23
Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXV, số 1A-2006

Kết quả bớc đầu nghiên cứu đánh giá khả năng bị
stress nhiệt ẩm của bò sữa nuôi ở Nghệ an

Nguyễn Kim Đờng
(a)Tóm tắt. Nghiên cứu đã đánh giá khả năng bị stress nhiệt ẩm không khí của 3
nhóm bò sữa đang nuôi tại Nghệ An. Các kết quả thu đợc cho thấy, với nhiệt độ và độ
ẩm khá cao ở Nghệ An thì các tháng 11, 12, 1, 2, 3 bò có khả năng không bị stress, các
tháng 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 bò luôn có nguy cơ bị stress nhiệt ẩm. Trong các tháng bò không
có nguy cơ bị stress thì vẫn có những ngày và những thời điểm (lúc 13 giờ) bò có nguy cơ
bị stress nhiệt ẩm. Sự biến động của nhiệt ẩm đã gây nên sự biến động của các hoạt
động sinh lý chức năng (tuần hoàn, hô hấp, thân nhiệt) của bò, trong đó nhịp tim có biến
động lớn nhất, thấp nhấp là thân nhiệt. Trong ba nhóm bò hớng sữa đang nuôi ở Nghệ
An thì nhóm bò HF chịu ảnh hởng của sự biến động về nhiệt ẩm mạnh nhất, thấp nhất
là nhóm bò F
1
.

I. Đặt vấn đề
Cuộc sống của mọi sinh vật luôn gắn bó mật thiết với ngoại cảnh. Trong điều
kiện ngoại cảnh bình thờng, mọi hoạt động sống của cơ thể luôn đợc giữ trong
các giới hạn nhất định. Khi gặp các điều kiện bất lợi của ngoại cảnh, sinh vật sẽ
có một phản ứng gọi là stress.
Stress là hiện tợng động vật nói chung, vật nuôi nói riêng, có những thay
đổi trong hoạt động sống, đặc biệt là các hoạt động sinh lý chức năng (hô hấp,

- Nhiệt độ cơ thể, nhịp tim và nhịp thở của từng cá thể bò đợc xác định nhờ
các thiết bị thông thờng trực tiếp ngay trên từng cá thể.
Các số liệu thu đợc xử lý bằng chơng trình Excel trên máy vi tính.
III. Kết quả và thảo luận
Thông qua các số liệu do trạm khí tợng thủy văn Nghệ An cung cấp chúng
tôi đã tính toán đợc nhiệt độ, độ ẩm không khí và chỉ số THI chung theo từng
tháng cho hai vùng đang nuôi bò sữa là Cửa Lò và Nghĩa Đàn (Nghệ An), các kết
quả thu đợc trình bày trên Bảng 1.
Bảng 1. Nhiệt độ, độ ẩm không khí và chỉ số THI tại vùng Nghĩa Đàn
và Cửa Lò - Nghệ An, năm 2004
Nhiệt độ (
0
C) Độ ẩm (%) THI
Tháng
Cửa Lò

Nghĩa
Đàn
Cửa Lò

Nghĩa
Đàn
Cửa Lò

Nghĩa
Đàn
1 18.3 17.6 90 87 64.56 63.27
2 18.3 17.9 90 88 64.58 63.80
3 20.7 20.5 90 85 68.64 68.00
4 24.3 24.4 89 86 74.66 74.50

0
C hoặc
lên tới 38-39
0
C, ở Cửa Lò do gần biển nên nhiệt độ có thấp hơn, song vẫn có
những ngày nhiệt độ giảm xuống đến 16-17
0
C hoặc lên tới 37-38
0
C.
Độ ẩm trung bình của các tháng trong năm ở Cửa Lò là 83.8% (73-90%), ở
Nghĩa Đàn là 84,8% (79-89%). Sự chênh lệch về độ ẩm không khí giữa 2 vùng là
không lớn (1%). Độ ẩm không khí ở vùng Nghĩa Đàn cao hơn ở Cửa Lò và giữa
các tháng trong năm chênh lệch nhau không nhiều và luôn luôn ở mức cao (79%).
Độ ẩm không khí ở vùng Cửa Lò cũng ở mức cao, song trong năm có những tháng
độ ẩm không khí đạt mức nhỏ hơn 75% (tháng 6 và 7).
Trên cơ sở các giá trị nhiệt độ và độ ẩm không khí thu đợc nh trên, dựa
vào công thức tính chỉ số THI của Wierma (1990) chúng tôi đã tính đợc các giá
trị THI chung cho cả hai vùng nh trên bảng 1. Qua các chỉ số THI thu đợc và
theo quy định của Wierma (THI > 72 - 78 bò có nguy cơ bị stress, THI > 78 - 88
bò bị stress nặng - nguy hiểm và THI > 88 bò bị stress rất nặng - rất nguy hiểm)
chúng ta có thể thấy: Các tháng 11, 12, 1, 2 và 3, bò không có nguy cơ bị stress
nhiệt ẩm. Các tháng còn lại trong năm bò điều có nguy cơ bị stress nhiệt ẩm. Đặc
biệt là các tháng 5, 6, 7, 8 và 9 các chỉ số THI đều lớn hơn 78, có nghĩa là những
tháng này bò có nguy cơ bị stress nhiệt ẩm nặng - nguy hiểm. Tuy nhiên, cũng
cần phải hiểu thêm rằng, trong những tháng có chỉ số THI < 72 không có nghĩa
bò sẽ hoàn toàn không bị stress nhiệt ẩm, bởi lẽ trong các tháng đó vẫn có những
ngày nhiệt độ và độ ẩm không khí cao hơn rất nhiều so với giá trị trung bình.
Để có thể nhìn nhận đánh giá về nguy cơ bị stress nhiệt ẩm của bò nuôi tại
Nghệ An và một số địa phơng khác trong cả nớc chúng tôi đã tham khảo và tổng

tất cả các ngày trong tháng và thu đợc các kết quả trên Bảng 3.
Bảng 3. Nhiệt độ và độ ẩm trong thời gian nghiên cứu
Thời điểm
Thông số 7h00 13h00 19h00 Trung bình

Nhiệt độ (0) 19.7 24.0 22.1 21.4
Độ ẩm (%) 89.9 77.0 82.2 83.1
THI 65.7 73.0 70.4 70.2
Trong một ngày nhiệt độ tăng dần trong khoảng thời gian từ 7 giờ đến 13 giờ
và giảm dần trong khoảng thời gian từ 13 giờ đến 19 giờ. Tuy nhiên, cũng phải
nhận thấy rằng do không theo dõi chính xác đợc nhiệt độ tại tất cả các giờ trong
ngày nên cha thể nói đây là các thời điểm có mốc nhiệt độ thấp nhất hay cao
nhất trong ngày. Ngợc lại, với sự biến động của nhiệt độ, độ ẩm không khí giảm
dần trong khoảng thời gian từ 7 giờ sáng đến 13 giờ và tăng dần trong khoảng
thời gian từ 13 giờ đến 19 giờ.
Trên cở sở của nhiệt độ và độ ẩm thu đợc, chúng tôi cũng đã tính đợc các
chỉ số THI tơng ứng với các thời điểm xác định. Chỉ số THI tính dựa vào giá trị
trung bình/ngày của nhiệt độ và độ ẩm không khí là 70.2, có nghĩa là bò không có
nguy cơ bị stress nhiệt ẩm. Tuy nhiên, khi tính dựa vào giá trị cụ thể tại các thời
điểm đo nhiệt độ và độ ẩm trong ngày thì vào lúc 13 giờ có chỉ số THI = 73 (> 72),
có nghĩa là tại thời điểm này bò có nguy cơ bị stress. Điều này cho thấy, trong
một ngày mà đã có sự sai khác giữa các thời điểm nh vậy thì giữa các ngày
trong một tháng và giữa các tháng trong một năm chắc chắn sẽ có nhiều sai
khác.

27
Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXV, số 1A-2006

Một số nhà nghiên cứu cho rằng, thực tế khi có giá trị THI cảnh báo vật
nuôi có nguy cơ hoặc bị stres nhiệt ẩm thì chỉ có khoảng 10% cá thể bị stress thật


38.8 0.2

Nhịp tim (lần/phút)
62.1 1.6 70.5 1.3

65.7 1.8

Nhịp thở (lần/phút)
15.7 0.9 20.8 1.1

17.6 0.9F
2
(n = 3)
Thân nhiệt (
0
C)
38.4 0.1 39.0 0.2

38.5 0.1

Nhịp tim (lần/phút)
60.1 1.9 68.5 2.4

64.0 1.8

Nhịp thở (lần/phút)

2
và 4.7 lần/phút ở bò F
1
.
Mức chênh lệch tơng ứng của thân nhiệt là: Trung bình 0.6
0
C, cụ thể là
0.7
0
C ở bò HF, 0.6
0
C ở bò F
2
và 0.5
0
C ở bò F
1
.
Nh vậy, rõ ràng thân nhiệt là thông số có tính ổn định hơn và nhịp tim là hoạt
động có tính biến động hơn trong ba hoạt động sinh lý chức năng của bò. Điều đó có
nghĩa là hoạt động tuần hoàn của cơ thể là hoạt động bị ảnh hởng lớn nhất khi có

28

Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXV, số 1A-2006 sự biến động của nhiệt ẩm không khí. Kết quả này hoàn toàn phù hợp với chức năng
của sinh lý tuần hoàn, nó làm nhiệm vụ đa máu ra ngoại vi để thải nhiệt, đồng
thời nó cũng đa máu lên phổi để trao đổi khí và thải nhiệt.

Các kết quả trên cũng cho thấy, tại các thời điểm trong ngày, trong tháng và
trong năm nếu có các giá trị THI > 72, dự báo bò có nguy cơ bị stress nhiệt ẩm
thì mức độ bị stress nhiệt ẩm ở các nhóm bò khác nhau cũng sẽ khác nhau.
Chúng tôi cho rằng bò F
1
sẽ bị stress nhiệt ẩm ít nhất và nhẹ nhất, tiếp đến là bò
F
2
, thờng xuyên nhất và nặng nhất là bò HF.
IV. Kết luận
Qua các kết quả thu đợc nh trên chúng tôi sơ bộ có một số nhận xét bớc
đầu nh sau:
- Trong điều kiện thời tiết khí hậu của Nghệ An, các tháng 10, 11, 1, 2 và 3
bò không có nguy cơ bị stress, các tháng 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 bò luôn có nguy cơ bị
stress nhiệt ẩm.
- Trong các tháng bò không có nguy cơ bị stress thì vẫn có những ngày và
những thời điểm (lúc 13 giờ) bò có nguy cơ bị stress nhiệt ẩm.
- Sự biến động của nhiệt ẩm trong một ngày đã gây nên sự biến động của các
hoạt động sinh lý chức năng (tuần hoàn, hô hấp, thân nhiệt) của cơ thể bò, trong
đó nhịp tim có biến động lớn nhất và thấp nhấp là thân nhiệt.
- Trong ba nhóm bò hớng sữa đang nuôi ở Nghệ An thì nhóm bò HF chịu
tác động của sự biến động của nhiệt ẩm mạnh nhất và thấp nhất là nhóm bò F
1
. 29
Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXV, số 1A-2006
30

§¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXV, sè 1A-2006
SUMMARY

Some results of study on the getting stress by heat
and humidity of dairy cow raising in Nghe An
Studying evaluated the possibility of getting stress by temperature and
humidity of 3 dairy cattle group raising in Nghe An. The obtained results show
that, with rather high temperature and humidity in Nghe An, in months
November, December, January, February and March dairy cattle group do not have
possibility getting stress, on contrary in months April and October cattle have
possibility getting stress by temperature and humidity. Cattle could have
possibility getting stress by temperature and himidity in some day in a month and
some hour day (13pm) in a day. The fluctuation of temperature and humidity in a
day causes the variation of physiology activities (circulation, respiration and body
temperature) of cattle, the highest variation is in circulation and the lowest is body
temperature. In three groups of dairy cattle raising in Nghe An, HF group has
getting biggest and F
1
group has getting lowest influence of temperature and