BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO
TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI

BÙI VĂN TIẾN
PHÁT TRIỂN KINH TẾ LÀNG NGHỀ
Ở TỈNH NINH BÌNH

Chuyên ngành: KINH TẾ NÔNG NGHIỆP
Mã số: 62.31.10.01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2012


Công trình ñược hoàn thành tại:
TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI

Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS. TS. MAI THANH CÚC
2. TS. PHẠM VĂN HÙNG
Phản biện 1: GS. TS Mai Ngọc Cường
Trường ðại học Kinh tế quốc dân


lâu ñời, nó gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của các nghề tiểu thủ
công nghiệp (TTCN). Nghề gốm sứ ñã có ở Việt Nam từ trên 10.000 năm, nghề
dệt cũng ñã có mặt từ ñời Phùng Nguyên cách ñây trên 4.000 năm. Trong quá
trình công nghiệp hoá (CNH), hiện ñại hoá (HðH) ñất nước và hội nhập kinh tế
thế giới, thì phát triển làng nghề hiện nay góp phần giải quyết dư thừa lao ñộng
ở nông thôn, hạn chế sự chuyển dịch lao ñộng ra thành phố và giảm sự chênh
lệch về thu nhập giữa nông thôn và thành thị, ñồng thời góp phần thúc ñẩy phát
triển nền kinh tế ñất nước.
Hiện nay, phát triển kinh tế làng nghề ñang ngày càng ñược quan tâm, ñã
có những cuốn sách và một số công trình nghiên cứu về những vấn ñề này. ðiển
hình như cuốn “Bảo tồn và phát triển làng nghề trong quá trình CNH” (Dương
Bá Phượng, 2001), cuốn “Phát triển làng nghề truyền thống (LNTT) trong quá
trình CNH, HðH” (Mai Thế Hởn, 2003), cuốn “Môi trường kinh doanh ở nông
thôn Việt Nam thực trạng và giải pháp” (Chu Tiến Quang, 2003), ñề tài “Nghiên
cứu quy hoạch phát triển ngành nghề thủ công theo hướng CNH nông thôn ở
nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam” do Bộ Nông nghiệp và Phát triển
nông thôn (NN&PTNT) hợp tác với Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA)
thực hiện năm 2002.
Ở tỉnh Ninh Bình năm 2010, có 70 làng nghề. ðã có một số báo cáo như
báo cáo Phát triển công nghiệp-tiểu thủ công nghiệp tỉnh Ninh Bình (ðinh Văn
ðãn, năm 1999), các báo cáo hàng năm của Sở Công thương Ninh Bình, các báo
2
cáo của các huyện, xã, hội làng nghề, các bài viết ñược ñăng tải trên mạng
Internet, …. ñưa ra một vài nhận ñịnh, ñánh giá tổng quát về thực trạng, nêu lên
một vài hạn chế và yếu kém hay ñề cập ñến một vài phân tích về thực trạng một
số ngành nghề, làng nghề của tỉnh Ninh Bình.
Dù kết quả khác nhau nhưng các nghiên cứu ñều khẳng ñịnh vai trò quan
trọng của phát triển làng nghề nói chung và kinh tế làng nghề nói riêng ñối với
tỉnh Ninh Bình. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng về lý luận kinh tế làng nghề
còn có nhiều quan ñiểm khác nhau, những vấn ñề cần thảo luận thêm. Mặt khác,

huyện Kim Sơn, Yên Khánh, Yên Mô, Hoa Lư, Nho Quan, Gia Viễn; UBND
các xã có làng nghề ñược chọn ñiểm ñể nghiên cứu. Các hội nghề nghiệp gồm:
Hội nghề ñan cói, Hội nghề chạm khắc ñá, Hội nghề thêu ren.
- Phạm vi nghiên cứu của ñề tài:
+ Phạm vi nội dung: Kinh tế làng nghề liên quan ñến nhiều nội dung kinh
tế trong các làng nghề. Tuy nhiên, trong phạm vi của Luận án, tác giả chỉ tập
trung vào các nội dung kinh tế cơ bản và mang tính tổng quát nhất của các làng
nghề. Các nội dung này gồm: (i) tổ chức kinh tế ngành nghề, (ii) ngành nghề và
sản phẩm; (iii) kết quả và hiệu quả phát triển kinh tế làng nghề.
+ Phạm vi thời gian: Luận án tập trung nghiên cứu phát triển kinh tế làng
nghề trong giai ñoạn 2001 - 2010 và ñề xuất một số giải pháp phát triển kinh tế làng
nghề giai ñoạn 2012 - 2015.
4. Những ñóng góp mới về lý luận và học thuật của luận án
Về mặt học thuật, luận án làm rõ khái niệm phát triển kinh tế làng nghề.
Khái niệm này coi trọng cả hai mặt số lượng và chất lượng trong phát triển. ðặc
biệt mặt chất lượng (sự thay ñổi cơ cấu kinh tế làng nghề) ñược nhấn mạnh và
khuyến cáo trong nghiên cứu, phát triển kinh tế làng nghề. Ngoài ra, khi ñề cập
ñến nội dung phát triển kinh tế làng nghề, luận án cũng ñã lưu ý ñến khía cạnh
phát triển các tổ chức kinh tế làng nghề.
4
Về mặt lý luận, luận án ñã tập hợp và làm rõ cơ sở lý luận về phát triển
kinh tế làng nghề trên nhiều khía cạnh như khái niệm, vai trò, nội dung, các yếu
tố ảnh hưởng ñến phát triển kinh tế làng nghề.
Luận án cũng ñã trình bày nhiều dẫn liệu và minh chứng về kinh nghiệm
phát triển kinh tế làng nghề của một số nước trên thế giới như Thái Lan, Trung
Quốc, Nhật Bản, Philippin, ðài Loan; phân tích kết quả phát triển kinh tế làng
nghề của một số tỉnh ñiển hình vùng ðồng bằng sông Hồng như Bắc Ninh, Nam
ðịnh, Thái Bình, qua ñó rút ra một số bài học kinh nghiệm ñể vận dụng cho Việt
Nam và cụ thể cho tỉnh Ninh Bình.
Các ñóng góp mới về mặt học thuật và lý luận nói trên ñược vận dụng

Phát triển kinh tế làng nghề có bảy vai trò cơ bản: (i) Góp phần sử dụng
ñầy ñủ, hợp lý lao ñộng và nguồn vốn ở nông thôn; (ii) Phát triển kinh tế làng
nghề làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hóa,
hiện ñại hóa; (iii) ðào tạo và cung cấp lực lượng lao ñộng có tay nghề, kỹ năng giỏi
cho xã hội; (iv) ða dạng hoá kinh tế nông thôn, thúc ñẩy quá trình ñô thị hoá và
xây dựng nông thôn mới; (v) Tăng cường ñóng góp ngân sách cho ñịa phương,
thúc ñẩy kết cấu kinh tế nông thôn phát triển theo hướng xây dựng nông thôn
mới; (vi) Tăng giá trị tổng sản phẩm hàng hoá cho kinh tế nông thôn; (vii) Góp
phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người lao ñộng.
1.1.3 Nội dung chủ yếu phát triển kinh tế làng nghề
Những nội dung chủ yếu gồm: phát triển các tổ chức kinh tế ngành nghề
(hộ, doanh nghiệp, tổ hợp tác, hợp tác xã, trang trại); phát triển các ngành nghề
và sản phẩm; kết quả và hiệu quả phát triển KTLN.
1.1.4 Những nhân tố ảnh hưởng ñến phát triển kinh tế làng nghề
Phát triển kinh tế làng nghề chịu ảnh hưởng của 7 nhóm yếu tố cơ bản: (i)
Quy hoạch, (ii) thể chế và chính sách; (iii) thị trường và các yếu tố thị trường;
6
(iv) ðầu tư công; (v) Nguồn lực sản xuất; (vii) Tham gia của các tổ chức kinh tế;
(vii) Môi trường thông tin.
1.2 Thực tiễn và bài học kinh nghiệm về phát triển kinh tế làng nghề
1.2.1 Thực tiễn và kinh nghiệm phát triển kinh tế làng nghề trên thế giới
Luận án ñã trình bày thực tiễn và kinh nghiệm phát triển kinh tế làng nghề
một số nước trên thế giới (Nhật Bản, ðài Loan, Thái Lan, Trung Quốc,
Philippin) nhằm góp phần bổ sung cơ sở thực tiễn về phát triển kinh tế làng nghề.
1.2.2 Thực tiễn và kinh nghiệm phát triển kinh tế làng nghề ở Việt Nam
Trong luận án ñã phản ánh thực tiễn và kinh nghiệm phát triển kinh tế làng
nghề ở Việt Nam và các tỉnh: Nam ðịnh, Thái Bình, Bắc Ninh. Từ ñó rút ra bài học
kinh nghiệm cho tỉnh Ninh Bình là: gắn với tiến trình CNH, ñô thị hoá, thương mại
hoá ở nông thôn; không ngừng nâng cao trình ñộ tay nghề cho người lao ñộng, ñội
ngũ thợ thủ công, nghệ nhân; tích cực cải thiện môi trường pháp luật, tạo hành lang

ñó có ngành nghề chính của làng nghề là ngành nghề nổi bật và mang tính ñặc
trưng của vùng; thứ hai, ñại diện cho 3 mức ñộ phát triển khá, trung bình và yếu.
Số lượng mẫu ñiều tra gồm : 345 hộ ngành nghề, 13 doanh nghiệp ngành nghề
và 4 hợp tác xã ngành nghề.
2.2.3 Phương pháp thu thập thông tin
- Thu thập thông tin thứ cấp là lựa chọn, sắp xếp, sao chụp và ghi chép.
- Thu thập thông tin sơ cấp thông qua: hội thảo, phỏng vấn và ñiều tra.
2.2.4. Phương pháp xử lý và phân tích thông tin
Các phương pháp ñề xử lý và phân tích thông tin gồm: (i) kiểm chứng
thông tin; (ii) các phương pháp thống kê: phân tổ, gia quyền, so sánh, chỉ tiêu
tổng hợp, dãy số biến ñộng theo thời gian; (iii) phân tích SWOT.
2.2.5 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu phát triển kinh tế làng nghề gồm: (i) Nhóm chỉ
tiêu phân tích phát triển các tổ chức kinh tế; (ii) Nhóm chỉ tiêu phân tích phát
triển ngành nghề và sản phẩm; (iii) Các chỉ tiêu phân tích kết quả và hiệu quả
phát triển kinh tế làng nghề; (iv) Nhóm chỉ tiêu phân tích yếu tố ảnh hưởng.

Chương 3
THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ LÀNG NGHỀ Ở TỈNH NINH BÌNH

2.1 Khái quát phát triển kinh tế làng nghề tỉnh Ninh Bình
3.1.1 Giai ñoạn trước năm 1992
Trước khi tái thành lập tỉnh (1992), kinh tế làng nghề tỉnh Ninh Bình phát
triển theo hai mô hình: mô hình phát triển từ dưới lên (Ông tổ nghề + hộ nghề)
8
và mô hình phát triển từ trên xuống (Chủ nhiệm + HTX + hộ nghề + Sự giúp ñỡ
của nhà nước).
3.1.2 Giai ñoạn phát triển kinh tế làng nghề từ năm 1992 ñến nay
Giai ñoạn này kinh tế làng nghề tỉnh Ninh Bình phát triển khá: số lượng
làng nghề tăng 10,9%/năm, lao ñộng làng nghề tăng 5,36%/năm, giá trị sản xuất

34,53
65,47
41,10
58,90
0%
50%
100%
2001 2005 2010
Năm
Hộ chuyên Hộ kiêm

ðồ thị 3.1 Cơ cấu hộ ngành nghề trong kinh tế làng nghề
- Những khó khăn tồn tại: ñầu tư công và dịch vụ công thời gian qua ñã có
ảnh hưởng tốt. Các yếu tố về ñầu vào, công nghệ và ñầu ra hiện ñang là khó
khăn ñối với hộ.
3.2.2 Thực trạng phát triển hợp tác xã
- Năm 2010, toàn tỉnh có 8 HTX ngành nghề, trong ñó có 1 HTX ngành
gốm, 01 HTX ngành thêu, 2 HTX ngành mây tre ñan, 4 HTX ngành ñan cói.
Năm 2010 giải quyết việc làm cho 240 lao ñộng với mức thu nhập ñạt từ 1-2,5
triệu ñồng/người/tháng. Quy mô vốn ñầu tư của HTX là rất thấp chỉ ñạt 352
triệu ñồng/HTX. 4/8 HTX có lãi, 1 HTX lỗ. Trong 4 HTX ngành ñan cói thì 1
HTX lãi, còn lại bình toán và lỗ. 75% công nghệ của HTX là kém, 25% là trung
bình. Hầu hết HTX tỉnh Ninh Bình ñang sử dụng máy móc công nghệ cũ ñược
sản xuất tại Việt Nam và Trung Quốc.
- Hầu hết các HTX ñiều tra ñều trả lời về khó khăn lớn nhất hiện nay
trong sản xuất kinh doanh là khó khăn về thuê ñất làm văn phòng, nhà xưởng,
hạn chế về năng lực lãnh ñạo và kỹ thuật sản xuất và thiếu vốn.
3.2.3 Thực trạng phát triển doanh nghiệp
ðến nay có 77/2312 doanh nghiệp của tỉnh tham gia hoạt ñộng với 5 ngành
nghề (ñan cói, chạm khắc ñá, thêu ren, mây tre ñan, mộc), có vốn 3,7 tỷ ñồng, sử

a) ðặc ñiểm chung: ðan cói là ngành ñan, dệt, bện các sản phẩm có sử
dụng nguyên liệu chính từ cây cói. Các sản phẩm chính của ngành: thảm, chiếu,
lõi, hộp và mẫu nhỏ. Sản lượng sản phẩm tăng bình quân từ 8,9% ñến 97%/năm.
b) Kết quả và hiệu quả: ðan cói là ngành phát triển nhất trong kinh tế làng
nghề của tỉnh, giá trị sản xuất tăng 17,4%/năm và ñạt 225 tỷ ñồng chiếm 23%
tổng giá trị sản xuất của làng nghề (năm 2010). Thu nhập ñạt 0,8-1 triệu
ñồng/người/tháng.
b) Các yếu tố ảnh hưởng: (i) ðiểm mạnh: nghề truyền thống, nguyên liệu
sẵn có, sự tham gia mạnh mẽ của các tổ chức kinh tế, lao ñộng ñã có tay nghề
khá, mang bản sắc văn hóa dân tộc, công nghệ sản xuất giản ñơn, không cần
nhiều vốn; (ii) ðiểm yếu: khó nắm bắt nhu cầu của thị trường xuất khẩu, chi phí
sản xuất còn cao, trình ñộ lao ñộng quản lý thấp, nguyên liệu chất lượng thấp,
giá nguyên liệu thất thường, công nghệ thủ công, liên kết yếu; doanh nghiệp thiếu
mặt bằng và thiếu vốn; (iii) Cơ hội: có chính sách của ðảng và Nhà nước, tạo ra
nguồn thu ổn ñịnh ñể nâng cao ñời sống cho hộ dân, phát triển thị trường tiêu thụ
sản phẩm nhất là trong ñiều kiện Việt Nam ñã gia nhập WTO; (iv) Thách thức:
tăng cường sức cạnh tranh của sản phẩm, liên kết, nguyên liệu, ñào tạo.
3.3.2 Thực trạng phát triển ngành thêu trong kinh tế làng nghề
a) ðặc ñiểm chung: thêu ren là nghề thuần túy thủ công, hiện ñang là nghề
chủ lực của tỉnh. Sản phẩm rất ña dạng: túi, làn, khăn tay, khăn chải bàn, quần
áo, mũ, chăn, gối…; lao ñộng nữ chiếm 95%; Văn Lâm (Hoa Lư) ñược coi là
“cái nôi” và là “trung tâm” của nghề thêu ở tỉnh. Hình thức tổ chức sản xuất
kinh doanh: hộ, doanh nghiệp, tổ hợp tác, hợp tác xã.
11

b) Kết quả và hiệu quả: ñã từng bước thay ñổi phù hợp với yêu cầu cạnh
tranh ñể tồn tại và phát triển, giá trị sản xuất tăng bình quân 27,96%/năm, kim
ngạch xuất khẩu tăng 26,5%/năm; thu nhập của lao ñộng tăng 6,6%/năm và ñạt
1,9 triệu ñồng/tháng.
c) Những khó khăn, tồn tại: thị trường chưa ổn ñịnh, chưa xuất khẩu trực

ðồ thị 3.3 Giá trị sản xuất ngành nghề trong kinh tế làng nghề ở tỉnh Ninh Bình
3.3.4 Thực trạng phát triển ngành mây tre ñan trong kinh tế làng nghề
a) ðặc ñiểm chung: Sản phẩm gồm 2 loại sản phẩm xuất khẩu (nứa chắp, song
mây) công nghệ sản xuất cơ khí và nửa cơ khí; và sản phẩm tiêu thụ tại thị trường ñịa
12

phương (giỏ, giậm, gầu, sọt, rổ, rá, thúng, cót) có công nghệ sản xuất thủ công thuần
túy. Số lượng làng nghề này tăng 2,5%/năm và ñạt 17 làng nghề năm 2010.
b) Kết quả và hiệu quả: giá trị sản xuất tăng 13,8%/năm và ñạt 19,6 tỷ
ñồng năm 2010, tạo việc làm cho 3.650 người, thu nhập của lao ñộng ñạt 1,1
triệu ñồng/tháng.
c) Các yếu tố ảnh hưởng: Yếu tố công nghệ và ñổi mới sản phẩm, thị trường,
thiếu nguồn cung cấp nguyên liệu, phát triển tự phát, quy mô sản xuất nhỏ và manh
mún, sức cạnh tranh của sản phẩm tranh thấp; giá thành sản xuất cao.
3.4 Kết quả và hiệu quả phát triển kinh tế làng nghề tỉnh Ninh Bình
3.4.1 Kết quả phát triển kinh tế làng nghề tỉnh Ninh Bình
-
GTSX kinh tế làng nghề toàn tỉnh tăng bình quân 17,1%/năm (Bảng 3.1) và
GTSX bình quân/làng nghề tăng bình quân 13,2%/năm. Như vậy, kinh tế làng nghề ở
tỉnh Ninh Bình phát triển chậm hơn so với tốc ñộ phát triển kinh tế chung toàn tỉnh.
Các ngành kinh tế phát triển ña dạng, có sự khởi sắc rõ nét nhất ở 4 ngành: ñan
cói, chạm khắc ñá, thêu ren và mây tre ñan; mỗi vùng kinh tế làng nghề phát triển
những ngành kinh tế ñặc trưng dựa trên tiềm năng, thế mạnh của vùng và rõ nét
nhất ở Vùng 1 và Vùng 2; hộ là ñơn vị sản xuất kinh doanh cơ bản có ñóng góp
chủ yếu, nhưng doanh nghiệp lại là trung tâm ñịnh hướng dẫn dắt sự phát triển
của kinh tế làng nghề tỉnh Ninh Bình.
- Tổng vốn ñầu tư ñạt khoảng 2.900 tỷ ñồng năm 2010.
- Về tiêu thụ sản phẩm: 15,7% số làng nghề có sản phẩm tiêu thụ trong vùng
ðBSH, trong tỉnh; năm 2010 52,5% sản lượng ñược tiêu thụ trong nước và 6,5% là
xuất khẩu. Giá trị sản phẩm xuất khẩu tăng 0,35%/năm, năm 2010 ñạt 5,5 triệu USD.

100,0

1.005

100,0

113,7

120,6

117,1

- ðan cói 45,2

21,8

107

27,2

225

22,4

118,8

116,0

117,4


146,6

118,4

131,7

- Mây tre ñan 5,4

2,6

17,0

4,3

19,6

2,0

125,8

102,9

113,8

- Ngành khác 135,2

65,2

142,0


Như vậy, phát triển kinh tế làng nghề ñã có ñóng góp lớn trong việc: tăng
trưởng và chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế ở các quy mô hộ và doanh nghiệp,
làng, xã, huyện và tỉnh; tăng thu nhập cho người dân tham hoạt ñộng ngành
nghề từ ñó cải thiện chất lượng cuộc sống cho họ, thu hẹp khoảng cách ñời sống
giữa nông thôn và thành thị lao ñộng trong làng nghề ñã ñược phân công theo
hướng chuyên môn hóa và hợp tác hoá, sử dụng hợp lý hơn, ñầy ñủ hơn và hiệu
quả hơn nguồn lao ñộng của tỉnh.
- Hiệu quả xã hội: ñã hàng năm giải quyết việc làm cho trên 36 nghìn lao
ñộng, giảm tình trạng “nhàn cư vi bất thiện”, giảm tệ nạn xã hội, giữ gìn bản sắc
văn hóa dân tộc, chuyển lối sống sản xuất “ cổ hủ, lạc hậu” sang lối sống sản
xuất “hiện ñại” hơn.
- Hiệu quả môi trường: quản lý tốt hơn môi trường làng nghề, tận dụng,
tái chế ñược một số phế liệu gây ô nhiễm môi trường góp phần cân ñối giữa phát
triển kinh tế và bảo tồn thiên nhiên, phát triển bền vững.
3.5 Các yếu tố ảnh hưởng ñến phát triển kinh tế làng nghề tỉnh Ninh Bình giai
ñoạn 2001 - 2010
3.5.1 Quy hoạch và thực hiện quy hoạch: năm 2003 tỉnh Ninh Bình có quy
hoạch phát triển làng nghề ñến năm 2010 và tầm nhìn ñến năm 2015, ñây là nền
móng, là cơ sở ñể phát triển kinh tế làng nghề của tỉnh. Tuy nhiên chất lượng
14

quy hoạch thấp, mức ñộ thực thi quy hoạch hạn chế, quản lý quy hoạch còn bất
cập ñã có hạn chế ñến sự phát triển của kinh tế làng nghề toàn tỉnh.
3.5.2 Thể chế và chính sách: ðến nay, ñã có hệ thống pháp luật, chính sách và
bộ máy quản lý nhà nước về làng nghề, ñiều này tạo ra hành làng pháp lý cho
các làng nghề phát triển ổn ñịnh. Tuy nhiên, sự thực thi các chính sách như thuế,
tín dụng, ñất ñại, còn nhiều bất cập, bộ máy quản lý chưa có sự phân công, phân
cấp rõ ràng dẫn ñến chồng chéo làm hạn chế phát triển kinh tế làng nghề toàn tỉnh
3.5.3 Thị trường và các yếu tố thị trường: là những yếu tố cơ bản quyết ñịnh sự
phát triển của kinh tế làng nghề hiện nay, tuy nhiên thị trường tiêu thụ sản phẩm

hướng phát triển các tổ chức kinh tế, về ngành nghề và sản phẩm và những mục
tiêu cụ thể:
a) Phát triển các tổ chức kinh tế làng nghề phù hợp với từng nhóm ngành
nghề, từng vùng.
+ ðối với hộ nghề trong làng nghề: nâng cao tính tự chủ của kinh tế hộ, bố
trí sản xuất hợp lý, theo hướng nâng cao hiệu quả. ðồng thời, liên kết chặt chẽ với
các loại hình tổ chức sản xuất khác trong kinh tế làng nghề.
+ Trên cơ sở phát huy tính tự chủ của kinh tế hộ, xây dựng các hợp tác xã
ña dạng từ thấp ñến cao, từ tổ nhóm hợp tác ñến hợp tác xã tuân thủ theo nguyên
tắc: xã viên hợp tự nguyện gia nhập và ra khỏi hợp tác xã; quản lý bình ñẳng và
dân chủ; tự chịu trách nhiệm và cùng có lợi; chia lãi ñảm bảo kết hợp lợi ích của
xã viên và sự phát triển của hợp tác xã; hợp tác và phát triển cộng ñồng; ñược tổ
chức trên cơ sở ñóng góp cổ phần của xã viên; xã viên ñược phân phối lãi theo kết
quả lao ñộng và theo cổ phần.
+ Khuyến khích các cơ sở sản xuất, các hộ nghề trong làng nghề có ñiều
kiện phát triển thành các doanh nghiệp. ðồng thời có chính sách ñể các doanh
nghiệp tăng cường phát huy các khả năng thế mạnh về tự chủ kinh doanh, quản lý
ñiều hành linh hoạt, ứng xử nhanh với những thay ñổi của thị trường, mạnh dạn
ứng dụng công nghệ mới, và khắc phục những nhược ñiểm khó khăn như về trình
ñộ quản lý, quy mô huy ñộng ñầu tư ñể phát triển hoạt ñộng sản xuất kinh doanh.
b) ðịnh hướng chung ñối với ngành nghề: Vùng 1 và một số làng ở Vùng
2 phát triển mạnh các ngành chính như ñan cói, mây tre ñan, nghề bún bánh, nấu
rượu, một số làng có ñiều kiện có thể phát triển thêm các nghề thêu ren, nghề
mộc dân dụng, cơ khí sửa chữa nhỏ; Vùng 2, chú trọng phát triển các ngành:
thêu ren, chạm khắc ñá, mộc mỹ nghệ, mây tre ñan, bún bánh, sản xuất vật liệu
xây dựng; Vùng 3 chú trọng phát triển các nghề chẻ tăm hương, mộc, gốm, thêu
ren, ñan mây tre, sản xuất vật liệu xây dựng.
ðối với sản phẩm: ðịnh hướng chung là phát triển các sản phẩm ñáp ứng
ñược yêu cầu của thị trường, trên cơ sở khai thác thế mạnh của ñịa phương. Do
vậy, trong thời gian tới hình thành 3 dòng sản phẩm ñáp ứng nhu cầu của 3 thị

tỉnh Ninh Bình sẽ là 100% số làng có ngành nghề, trong ñó có 83 làng nghề ñạt tiêu
chuẩn và ñược công nhận là làng nghề, với GTSX bình quân ñạt 19,28 tỷ ñồng/làng
nghề, thu nhập bình quân/lao ñộng nghề ñạt 40 triệu ñồng/năm.
4.2 Giải pháp tổng thể phát triển kinh tế làng nghề
4.2.1 Hoàn thiện quy hoạch tổng thể và xây dựng quy hoạch cụ thể ñối với phát
triển kinh tế làng nghề
ðể phát triển kinh tế làng nghề những năm tới, về quy hoạch tỉnh cần phải
rà soát, bổ sung ñể nâng cao chất lượng quy hoạch ñã có, ñồng thời giao cho các
huyện, thị xã xây dựng các quy hoạch cụ thể theo hướng ưu tiên cho sản xuất
của làng nghề, xây dựng các ñiểm CN-làng nghề và quản lý tốt quy hoạch ñó.
4.2.2 Hoàn thiện thể chế và hệ thống chính sách phát triển kinh tế làng nghề
Ninh Bình cần nhanh chóng hoàn thiện bộ mày quản lý nhà nước ñối với
làng nghề: bố trí ñủ số lượng cán; phân công trách nhiệm cụ thể cho các cơ quan
ở các cấp từ tỉnh ñến cơ sở trong việc quản lý, giúp ñỡ, hướng dẫn kinh tế làng
nghề phát triển.
Bên cạnh ñó cần chú ý một số vấn ñề trong chính sách về: ñào tạo, nâng
cao tay nghề cho lao ñộng; thương mại nhằm ñẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm; tài
chính, tín dụng; ñất ñai.
4.2.3 Phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm:
17

Nhóm giải pháp chung về thị trường tiêu thụ sản phẩm gồm: quảng bá sản
phẩm của làng nghề; cải tiến và nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm; cung
cấp thông tin thị trường cho sản xuất của làng nghề; liên kết chặt chẽ giữa làng
nghề với doanh nghiệp; tạo thị trường tại chỗ cho phát triển sản xuất; thành lập
các tổ chức, các hiệp hội ngành nghề; các cơ quan chức năng liên quan cần tăng
cường quản lý thị trường, kiên quyết chống buôn lậu, làm hàng giả, chống gian
lận thương mại; mở rộng thị trường ra nước ngoài.
4.2.4 Phát triển các nguồn lực sản xuất của kinh tế làng nghề
a) ðào tạo nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế làng nghề

nghề; chú ý kết hợp giữa vốn ñầu tư của nhà nước với vốn của nhân dân, kể cả
huy ñộng sức lao ñộng của họ lúc nông nhàn. Tranh thủ sự hỗ trợ vốn của các tổ
chức trong và ngoài nước.
4.3 Giải pháp ñối với các hình thức tổ chức kinh tế
4.3.1 Hộ ngành nghề sản xuất kinh doanh
ðối với hộ cần thực hiện ñồng bộ các giải pháp: Tiếp tục hoàn thiện quy
hoạch chi tiết các cụm CN-làng nghề, khu mặt bằng chung cho các hộ kinh
doanh ngành nghề trong làng nghề; Hỗ trợ tạo mặt bằng kinh doanh; Hỗ trợ
nâng cao kiến thức và kỹ năng của các chủ hộ kinh doanh; Giải pháp về vốn;
Cần tạo ra liên kết chặt chẽ trong cung cấp nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm;
Phát triển dịch vụ công
4.3.2 Hợp tác xã
ðối với HTX cần thực hiện ñồng bộ các giải pháp: Mặt bằng, nhà xưởng
sản xuất; Vốn cho sản xuất kinh doanh; Nâng cao năng lực quản lý kinh doanh
của lãnh ñạo hợp tác xã; Cải tiến công nghệ trong sản xuất kinh doanh; Giải
pháp ñối với ñầu vào và phát triển thị trường ñầu vào và ñầu ra.
4.4.3 Doanh nghiệp
ðối với doanh nghiệp cần thực hiện ñồng bộ các giải pháp: ðăng ký kinh
doanh; ðất ñai và mặt bằng sản xuất; Tiếp cận thông tin thị trường và mở rộng
thị trường, xúc tiến thương mại; Vốn và tín dụng cho phát triển doanh nghiệp;
Nguồn nhân lực và ñào tạo nguồn nhân lực; ðổi mới công nghệ.
Các doanh nghiệp trong các làng nghề cần thực hiện các giải pháp sau ñể
nâng cao trình ñộ công nghệ: 1) Doanh nghiệp tiến hành vay vốn ñể có thể mua
ñược công nghệ hiện ñại. ðể làm ñược ñiều này, cần có chính sách khấu hao tài
sản TSCð sao cho hợp lý và có hiệu quả; 2) Cần tiến hành ñào tạo nhân lực có
kỹ năng ñể sử dụng công nghệ mới; 3) Tiến hành liên doanh, liên kết với doanh
nghiệp lớn trong và ngoài nước ñể tạo ra những cơ sở vật chất kỹ thuật, tài chính
ñủ mạnh, ñẩy nhanh quá trình chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm quản lý
công nghệ hiện ñại.
4.4 Giải pháp cụ thể cho từng ngành chính trong các làng nghề

mạnh trong việc mua nguyên liệu ñầu vào cũng như tìm kiếm các hợp ñồng sản
xuất và tiêu thụ sản phẩm. ðiều này khắc phục ñược hạn chế hiện nay qua nhiều
cấp trung gian làm giá thành sản xuất cao thu nhập thấp.
4.4.3 Ngành chạm khắc ñá
a) Tiếp tục hoàn thiện công tác quy hoạch cụ thể và chi tiết cho phát triển
ngành chạm khắc ñá theo hướng tận dụng lợi thế so sánh của tỉnh là có nguồn tài
nguyên ñá.
Cần triển khai ñồng bộ quy hoạch cụ thể, chi tiết cho cụm, ñiểm công nghiệp
- làng nghề Ninh Vân và các ñiểm khai thác ñá. Cần có các quy hoạch cấp phép các
vùng khai thác ñá ở các xã; sắp xếp, bố trí các ñiểm sản xuất nhỏ lẻ ở các thôn,
20

xã ñảm bảo sản xuất phát triển và không gây ảnh hưởng môi trường. Thực hiện
giải pháp quy hoạch các vùng nguyên liệu cho phát triển ngành chế tác ñá. Tổ
chức thực hiện các giải pháp khuyến khích hình thành các tổ chức kinh tế trong
làng nghề chuyển về khu ñã ñược quy hoạch và phát triển làng nghề như hỗ trợ
mặt bằng, ñiện, nước và chính sách thuế,
b) Về thị trường: Tiếp tục ñẩy mạnh hơn nữa công tác quảng bá, xúc tiến
thương mại như hiện nay các doanh nghiệp trong làng nghề ñang thực hiện.
ðồng thời liên tục cập nhật thông tin về cầu của thị trường ñể kịp thời có chiến
lược thay ñổi kinh doanh và nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng sức cạnh tranh
trên thị. Phát triển hơn nữa việc thực hiện hoàn thiện sản phẩm ngay tại những
nơi khách hàng cần sử dụng như hiện nay ñang thực hiện hoàn thiện các sản
phẩm ngay tại chân các công trình. ðồng thời thường xuyên cập nhật về nguồn
cung của thị trường về sản phẩm của ngành này ñể các ñơn vị sản xuất ñiều
chỉnh quy mô sản xuất cho phú hợp giảm thua thiệt trong kinh doanh.
c) Giải pháp về nguồn nguyên liệu: Liên kết vời các tỉnh Thanh Hóa,
Nghệ An ñể có nguồn cung ổn ñinh về nguyên liệu ñá cho phát triển ngành này.
d) Tăng cường liên kết: Hỗ trợ hiệp hội làng nghề ñá Ninh Vân trong ñẩy
mạnh hoạt ñộng trao ñổi, cung cấp thông tin về mẫu mã, kỹ thuật, thiết kế mẫu

phẩm theo yêu cầu của thị trường.
- Tổ chức các ñợt thăm quan học tập kinh nghiệm sản xuất ở các làng
nghề mây tre ñan của tỉnh bạn như làng nghề xã Phú nghĩa, huyện Chương Mỹ
Hà Nội, làng nghề Ngọc ðộng xã Hoàng ðông huyện Duy Tiên tỉnh Hà Nam,
e) Giải pháp về vốn: Hỗ trợ các hộ, cơ sở sản xuất mua sắm, thay thế thiết
bị chế biến nguyên liệu như máy chẻ mây, vót mây, bể luộc song, mây, nhằm
giảm thiểu chi phí nguyên liệu ñầu vào, tạo sức bật cho các tổ chức kinh tế hoạt
ñộng ngành mây tre ñan.
Tiếp tục thực hiện hỗ trợ 50% lãi suất tiền vay tại ngân hàng thương mại
của các cơ sở chế biến nguyên liệu ngành mây tre ñan ở làng nghề của tỉnh. Trên
phương diện này, Sở Công thương kết hợp với Ngân hàng thương mại và UBND
các xã truyền ñạt thông tin tới các cơ sở sản xuất. ðơn giản các thủ tục ñể các
doanh nghiệp và các hộ có thể tiếp cận ñược các khoản hỗ trợ này. Các ngân
hàng thương mại cần cải tiến phương thức và cách thức cung cấp tín dụng ñể các
doanh nghiệp và cơ sở sản xuất có thể vay ñược vốn ñủ cho sản xuất kinh doanh.
f) Giải pháp về nguyên liệu: Trước mắt tỉnh cần liên kết chặt chẽ với các
tỉnh Thanh Hóa, Hòa Bình, Thái Bình ñể tạo nguồn cung ổn ñịnh về các nguyên
liệu tre nứa, song mây cho phát triển ngành mây tre ñan của tỉnh. ðồng thời
khuyến khích các hộ, sản xuất nguyên liệu tre nứa của tỉnh tận dụng ñất phi
nông nghiệp, các bờ rào, bờ ruộng ñể trồng phục vụ cho sản xuất vừa ñảm bảo
nguồn nguyên liệu tại chỗ vừa ñáp ứng ñược nguồn nguyên liệu ñầu vào nhằm
làm giảm giá thành sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân; khuyến khích
các hộ ở giữ diện tích trồng, thay ñổi giống mới có năng suất, chất lượng ở vùng
ñồi núi của huyện Nho Quan.
22

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
1.1 Phát triển kinh tế làng nghề là một quá trình tăng trưởng về số lượng
và phù hợp hơn về cơ cấu các tổ chức kinh tế làng nghề, các ngành nghề và sản

(2) Về cơ cấu tổ chức kinh tế làng nghề toàn tỉnh: hộ là hình thức tổ chức
kinh tế cơ bản, chủ yếu chiếm 91% giá trị sản xuất ngành nghề của làng nghề,
với 86% số hộ ngành nghề hoạt ñộng có lãi; doanh nghiệp là trung tâm, là ñầu
tầu nhưng với số lượng ít lên tỷ trọng giá trị sản xuất nhỏ. Cơ cấu ngành nghề và
sản phẩm, cao nhất ở ngành ñan cói là 22,4%, ngành thêu ren là 15,2%, ngành
chạm khắc ñá là 13,6% và ngành mây tre ñan là 2%. Giá trị sản xuất ngành nghề
của kinh tế làng nghề chiếm 4,8% trong cơ cấu GDP của tỉnh và có xu hướng
giảm. Trong ñó, tại các làng nghề bình quân chiếm 66,8% tổng GTSX làng nghề.
(3) Những yếu tố chính tác ñộng tích cực ñến phát triển kinh tế làng
nghề toàn tỉnh là: ñã có quy hoạch phát triển làng nghề ñến năm 2015; có thể
chế và hệ thống chính sách; thị trường và các yếu tố thị trường; có ñầu tư
công và hệ thống dịch vụ công phát triển; huy ñộng nguồn lực lớn ñầu tư sản
xuất của làng nghề. Các yếu tố này ñã tạo ra cơ sở, môi trường, cơ chế, thị
trường từ ñó khuyến khích, thúc ñẩy kinh tế làng nghề của tỉnh phát triển.
Bên cạnh những kết quả tốt ñã ñạt ñược, phát triển kinh tế làng nghề
của tỉnh vẫn còn chậm, thiếu ổn ñịnh và phụ thuộc chủ yếu vào sản xuất của
các ngành nghề truyền thống, phát triển chưa cân ñối giữa các vùng, chưa tạo
ra thu nhập ñột phá. Nguyên nhân cơ bản của hạn chế trong phát triển kinh tế
làng nghề trạng trên là chất lượng, sự thực thi và quản lý do quy hoạch phát
triển làng nghề của tỉnh cón nhiều hạn chế; bộ máy quản lý nhà nước về làng
nghề còn chồng chéo, phân công và phân cấp nhiệm vụ không rõ, hệ thống
chính sách phát triển kinh tế làng nghề còn nhiều bất cập, chưa ñồng bộ, các
chính sách chưa hấp dẫn; ñầu tư công cho phát triển kinh tế làng nghề còn nhiều
tồn tại; thị trường tiêu thụ sản phẩm làng nghề nhỏ và không ổn ñịnh; nguồn lực