Chỉång 6: Kh nàng cung cáúp nỉåïc v sỉí dủng nỉåïc.

1. Nhỉỵng ngưn cung cáúp nỉåïc.

Nỉåïc l thnh pháưn thiãút úu ca con ngỉåìi. Trong khong 105.000km
3
/nàm nỉåïc
mỉa ngưn cung cáúp nỉåïc cho hnh tinh, cọ khong 1/3 âäø ra säng, 2/3 quay tråí lải
khê quøn do bäúc håi bãư màût v quạ trçnh thoạt håi nỉåïc båíi thỉûc váût. Lủc âëa âỉåüc
xem cọ trỉỵ lỉåüng nỉåïc låïn nháút l nam M v Cháu Ạ. Hai lủc âëa ny chiãúm khong
12% diãûn têch âáút, nhỉng trỉỵ lỉåüng nỉåïc chiãúm khong 25% lỉåüng nỉåïc trãn trại âáút.

Ti ngun nỉåïc ngt cáưn cho sỉû säúng con ngỉåìi chiãúm khong 2,08% khäúi lỉåüng
chung ca thy quún. Pháưn nỉåïc ngt ny åí dảng âọng bàng, con ngỉåìi khäng thãø
sỉí dủng âỉåüc. Nhỉ váûy nỉåïc sỉí dủng âỉåüc chiãúm khong 0,31%.

2. Chu trçnh khä hản.

Nỉåïc mỉa thç khäng bao giåì âỉåüc phán phäúi âäưng âãưu theo âëa hçnh cng nhỉ
lỉåüng nỉåïc mỉa hng nàm. ÅÍ mäùi lủc âëa, cọ vi vng m lỉåüng mỉa phán bäú
khäng âãưu do nh hỉåíng ca âëa hçnh hồûc do täúc âäü ca gêo. Nhçn chung, chu k
ca ma khä v mỉa trong nàm s tảo ra nhỉỵng vng khä hản tảm thåìi. Sỉû thiãúu
nỉåïc gáy nh hỉåíng tráưm trng åí nhỉỵng vng bạn sa mảc, nåi m lỉåüng nỉåïc l úu
täú tháût sỉû l úu täú xạc âënh sỉû phán bäú ca thỉûc váût v âäüng váût. ÅÍ M chu k khä
hản khong 30 nàm, nhỉỵng nàm khä hản tráưm trng nháút l 1870, 1900, 1930, 1960.

3. Cạc kiãøu sỉí dủng nỉåïc.

Ty theo kiãøu sỉí dủng nỉåïc khạc nhau, âi hi cháút lỉåüng nỉåïc cng ráút khạc nhau.
1. Sỉí dủng nỉåïc cho âä thë, nhàòm cung cáúp lỉåüng nỉåïc cho àn úng, sinh hoảt vãû
sinh,

nỉåïc tråí nãn khan hiãúm, v âang åí tçnh trảng bë ä nhiãùm. ÅÍ ÂBSCL, nh nh cọ thãø
sỉí dủng ngưn nỉåïc ngáưm, h cọ thãø th khoan giãúng m khäng cáưn âỉåüc phẹp
ca nh nỉåïc. Thỉûc ra âáy l dảng nỉåïc ngáưm thäø nhỉåỵng chè mäüt thåìi gian ngàõn,
ngưn nỉåïc ny bë nhiãùm phn, màûn v cúi cng cọ nhiãưu nåi phi ngỉng sỉí dủng,
hồûc chè sỉí dủng cho viãûc vãû sinh cạc khu chưng trải chàn ni. Viãûc lm ny cho
tháúy thỉïc ca ngỉåìi dán chỉa cao trong viãûc sỉí dủng ti ngun ny, v sỉû qun l
lng lo ca cạc cå quan cọ trạch nhiãûm ca nh nỉåïc. Kãút qu cúi cng âỉa âãún sỉû
lng phê tráưm trng ngưn ti ngun qu ca nhán loải.

6. Hiãûn trảng sỉí dủng nỉåïc åí Viãût Nam.

6.1. Hiãûn trảng sỉí dủng nỉåïc sảch cho näng thän.

Vo nhỉỵng nàm cúi ca thãú k XX, nỉåïc sảch cho näng thän â âang l váún âãư
quan tám hng âáưu, âàûc biãût l åí Viãût Nam, chênh ph â quan tám v âỉa vo
chỉång trçnh âỉåüc ỉu tiãn gii quút. Âäúi våïi näng thän, nỉåïc ngt v sảch l nhu
cáưu täúi cáưn thiãút cho sinh hoảt täúi thiãøu ca con ngỉåìi. Cạc ngưn nỉåïc chênh l nỉåïc
bãư màût (säng ngi, ao, häư). trong nhỉỵng nàm gáưn âáy, nỉåïc ngáưm cng âỉåüc sỉí
dủng åí näng thän Viãûtnam, tuy nhiãn cọ pháưn suy gim vãư trỉỵ lỉåüng v cháút lỉåüng.

Ngưn nỉåïc sinh hoảt chênh cho ngỉåìi dán åí vng näng thän Viãût Nam l nỉåïc tỉì
säng, rảch, ao, häư. Do thọi quen sinh hoảt nãn mi cháút thi tỉì sinh hoảt, tỉì chàn
ni âãưu thi trỉûc tiãúp ra säng rảch. Âáy chênh l ngưn lan truưn ngưn dëch bãûnh
nguy hiãøm qua âỉåìng rüt. Màût khạc cạc cháút thi tỉì cạc hoảt âäüng cäng näng
nghiãûp chỉa âỉåüc xỉí l â gáy ä nhiãùm nàûng âãún ngưn nỉåïc sinh hoảt v àn úng

47
ca ngỉåìi dán näng thän. ÅÍ Viãût nam trong nhỉỵng nàm vỉìa qua, âỉåüc sỉû ti tråü ca
täø chỉïc UNICEF, våïi kinh phê hng nàm khong 30 triãûu USD, tçnh hçnh nỉåïc sảch åí
näng thän â ci thiãûn âạng kãø. tuy nhiãn so våïi nhu cáưu thç váùn chỉa âỉåüc tha

khạc nhau m chỉa âỉåüc xỉí l.
2. Ä nhiãùm cäng nghiãûp cng ráút tráưm trng, 95% cạc nh mạy hiãûn nay chỉa cọ
hồûc cọ bäü pháûn xỉí l thä så, âàûc biãût åí cạc nh mạy dãût, thüc da, họa cháút, chãú
biãún thỉûc pháøm.
3. Ngưn thi khạ nguy hiãøm l tỉì cạc bãûnh viãûn. Háưu hãút khong 56% chỉa cọ
phỉång ạn xỉí l. Nãúu cạc cháút thi theo äúng chy ra säng, tỉì säng lải båm tråí lải
cho sinh hoảt thç vä cng tráưm trng, v s tháût sỉû khäng cọ läúi thoạt nãúu nhỉ
khäng gii quút xỉí l ä nhiãùm táûn ngưn gäúc ca nọ.

48

7. Kãút lûn.

Våïi hiãûn trảng ngưn nỉåïc nhỉ hiãûn nay, váún âãư ä nhiãùm khạ tráưm trng. Vç váûy
chụng ta cáưn cọ mäüt säú biãûn phạp tháût củ thãø v triãût âãø, táûp trung vo cạc màût sau:

1. Cọ qui âënh våïi táút c xê nghiãûp phi xỉí l nỉåïc thi cháút thi trỉåïc khi dáùn ra
kãnh hồûc säng rảch.
2. Náng cao thỉïc bo vãû mäi trỉåìng, náng cao trçnh âäü dán trê cho mi ngỉåìi nháút
l dán trê vãư mäi trỉåìng.
3. Cọ cạc biãûn phạp kiãøm soạt ä nhiãùm tỉì vng näng thän v miãưn nụi, Nhỉỵng
vng bë màûn phn thç nãn âãư xút hỉåïng qun trë âãø chäúng ä nhiãùm ngưn nỉåïc.
4. Nghiãn cỉïu cháút lỉåüng mäi trỉåìng nỉåïc phi âäưng bäü v täøng håüp, nháút l
nghiãn cỉïu cháút lỉåüng nỉåïc khäng thãø tạch råìi våïi cháút lỉåüng mäi trỉåìng âáút.

Cáu hi ciú chỉång.

1. Tải sao nỉåïc ngáưm l ngưn ti ngun qu hiãúm?
2. Cạc ngun nhán ch úu gáy ra tçnh trảng thiãúu nỉåïc?
3. Nỉåïc mỉa l ngưn ti ngun qu, nhỉng ngy nay cháút lỉåüng nỉåïc â bë suy