SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

KINH NGHIỆM HƯỚNG DẪN
HỌC SINH VẼ TRANH ĐỀ TÀI
- TRƯỜNG THCS BÌNH LĂNGKinh nghiệm hướng dẫn học sinh vẽ tranh đề tài Như chúng ta đã biết, dạy các
môn khoa học tự nhiên đã khó, trừu tượng như Mỹ thuật lại càng khó hơn. Cảm
nhận khó, sáng tạo khó, dạy học sinh cách cảm nhận và sáng tạo Mỹ thuật là một
điều rất khó. Cho nên cách thức truyền đạt của người giáo viên Mỹ thuật là cả một
nghệ thuật.
Sự đổi mới căn bản về phương pháp dạy học từ quan điểm “lấy người dạy làm
trung tâm” sang quan điểm “lấy người học làm trung tâm” đối với môn Mỹ thuật
cũng là một cuộc cách mạng, thông qua con đường ấy cái bản chất của Mỹ thuật sẽ
ngấm sâu vào tâm hồn học sinh của chúng ta. Đó là cái đích của đội ngũ giáo viên
Mỹ thuật chúng ta cần phải thực hiện.
Ngày nay, cái đẹp trở thành một trong những nhu cầu thiết yếu của cuộc sống con

Nhìn nhận về kết quả của chương trình Mỹ thuật ở bậc THCS, tôi thấy rằng bộ
môn Mỹ thuật đ• giúp các em có rất nhiều chuyển biến tốt đẹp về nhận thức nghệ
thuật. Khía cạnh nghệ thuật ở đây có thể chỉ là những bức tranh ngộ nghĩnh do
chính tay các em vẽ mà khi nhìn vào đó thì người ta có thể bắt gặp được bao nhiêu
là ước mơ, khát vọng được biểu hiện một cách khoáng đạt với những yếu tố màu
sắc và hình hài ngồn ngộn chất trẻ thơ. Hay đơn giản hơn là cách mà các em vận
dụng những hiểu biết thẩm mĩ để ăn mặc sao cho đẹp, để trao đổi và học hỏi nhau
về những điều làm cho học trò trở nên văn minh hon trong học tập và sinh hoạt tại
trường. Và hơn lúc nào hết đó là sự cảm nhận bước đầu với cái đẹp, với nghệ thuật
làm đẹp, từ đó hình thành trong các em ý thức tự làm đẹp.
Trong môn Mỹ thuật ở bậc THCS các em được làm quen với rất nhiều phân
môn khác nhau, song vẽ tranh theo đề tài là một phân môn rất quan trọng, là tổng
hợp của tất cả các phân môn khác vì vậy việc hướng dẫn các em hiểu và vẽ đúng
đề tài yêu cầu là một vấn đề rất quan trọng của giáo viên hướng dẫn.
Không phải cứ lúc nào giáo viên nêu yêu cầu là học sinh có thể lĩnh hội được đầy
đủ kiến thức và kĩ năng thực hành vì đối tượng học sinh không đồng nhất. Trong
quá trình giáo dục muốn con người phát triển về mọi mặt thì phải hiểu con người
về mọi mặt. Vì thế giáo viên phải hiểu được học sinh của mình nắm bắt được đặc
điểm tâm lý, nhận thức của học sinh.
Cụ thể, đối với môn Mỹ thuật trong nhà trường phổ thông người giáo viên ngoài
việc nắm bắt về đặc điểm tâm lý ra thì giáo viên cần nắm bắt được rõ và cụ thể hơn
về những nhu cầu hứng thú trong học tập nắm bắt sự phát triển, ghi nhớ tư duy
tưởng tượng của các em, kích thích làm cho tư duy sáng tạo trí tưởng tượng, phát
triển tốt có hiệu quả trong môn Mỹ thuật nói chung và phân môn vẽ tranh đề tài nói
riêng.
Vậy trí tưởng tượng đối với các em có tầm quan trọng như thế nào? Nếu các em có
trí tưởng tượng càng cao thì các em vẽ tranh càng đẹp, vậy hình vẽ của các em
không chỉ là những gì thực tế mà còn có sự sáng tạo thông qua lăng kính chủ quan
và khách quan cho ta những hình ảnh thật sinh động và ngộ nghĩnh, rất hồn nhiên
đầy chất ngây thơ của chính các em. Vì thế khả năng tưởng tượng đối với các em

Cộng 179

Như vậy để có được kết quả như trên, tôi nhận thấy vấn đề đổi mới phương pháp,
truyền đạt kiến thức, hướng dẫn học sinh làm bài thực hành là rất quan trọng. Hội
hoạ đối với các em nói chung, học sinh nói riêng là cả một thế giới muôn hình
muôn vẻ, với những nét ngây thơ và sinh động, các em không vẽ theo một quy
luật nhất định nào mà vẽ dựa trên cảm xúc do môi trường thẩm mỹ tạo nên chứ
không phải do hiểu biết kỹ về cuộc sống, các em thường vẽ theo trí nhớ vẽ theo các
biểu tượng được hình thành hoặc tưởng tượng ra nhiều hơn là vẽ theo mẫu thực.
Chính vì những lí do trên tôi mạnh dạn đưa ra một số kinh nghiệm thực tế giảng
dạy mà tôi đ• áp dụng trong những năm vừa qua.
1. Thực trạng:
Trong quá trình giáo dục muốn con người phát triển về mọi mặt thì phải hiểu con
người về mọi mặt. Vì thế giáo viên phải hiểu được học sinh của mình, nắm bắt
được đặc điểm tâm lý, nhận thức của học sinh.
Tuy nhiên, qua quá trình giảng dạy bộ môn Mỹ thuật trong nhà trường phổ thông
tôi nhận thấy:
* Học sinh chưa bắt nhịp với bộ môn, vẫn cho rằng bộ môn Mỹ thuật là môn học
phụ.
* Chuẩn bị phương tiện học - tập sơ sài.
* Tư liệu phục vụ môn học còn hạn chế.
* Vẽ theo cảm tính, suy nghĩ độc lập cá nhân.
* Tinh thần tự học, sáng tạo chưa cao.


Như vậy so 34/123 tiết ta thấy phân môn vẽ tranh theo đề tài chiếm 1/4 trong
tổng số tiết thực học, do đó có thể khẳng định việc vẽ được một tranh vẽ theo đề tài
đạt hiệu quả cao là vấn đề tương đối phức tạp cả người học lẫn người hướng dẫn.
Như đ• dẫn, giữa nhận thức và lĩnh hội kiến thức của người học, hướng dẫn,
định hướng của người dạy quyết định rất lớn đến kết quả bài vẽ của người học.
Để có được bức tranh đề tài có kết quả cao người học sinh cần phải có một
trí tưởng tượng tốt, do vậy người giáo viên cần phải trang bị học sinh thực hiện tốt
nhiệm vụ của mình là quan sát ghi nhớ và tưởng tượng.
Tùy thuộc vào từng nội dung cụ thể khác nhau sẽ có sự định hướng riêng.
Song về cơ bản, hướng người học phát huy trí tưởng tượng để đóng vai trò làm tư
liệu giúp ích trong việc vẽ tranh là quan trọng.Từ bài học đầu tiên môn Mỹ thuật ở
bậc THCS (Luật xa gần, cách vẽ tranh đề tài), tôi luôn chú trọng người học làm
quen với phân môn, biết cách sưu tầm tư liệu để phục vụ môn học.
VD: Tiết 9: Vẽ tranh - Đề tài học tập (lớp 6).
Học sinh là đối tượng người học nên nội dung này gắn liền với tâm lí lứa
tuổi của các em. Vậy chúng ta phải làm gì để phát huy tính tích cực học tập của các
em? Trước tiên theo tôi nên khơi gợi một số hình ảnh quen thuộc của các em như:

Học nhóm, học trên lớp, học ở nhà, học ngoài sân trường để các em định hình
được nhiệm vụ của người học từ đó hình thành và cung cấp kiến thức về hình ảnh
cho các em.Đối với nội dung như thế này yêu cầu ở giáo viên hướng đẫn cần nhiều
tư liệu khác nhau từ tranh của họa sĩ đến tranh vẽ của học sinh để từng bước các
em có những phép so sánh cụ thể hơn. Tôi xin trình bày một cách thiết kế mà tôi đ•
áp dụng mang lại nhiều hứng thú và đạt hiệu qủa cao trong học tập của các em tại
trường THCS Bình Lăng:
I. Mục tiêu bài học:
- HS thể hiện được tình cảm yêu mến thầy , cô giáo, bạn bè, trường, lớp học
thông qua tranh vẽ.
- Luyện cho học sinh tìm bố cục theo chủ đề.
- HS vẽ được tranh vẽ về đề tài học tập.

? Nhận xét hình ảnh chính, phụ trong các bức tranh trên.
? Màu sắc được thể hiện trên những bức tranh đó như thế nào.
- GV yêu cầu một số HS nêu các hoạt động học tập.
? Em định chọn nd gì để thể hiện?

? Em định đặt mảng chính, phụ ntn, ở đâu?
- GV kết luận chung.
- GV giới thiệu thêm một số tranh khác và phân tích để giúp HS hình dung rõ thêm
về nội dung học tập, cách tìm hình ảnh, sắp xếp bố cục, cách thể hiện màu sắc
trong từng bài vẽ cụ thể.
- GV yêu cầu HS nhắc lại nội dung học tập. - HS đọc thầm.
- HS quan sát
- Học sinh trả lời
- HS nêu. - HS nhận xét. - HS nêu. - HS lắng nghe.
- HS theo dõi. - HS nhắc lại.

Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh cách vẽ tranh
Nội dung Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

- HS nhận xét.
_ HS lựa chọn.

- HS nghe, quan sát.

- Học sinh làm bài
Hoạt động 4: Đánh giá kết quả học tập
Nội dung Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
- Nhận xét về nội dung, bố cục, màu sắc
- Gv cho học sinh treo bài lên bảng
- Gọi học sinh nhận xét
- Giáo viên nhận xét, đánh giá. - Học sinh mang bài lên bảng- Nhận xét đánh giá
bài của bạn.
4. Củng cố dặn dò :
- Hoàn thiện bài vẽ.
- Tập vẽ một tranh khác mà em thích.
- Chuẩn bị bài học sau.

Tuy nhiên trong quá trình hướng dẫn, chúng ta cũng không nên quá cứng
nhắc áp đặt theo cách máy móc, dập khuôn dẫn đến việc các em thực hiện không
có tính sáng tạo. Việc kích thích tính sáng tạo trong thực hành bài vẽ là rất cần
thiết để hiệu quả bài vẽ được nâng cao. Thường thì trong quá trình hướng dẫn học
sinh cách vẽ, chúng ta thường chú ý nhiều đến việc sắp xếp bố cục ra sao, hình vẽ
như thế nào trong khi nội dung của đề tài không được chú ý. Vậy khai thác đề tài
cần được lồng ghép thường xuyên trong suốt quá trình thực hiện để các em hình
dung đến hình ảnh cần vẽ từ đó mới biết cách sắp xếp hình vẽ như thế nào là phù
hợp. Không những vậy, giáo viên hướng dẫn cần khơi gợi những hình ảnh liên
quan để các em hình thành tính liên hệ trong bài vẽ.

Với đối tượng học sinh không đồng đều nên việc hướng dẫn khai thác được khía

+Hình minh họa hướng dẫn cách vẽ.
+Sưu tầm tranh phong cảnh của các họa sĩ trong nước và ngoài nước.
+Bài của học sinh năm trước.
2. Học sinh:
+Sưu tầm tranh ảnh phong cảnh.
+Nghiên cứu bài học.
+Giấy vẽ A4.
+Màu, chì, tẩy…

C. Tiến trình dạy – học:
1. ổn định.
2. Kiểm tra:
? Nêu khái niệm tranh vẽ tĩnh vật.
3. Bài mới:
- GV giới thiệu bài

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Kiến thức

- GV giới thiệu một số tranh phong cảnh, tranh tĩnh vật.
? Nhận xét về nội dung của từng tranh.
? Vậy tranh nào là tranh phong cảnh, vì sao em biết.
? Nêu khái niệm tranh phong cảnh.

- GV giới thiệu thêm một số tranh phong cảnh.
? Em sẽ vẽ những hình ảnh nào trong tranh vẽ của em.

- GV kết luận chung: - GV treo hình minh họa cách vẽ và thuyết giảng.


- HS quan sát.
- HS nhận xét.

- HS lắng nghe.
- HS thực hành theo cá nhân trên giấy A4.
I.Tìm, chọn nội dung đề tài:

- Thể hiện những cảnh đẹp của quê hương đất nước trên mọi vùng miền thông qua
suy nghĩ và cảm xúc của người vẽ. II. Cách vẽ:
- Lựa chọn nội dung đề tài.
- Vẽ phác mảng cho phần hình ảnh chính, phụ.
- Vẽ phác hình ảnh chính, phụ.
- Vẽ chi tiết, sửa hình.
- Vẽ màu.

III. Thực hành:

- Vẽ một bức tranh phong cảnh quê hương em mà em thích theo khổ 20 x 25 cm./.

D. Củng cố – tổng kết:

+ Sưu tầm tranh, ảnh về đề tài ngày tết và mùa xuân.
. + Đồ dùng học vẽ.
C. Tiến trình dạy – học:
1. ổn định.
2. Kiểm tra:
+ Đồ dùng của HS.
? Nêu cách vẽ tranh đề tài.
+ GV nhận xét đánh giá.
3. Bài mới:
- GV giới thiệu bài

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Kiến thức

- GV yêu cầu HS đọc thầm phần I SGK/131.
- GV cho HS quan sát một số tranh vẽ.
? Nhận xét nội dung được thể hiện trong các bức tranh.

? Nhận xét về màu sắc, cách thể hiện trong từng tranh.
? Các nội dung các em vừa quan sát thường diễn ra vào thời gian nào trong năm.
? Ngoài các nội dung trên, trong ngày tết và mùa xuân còn diễn ra các hoạt động
nào.

- GV cho HS quan sát thêm một số bức tranh khác có cùng nội dung đề tài và phân
tích.
- GV bổ xung, kết luận chung: - GV minh hoạ một nội dung và phân tích, hướng dẫn trên hình minh hoạ.

- HS thực hành theo cá nhân. I.Tìm, chọn nội dung đề tài:

- Tranh 1: Đi chợ tết.
- Tranh 2: Nấu bánh trưng.
- Tranh 3: Chúng em xem múa sư tử.
- Tranh 4: Chơi đu.
- Tranh 5: Trồng cây. - Ngày Tết và mùa xuân.

II. Cách vẽ:
+ Xác định nội dung cần vẽ.
+ Vẽ phác mảng cho phần hình ảnh chính, phụ.
+ Vẽ phác hình ảnh chính, phụ.
+ Vẽ chi tiết, sửa hình.
+ Vẽ màu, hoàn thiện bài.
III. Thực hành:

- Em h•y vẽ một bức tranh về đề tài ngày tết và mùa xuân mà em thích theo khổ 20
x 25cm./.

D. Củng cố – tổng kết:
- HS trưng bày kết quả học tập.
- Các nhóm nhận xét chéo.
- GV nhận xét chung, động viên khuyến khích những HS có bài vẽ đúng, đẹp.
- Rút ra bài học chung.
E. Bài tập:
- Tập vẽ một tranh khác mà em thích về đề tài ngày tết và mùa xuân.

+ Có thể thêm hình ảnh người vào tranh phong cảnh không?
* Nhận xét chung: Có rất nhiều hình ảnh phong cảnh khác nhau thể hiện đặc điểm
về cảnh vật của các vùng miền: Miền núi, miền biển, trung du, đồng bằng, nong
thôn, thành thị mỗi một vùng miền có những đặc trưng riêng về cảnh vật. Cần
chắt lọc những hình ảnh điển hình để tạo nên 1 bức phong cảnh. - Quan sát tranh.

HS trả lời
b/ HĐ2: Hướng dẫn HS cách vẽ: - Treo TQ: Các bước vẽ tranh phong cảnh.
+ B1: Suy nghĩ, lựa chọn hình ảnh và phân chia mảng chính phụ.
+ Bước 2: Vẽ phác = những nét đơn giản.
+ B3: Vẽ chi tiết (vẽ chi tiết ở hình ảnh chính trước, hình ảnh phụ sau).
+ B4: Chỉnh sửa + tô màu.
(Hình MH các bước vẽ tranh P.C) - Quan sát hình MH.
- Lắng nghe.
- Ghi nhớ các bước.
c/ HĐ3: Hướng dẫn HS làm bài: - Cho các em xem trước bài của HS năm
trước, chỉ ra cho lớp thấy vẻ đẹp, những điểm
được và hạn chế của bài vẽ.

+ Trong quá trình HS làm bài, giáo viên luôn luôn xem bài và góp ý cho từng em
về cách sắp sếp hình ảnh trong trang giấy, cách vẽ hình và vẽ màu. - Quan sátIV Đânh giá kết quả:
- Chọn một số bài để giới thiệu + chấm.
- Động viên những em có bài vẽ tốt.
V. Dặn dò:
- Nhắc lại nội dung bài học.
- Rút ra bài học kinh nghiệm.
- Chuẩn bị đồ dùng học tập tốt cho giờ sau. a. HĐ1: HDHS tìm và chọn nọi dung đề tài. - Cho xuất hiện một đoạn băng hình.
? Đoạn băng hình vừa rồi diễn tả về ngày lễ gì?
- Chúng ta nhìn thấy những hình ảnh gì trong đoạn băng?

? Hình ảnh chính là ai?

Cho các nhóm thảo luận:
*N1: Em thường thấy có các hoạt động gì trong ngày lễ kỉ niệm ngày nhà giáo Việt
Nam ở trường em?
*N2: Khung cảnh của các hoạt động trong ngày 20 - 11 có thể diễn ra ở đâu?
*N3: Màu sắc của bức tranh vẽ về ngày 20 - 11 như thế nào?
*N4: Dáng vẻ của các nhân vật chính, phụ ra sao?
-quan sát.
- Ngày lễ hiến chương các nhà giáo.

- Các thầy cô & các em trong trang phục đẹp tập trung dưới lễ đài, ca múa hát chào
mừng.
- Là 3bạn hs lên tặng hoa thầy cô giáo.
- nhận câu hỏi và tập trung thảo luận theo nhóm trong thời gian 2 phút.
- Sau 2p, GV cho các em trình bày.
- Y/c ý kiến bổ xung.
- Công bố các đáp án trên màn hình.
- Cho các em quan sát mọt số hoạt động trong ngày 20 - 11 của trường qua các bức


- Lắng nghe, vỗ tay hưởng ứng.
5./ Dặn dò, giao BTVN. - Nhắc HS hoàn thiện bài nếu ở lớp chưa xong;
- Xem lại bài 14 và bài 21 ở sách MT L7. Đọc trước bài mới và chuẩn bị đồ dùng
chu đáo.

Tranh vẽ đề tài là sự phân cách cái đẹp của hiện thực khách quan thông qua lăng
kính chủ quan người vẽ , người vẽ lựa chọn chắt lọc và sắp xếp tạo ra sản phẩm
thẩm mỹ .
Việc vẽ tranh đề tài có một mối quan hệ rất cần thiết đến tưởng tượng mà vẽ tranh
đề tài là vẽ theo chủ đề cho trước trong đó có sự phối hợp tổng hoà các yếu tố tạo
hình đòi hỏi phải có trí tưởng tượng tốt để sắp xếp ăn ý giữa đường nét, đậm nhạt,
hình mảng, màu sắc, cảm xúc Như vậy, có thể nói thành công của một tiết dạy – học là sự kết hợp của rất nhiều
yếu tố trong đó nhân tố quyết định quan trọng vẫn là sự định hướng và hướng dẫn
của người thầy. Dạy học là khó, dạy nghệ thuật lại càng khó hơn, cần phải mang
tính nghệ thuật cao. ở một góc độ nào đó có thể mang tính khách quan, tuy nhiên
với tâm huyết nghề tôi tin chắc mỗi chúng ta cần xác định rõ mục tiêu, nội dung
bài học để tìm ra cho mình một phương pháp phù hợp với điều kiện và tình hình cụ
thể nơi mình công tác.

Và tuỳ thuộc vào từng nội dung khác nhau chúng ta có những phương pháp phù
hợp để đạt hiệu quả cao nhất .
Trên đây là một vài kinh nghiệm trong việc hướng dẫn học sinh cách vẽ tranh đề
tài mà tôi đ• áp dụng trong quá trình giảng dạy tại trường ở những năm vừa qua,