GIÁO TRÌNH LỊCH SỬ NGHỆ THUẬT
TRẤN VĂN TÂM Trang 1

CHƯƠNG II

NGHỆ THUẬT GÔ TÍCH.

Thời Trung Cổ kéo dài từ lúc thành Roma sụp đổ vào năm 410 sCN cho tới
đầu Thời Phục Hưng, thế kỷ 15. Thì nghệ thuật Gô Tích chiếm trọn ba thế kỷ sau
cùng của Thời Trung Cổ. Nó xuất hiện vào lúc cực thịnh của Thời Trung Cổ, khi
vừa trải qua “ Thời kỳ tăm tối”.
Đầu tiên, người ý dùng từ “Gô tích” để chỉ thời kỳ này với dụng ý xấu. Từ
này có quan hệ với m
ột dân tộc thuộc người Đức cổ ở miền Bắc là người Goths,
đã từng tràn vào cướp phá thành Roma năm 410. Về sau thì nó được dùng để chỉ
cho kiểu thức kiến trúc và phong cách hội họa mới, xuất hiện sau thời kỳ La Mã
và trước thời Phục Hưng. Kiểu thức “Gô tích” này hình thành ở lĩnh vực hội họa
vào cuối thế kỷ 13, sau kiến trúc khoảng một thế kỷ. Nó nổi bật
ở lòng yêu
chuộng màu sắc tươi mát, vẻ đẹp của thế giới hiện thực, hình khối vững vàng và
tương phản với kiểu thức La Mã và Byzance.

1. NGHỆ THUẬT GÔ TÍCH NGUYÊN THỦY

Thời kỳ đầu của nghệ thuật Gô Tích rõ ràng vẫn chịu ảnh hưởng vẻ trang
nghiêm mang sức mạnh tinh thần của thời trước. Vì vậy, chủ đề của nghệ thuật
Gô tích nguyên thủy là chủ
đề về tôn giáo, các bức tranh được dùng như những
“quyển sách hình”, nhưng hội họa Gô Tích nguyên thủy tỏ ra hiện thực hơn nghệ
thuật La Mã và Byzance. Nó đã có sự quan tâm đến phép phối cảnh và ảo ảnh
của không gian thực, sự thanh tao tinh tế và biểu hiện giá trị tinh thần mạnh mẽ

khoảnh khắc im lìm bi thảm. Chính các gương mặt đ
ã phản ánh thảm kịch
của con người.
- “Đức Mẹ và Chúa hài đồng” (GIOTTO-tr.24): Tranh được vẽ lên gỗ. Vẻ
cao quí của nhân vật chứa đựng cảm xúc mạnh mẽ, thể hiện tình mẫu tử
thiêng liêng.

2. GÔ TÍCH QUỐC TẾ

Cuối thế kỷ 14, phong cách Gô Tích quốc tế ra đời từ sự kết hợp của nghệ
thuật Ý và nghệ thuật Bắc Âu, tạo nên vẻ thanh l
ịch quyến rũ và lối trang trí rực
rỡ. Các họa sĩ hoạt động rộng khắp châu Âu, tư tưởng luân lưu và hoà trộn với
nhau để đến đầu thế kỷ 15 thì phong cách Gô Tích quốc tế đã lan tràn đến Pháp,
Ý, Anh, Đức, Áo.
- “Bức tranh hai tấm của Wilton” (không tác giả và mượn tên từ ngôi nhà
tìm thấy nó ở Anh): Không rõ quốc tịch nên thuộc phong cách quốc tế. Nó
thể hiện sự tinh tế tuyệt mỹ, mô tả
vua Richard 2 nước Anh quỳ trước Đức
Mẹ và Chúa Hài đồng.
- Năm 1347, trận dịch đen từ những con đường thương mại nối với Trung
Hoa tràn vào và hoành hành khắp châu Âu, dân số giảm mất 40 % và sự huỷ
diệt ghê gớm của nó đã gây ám ảnh về cái chết và hâm nóng lại nhiệt tâm tôn
giáo. Nghệ thuật thời kỳ này với một số tác phẩm cho thấy sự tác động lớn
của đại họa này. Trong khi
đó, một số tác phẩm Gô Tích khác vẫn giữ được
niềm lạc quan, tiêu biểu là Sassetta (1392-1450) với bức tranh trên gỗ: “Gặp
gỡ giữa thánh Antoine và thánh Paul” (LSHH-tr.25-h.4).
Đến thế kỷ 15, phong cách Gô Tích quốc tế phát triển theo hai hướng. Một
ở miền Nam: Florence, và là nguồn gốc của thời đại Phục Hưng ở Ý. Hướng kia

hàng ngày.

- Campin (hoạt động năm 1406-1444):

Họa sĩ ngườ
i Hà Lan, một trong những nhà cải cách lớn của Bắc âu.
+ “Chân dung thiếu phụ” (LSHH-tr.36-h.5): Được coi là bức chân
dungđầu tiên lột tả cá tính tâm lý đối tượng.
+ “Giáng sinh”: …

3. GÔ TÍCH HẬU KỲ:

ở thế kỷ 16, một số họa sĩ thế hệ trước còn trung thành với truyền thống Gô
Tích, trong khi thế hệ sau đã chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của thời đại Phục Hưng
Ý. Hai khuynh hướ
ng nghệ thuật cùng song song tồn tại như thế ở Bắc âu trong
nữa đầu thế kỷ. Thời kỳ này, các nghệ sĩ Gô Tích tỏ ra suy ngẫm nhiều về cuộc
đời, về những thói hư tật xấu của con người hay những ám ảnh về cái chết, sự
trừng phạt.

- Bosch (1450-1516):

Họa sĩ người Hà Lan. Đặc biệt nổi tiếng bởi phong cách độc đáo vớ
i những
tác phẩm hư ảo, quái dị, đầy hình ảnh ma quỉ và quái vật. Có lẽ bị giày vò vì
những xáo trộn xã hội và chính trị mà tranh ông biểu thị tinh thần bi quan, sự ưu
tư. Song, lại có tính giáo dục cao, lên án cái ác và ca ngợi người tốt.
+ Bộ ba tranh “Thiên đường, ngày phán xử cuối cùng, địa ngục”
(BOSCH-tr.10,11): Chủ đề bức tranh này liên quan tới lời tiên tri của
một nhà thiên văn người Đức vào năm 1499 rằng: Thế giới s