúp các em vận dụng một cách chủ động các kỹ năng xây dựng đoạn văn
và tạo lập văn bản lôgic, mạch lạc, khắc phục được những yếu kém, những lỗi thường gặp
trong bài văn nghị luận.
8. Phƣơng pháp nghiên cứu
8.1. Nhóm phương pháp phân tích , tổng hợp
8.2. Nhóm phương pháp điều tra, khảo sát
8.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
8.4. Phương pháp thống kê
9. Dự kiến đóng góp của luận văn
9.1. Về lý luận
- Góp phần hệ thống hoá lý luận về dạy học Làm văn THPT nói chung và và dạy học
văn nghị luận nói riêng trong chương trình Ngữ văn 10.
- Góp thêm cơ sở khoa học cho việc đổi mới phương pháp dạy và học Làm văn
THPT.
9.2. Về thực tiễn
- Đề xuất các cách thức rèn luyện kỹ năng xây dựng đoạn văn nghị luận cho học sinh
THPT.
- Giúp giáo viên thuận lợi hơn trong quá trình rèn luyện cho học sinh lớp 10 viết đoạn
văn nghị luận.
10. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận chung, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của
luận văn được trình bày trong ba chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài
Chương 2: Tổ chức rèn luyện kỹ năng xây dựng đoạn văn nghị luận ở lớp 10 Trung

1.1.2.4. Lập dàn ý bài văn nghị luận
Học sinh cần phải có thói quen rèn luyện lập dàn ý trước khi bắt tay vào viết bài văn
vì nếu đã hình thành được một dàn ý tốt thì sẽ là một đảm bảo chắc chắn cho sự thành công
của bài văn.
Cũng như nhiều kiểu văn bản khác, bài văn nghị luận được xây dựng theo bố cục gồm
ba phần lớn:
- Phần mở bài: Giới thiệu và định hướng triển khai vấn đề nghị luận.
- Phần thân bài: Triển khai lần lượt các luận điểm, luận cứ
- Phần kết bài: Nhấn mạnh hoặc mở rộng vấn đề nghị luận.
1.1.3. Đoạn văn nghị luận
1.1.3.1. Khái niệm về đoạn văn và đoạn văn nghị luận
* Khái niệm đoạn văn
Đoạn văn là một khái niệm cho đến nay đã và đang tồn tại nhiều cách hiểu khác nhau.
Những cách hiểu này tập trung vào hai hướng chính:
Hướng thứ nhất xem đoạn văn là sự phân đoạn hoàn toàn mang tính chất hình thức
Hướng thứ hai lai là sự quan niệm đoạn văn là sự phân đoạn nội dung, phân đoạn ý.
Hai cách hiểu trên bên cạnh những mặt tích cực còn bộc lộ những điểm chưa thoả
đáng. Chính vì vậy cách hiểu thoả đáng hơn cả cần kết hợp hai quan niệm trên làm một, tức
là xem đoạn văn vừa là sự phân đoạn về nội dung, vừa là sự phân đoạn về hình thức.
Ở nhà trường, với mục đích rèn luyện cho học sinh biết cách chia bài văn ra các ý rõ ràng,
minh bạch , vì thế chúng ta chỉ nghiên cứu đoạn văn trong một lần xuống dòng và đoạn văn gồm
hai câu trở lên, diễn đạt một ý tương đối hoàn chỉnh.
* Khái niệm đoạn văn nghị luận:
Đoạn văn nghị luận là một phần của văn bản nghị luận. Văn bản nghị luận là văn bản
được viết ra nhằm xác lập cho người đọc (Người nghe) một tư tưởng, một quan điểm.
* Phân loại đoạn văn nghị luận theo hình thức kết cấu :
Đoạn diễn dịch :
Đoạn song hành.
Đoạn móc xích.
Đoạn tổng- phân- hợp.

chất, đặc điểm, phương pháp, cách xây dựng đoạn văn nghị luận.
1.2. Cơ sở thực tiễn
1.2.1. Mục tiêu, nội dung chương trình Ngữ văn 10
1.2.1.1. Mục tiêu
Mục tiêu tổ chức dạy học Làm văn nghị luận là hoàn thiện tri thức Làm văn nghị luận,
rèn luyện kỹ năng tạo lập văn bản, kỹ năng nghị luận về một vấn đề trong đời sống, trong văn
chương, kỹ năng lập luận trong giao tiếp.
1.2.1.2. Chương trình Ngữ văn 10
Trong chương trình giáo dục phổ thông, môn Ngữ văn được ban hành kèm theo quyết
định số 16/2006/QĐ - Bộ Giáo dục – Đào tạo, ngày 05 tháng 05 năm 2006 của Bộ trưởng bộ
giáo dục và đào tạo ở bậc THPT, phần Làm văn được học từ lớp 10 đến lớp 12. Phần Làm
văn bậc THPT được xây dựng trong mối quan hệ hữu cơ với các phần văn học, Tiếng việt và
đảm bảo tính khoa học thiết thực. Cụ thể chương trình được xây dựng trên cơ sở quan điểm
tích hợp được phát triển lên từ cấp THCS.
Nhiệm vụ của Làm văn lớp 10 nói chung và học văn nghị luận nói riêng chủ yếu là ôn tập,
hệ thống hoá và nâng cao thêm các kiến thức và kỹ năng cho học sinh, tạo điều kiện để mở rộng,
nâng cao và hoàn thiện ở các lớp 11,12. Đó cũng là một điều kiện thuận lợi để học sinh có điều kiện
rèn luyện kỹ năng xây dựng đoạn văn nghị luận - một nhân tố quan trọng trong việc viết bài làm
văn nghị luận.
1.2.2. Thực trạng dạy và học đoạn văn nghị luận ở trường THPT
1.2.2.1. Khảo sát thực trạng
- Mục đích khảo sát
Khảo sát thực trạng dạy và học đoạn văn nghị luận ở trường THPT để thấy được
những ưu điểm và hạn chế, nguyên nhân dẫn đến những hạn chế, yếu kém để từ đó đề xuất
những giải pháp sư phạm nhằm giúp học sinh viết đoạn văn tốt hơn.
- Đối tượng kháo sát
Chúng tôi chọn đối tượng khảo sát là học sinh khối 10 trường THPT Kinh Môn và
trường THPT Nhị Chiểu trên địa bàn huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương.
- Nội dung khảo sát
Chúng tôi đã tiến hành và tổng hợp 35 phiếu điều tra giáo viên và 186 học sinh lớp