249
CÁC ĐƯỜNG DẪN TRUYỀN THẦN KINH

Chức phận và cấu tạo của hệ thần kinh dựa trên cơ sở cung phản xạ, hưng phấn
từ cơ quan nhận cảm truyền vào trung ương rồi lại từ trung ương truyền ra đến các cơ
quan tác động bên ngoài. Trong khi hoạt động, tủy và não quan hệ rất mật thiết. Do đó
ở mỗi tầng của tủy và não, các neuron nhiều lên và hình thành từng chuỗi, các chuỗi
thực hiện việc truy
ền lên hoặc truyền xuống tới các tầng của tủy, của não và trở thành
các đường dẫn truyền.
Có 3 loại dẫn truyền: đường dẫn truyền cảm giác ; đường dẫn truyền vận động và
đường dẫn truyền liên hợp.

1. CÁC ĐƯỜNG CẢM GIÁC
Con người có nhiều loại cảm giác: cảm giác nông ở ngoài da, cảm giác sâu trong
cơ thể. Có loại cảm giác có ý thức, có loại cảm giác không có ý thức. Đường cả
m giác
gồm các đường cảm giác chung và các đường giác quan. Ở đây chỉ nói đến đường cảm
giác chung, đường này gồm 3 chặng:
- Có 3 loại neuron (ở hạch gai, ở tuỷ hay ở hành não và ở nhân đồi thị) tiếp xúc
với nhau.
+ Chặng đầu từ hạch gai tới dừng ở tủy (hay hành não).
+ Chặng hai từ tủy sống hay từ hành não tới đồi thị.
+ Chặng ba từ đồi thị tới v
ỏ đại não.
1.1. Đường cảm giác nông ở ngoài da
1.1.1. Đường đau nóng lạnh (thống nhiệt)
Gồm các sợi ngắn từ hạch gai qua rễ sau thần kinh tủy vào vùng keo Rolando của
sừng sau. Từ đó các sợi bắt chéo đường giữa ở mép xám sau sang cột trắng bên tạo
nên bó cung sau rồi từ đó lên đồi thị và lên vỏ não.

4. Cuống tiểu não trên
5. Cuống tiểu não giữa
6. Nhãn xám tiểu não
7. Cuống tiểu não dưới
8. Hành não
9. Bắt chéo cảm giác
10. Bó Goll Burdach
11. Bó cung trước
12. Bó cung sau
13. Hạch gai
14. Rễ sau thần kinh sống
15. Cột trằng sau tuỷ sống
16. Chất xám tủy sống
17. Cầu não
18. Dây thần kinh V
19. Nhân xám dưới vỏ nãoHình 4.47. Các đường dẫn truyền cảm giác nông và sâu có ý thức

1.2.2. Đường cảm giác sâu không ý thức
Dẫn truyền cảm giác về độ căng của gân cơ, dây chằng, khớp trong việc giữ tư
thế và các phản xạ giữ tư thế. Đường này phải qua tiểu não, gồm hai bó:
a. Bó tiểu não trước (bó tiểu não chéo hay bó Gower)
Gồm các sợi từ hạch gai theo rễ sau dây thần kinh sống vào phần nền sừng sau
t
ủy. Từ đó các sợi bắt chéo đường giữa ra rìa cột trắng bên tạo nên bó tiểu não trước
rồi đi lên qua hành não, cầu não, vòng quanh cuống tiểu não trên, để chạy vào tiểu não
qua van Vieussens tới vỏ thùy giun. Sau đó đi vào nhân đỏ (ở trung não) rồi lên đồi thị


17. Va thùy giữa trên
18. Ch
ặng 5 (neuron đồi thị vỏ não)

Hình 4.48. Đường dẫn truyền cảm giác sâu không có ý thức

2. CÁC ĐƯỜNG VẬN ĐỘNG
Động vật khác thực vật là có thể di chuyển tới nơi thích hợp để sinh tồn và di
truyền nòi giống có hai loại vận động:
- Vận động cơ vân theo ý muốn là do hệ tháp.
- Vận động cơ trơn ngoài ý muốn do hệ ngoại tháp.
Cả hai hệ đều từ trung tâm vận động ở hồi trán lên, các mép lân cận củ
a khe
Rolando và phần trước của tiểu thùy 4 cạnh trung ương đi xuống.
2.1. Hệ tháp
Gồm những tế bào tháp từ trung khu phân tích vận động ở vỏ não (hồi trán lên và
phần sau của hồi trán 1 - 2) đi xuống tủy sống (đường đại não tủy sống). Phần dưới hồi

252
trán lên phân tích và vận động cơ ở đầu mặt cổ, phần trên ở thân và chi dưới. Hệ tháp
gồm 2 bó:
2.1.1. Bó tháp (tractus pyramidalis) hay bó vỏ gai
Vận động ở cổ thân và tứ chi, gồm các sợi từ vỏ não qua bao trong tới trung não,
bó tháp chiếm 3/5 giữa chân cuống đại não (trước liềm đen) qua cầu não, bó tháp bị
các sợi ngang chia làm nhiều bó nhỏ. Xuống đến hành não, bó tháp tạo thành tháp
trước và khi tới cổ hành não thì chia làm hai bó:
- Bó lớn: gồm 9/10 số sợi bắ
t chéo đường giữa sang bên đối diện tạo thành bó
tháp chéo, nằm cạnh sừng sau tủy, càng xuống dưới bó tháp càng nhỏ đi vì tách dần
các sợi tới các nhân vận động ở sừng trước tủy sống cùng bên (đến đốt sống cùng 4 thì

2531. Bó tháp
2. Bó gối và bó vỏ cầu
3. Đồi thị
4. Bao trong
5. Dây thần kinh III
6. Bó gối
7. Dây thần kinh V
8. Dây thần kinh VII
9. Dây thần kinh X
10. Băt chéo tháp
11. Rễ trước dây TK sống
12. Hạch gai
13, 14. Bó tháp bắt chéo
15. Bó tháp thẳng
16. Hành tủy
17. Trám hành
18. Cầu não
19. Cuống đại não
Hình 4.49. Đường vận động có ý thức (bó tháp và bó gối)

2.2. Hệ ngoại tháp
Đường vận động phụ ngoài ý muốn, vận động cơ trơn, dẫn truyền các cử động
đơn giản, tự động, nửa tự động, điều hoà trương lực cơ và động tác. Hệ ngoại tháp
gồm 2 đường:

7. Rễ trước dây TK sống
8. Neuron nhân đỏ - hành não
9. Nhân cầu
10. Bó vỏ cầu
11. Neuron vỏ não
Hình 4.50. Đường vận động phụ (hệ ngoại tháp)

2.2.2. Bó mái gai (tractus tecto spinalis)
Tiếp những sợi từ củ não sinh tư đi xuống sừng trước tủy, dẫn truyền các sung
động về phản xạ nhìn và nghe.
2.2.3. Bó tiền đình gai (trac tus vestibulo spinalis)
Từ nhân tiền đình (của dây thần kinh VIII) xuống tủy dẫn truyền sung động,
thăng bằng.
2.2.4. Bó trám gai (tractus olivo spinalis)
Từ trám hành xuống tủy ở sừng trướ
c (liên hệ với thể vân, liềm đen, thể Luys)
kiểm soát tiểu não và tủy sống.
2.2.5. Bó lưới gai
Từ nhân lưới tới sừng trước tuỷ sống, có 2 bó: bó lưới gai ngoài ở cạnh bó tháp
chéo, đi từ các nhân lưới trên dẫn truyền các xung động làm dễ dàng các cử động của
sừng trước tuỷ sống bên đối diện; bó lưới gai trong ở cạnh bó tháp thẳng, đi từ nhân
lưới dưới, ức chế
hoạt động sừng trước tuỷ sống cùng bên.
2.2.6. Bó cạnh tháp
Từ vỏ não, theo bó tháp thẳng xuống tuỷ dừng ở sừng trước. Đảm bảo sự phối
hợp các cử động nửa tự động và nửa theo ý muốn.


do các mép liên bán cầu đảm nhận.
- Loại sợi ngắn nối 2 vùng của cùng 1 bán cầu với nhau đảm bảo thống nhất hoạt
động của các vùng trong bán cầu do các bó dọc trên, dọc dưới, bó cung, bó móc, bó
khuy đảm nhận.