Chăm sóc bệnh nhan giai đoạn cuối,
hấp hối và bệnh nhân tử vong

1. Mở ÐầU
1.1. Một số bệnh nhân khi vào các cơ sở y tế trong tình trạng ốm yếu có thể ở giai
đoạn cuối của cuộc đời vì đôi khi cái chết xảy ra bất thình lình.
Trách nhiệm đầu tiên của người điều dưỡng là tạo sự thoải mái cho người bệnh tới
mức có thể đáp ứng những nhu cầu về mặt cảm xúc của bệnh nhân và thân nhân
Vấn đề quan trọng cần nhớ là chăm sóc bệnh nhân ở giai đoạn cuối cùng quan
trọng như chăm sóc bệnh nhân đang hồi phục. Vì như vậy là giúp cho bệnh nhân ở
giai đoạn cuối cuộc đời được thanh thản trước cái chết.
Sự chết là rất đáng sợ, ở giai đoạn cuối cuộc đời bệnh nhân thường cảm thấy rất cô
đơn tuyệt vọng, do vậy người điều dưỡng phải luôn luôn có mặt bên cạnh bệnh
nhân để an ủi và giúp đỡ bệnh nhân.
Khi bác sĩ xác nhận bệnh nhân đã chết, ngoài việc đáp ứng yêu cầu của bệnh nhân
và thân nhân theo phong tục tập quán, tôn giáo riêng, người điều dưỡng cần phải
thực hiện các công việc cần làm khi bệnh nhân tử vong.
1.2. Trước khi bệnh nhân chết có nhiều diễn biến, thay đổi khác nhau theo 5 giai
đoạn sau đây:
1.2.1. Sự từ chối:
Giai đoạn này bệnh nhân không chấp nhận cái chết, họ nghĩ điều này không xảy ra
với họ mà nó xảy ra với người khác. Ðây là phản ứng đầu tiên của bệnh nhân.
1.2.2. Sự tức giận:
Giai đoạn tức giận được thể hiện bằng nhiều cách, bệnh nhân có thể được biểu lộ
bằng sự giận dữ với nhân viên bệnh viện hoặc người nhà vì một lý do nào đó.
Ðây là sự phản ứng bình thường vì họ đang phản ứng với sự mất mát mà họ thấy
từ trước.
1.2.3. Sự mặc cả.
Ðây là giai đoạn người bệnh tìm cách mặc cả để có một kết quả khác, sự mặc cả
này có liên quan đến tội lỗi, bệnh nhân sẽ yêu cầu gọi thầy cúng, mục sư
1.2.4. Sự buồn rầu:

Không nói những điều liên quan đến bệnh tật của bệnh nhân để bệnh nhân nghe
thấy, vì sự nghe của bệnh nhân là một trong những giác quan cuối cùng trước khi
chết.
2.2.4. Ðáp ứng nhu cầu về thị giác.
Phòng của bệnh nhân đảm bảo sạch sẽ, thoáng khí bởi vì khi sắp chết sự nhìn nhận
của bệnh nhân sẽ tan dần đi, một căn phòng tối om làm cho bệnh nhân sợ hãi.
2.2.5. Ðáp ứng nhu cầu về dinh dưỡng:
Bệnh nhân cần thiết ăn lỏng, mềm, số lượng ít, ăn làm nhiều bữa trong ngày, nếu
bệnh nhân không ăn được cho bệnh nhân ăn bằng ống thông hoặc truyền dịch.
2.2.6. Ðáp ứng nhu cầu vệ sinh răng miệng.
Bệnh nhân cần được chăm sóc răng miệng, đặc biệt miệng bệnh nhân có thể bị khô
vì bệnh nhân thở qua đường miệng.
Trong trường hợp này điều dưỡng có thể bôi mỡ glycerin vào môi bệnh nhân
(bệnh nhân tiết nhiều đờm dãi phải hút đờm dãi cho bệnh nhân), nếu bệnh nhân có
răng giả, điều dưỡng viên tháo răng giả ra làm vệ sinh xong lại lắp lại cho bệnh
nhân
2.2.7. Ðáp ứng nhu cầu về bài tiết:
- Bệnh nhân ở giai đoạn cuối có thể ỉa đái dầm dề, không tự chủ, nhiệm vụ của
điều dưỡng là luôn giữ cho cơ thể bệnh nhân và giường bệnh được sạch sẽ
- Thay ga trải giường bất cứ lúc nào thấy cần thiết giúp cho bệnh nhân được sạch
sẽ, dễ chịu.
2.2.8. Ðáp ứng nhu cầu về oxy liệu pháp:
Có thể cho bệnh nhân thở oxy qua dường mũi hoặc miệng khi cần thiết (Chú ý làm
vệ sinh mũi tạo cho bệnh nhân dễ thở).
2.2.9. Ðáp ứng nhu cầu về tinh thần:
Tôn trọng và đáp ứng những nhu cầu về mặt tình cảm của bệnh nhân tuân theo tôn
giáo và những yêu cầu tại thời điểm bệnh nhân chết (nếu có thể được).
2.3. Ðối với thân nhân.
Mọi nhân viên nên tôn trọng và đáp ứng những nhu cầu về mặt tình cảm của thân
nhân khi họ đến thăm (trong điều kiện cho phép).

3.8. Khi bệnh nhân sắp chết, điều dưỡng luôn có mặt bên cạnh bệnh nhân, phát
hiện kịp thời các dấu hiệu và sự thay đổi về tình trạng của bệnh nhân. Báo cáo
ngay cho điều dưỡng trưởng và bác sĩ biết mặc dù ở giai đoạn này điều dưỡng
không thể làm được nhiều cho bệnh nhân nhưng sự có mặt thường xuyên sẽ là
nguồn an ủi lớn đối với bệnh NHÂN VÀ THÂN NHÂN.
4. THựC Hiện CáC VIệC CầN LàM KHI BệNH NHÂN Tử VONG.
Khi bác sĩ xác định bệnh nhân đã chết, ngoài việc đáp ứng các nhu cầu của thân
nhân người chết. Ðiều dưỡng viên chuẩn bị phương tiện để thực hiện các công
việc cần làm tiếp khi bệnh nhân tử vong.
4.1. Chuẩn bị phương tiện.
- Bình phong
- Kìm Kocher, kéo
- Khay quả đậu, bông thấm nước, bông gạc.
- Băng dính, băng cuộn.
- Quần áo sạch, khăn bông.
- Vải phủ, túi đựng đồ bẩn
- Phiếu bệnh nhân, hồ sơ bệnh án.
- Cáng hoặc xe đẩy.
4.2. Các bước tiến hành.
4.2.1. Yêu cầu thân nhân ra khỏi phòng, che bình phong (cho kín đáo, khỏi ảnh
hưởng tới bệnh nhân khác).
4.2.2. Rút các ống thông, ống dẫn lưu, tháo nẹp bột, tháo băng cũ, thay băng mới,
tháo các đồ trang sức trên người bệnh nhân (nếu có).
4.2.3. Ðặt bệnh nhân nhẹ nhàng ở tư thế nằm ngửa, ngay ngắn.
4.2.4. Vuốt mắt, khép miệng bệnh nhân
4.2.5. Lấy bông không thấm nước nút các lỗ tự nhiên (2 lỗ tai, 2 lỗ mũi)
4.2.6. Cởi bỏ áo cũ, lau rửa sạch sẽ thi thể, mặc quần áo mới cho bệnh nhân
4.2.7. Ðể cánh tay bệnh nhân dọc theo cạnh sườn, lòng bàn tay úp lên bụng, buộc
2 ngón tay cái lại với nhau, để 2 chân duỗi thẳng, buộc 2 ngón cái lại với nhau.
4.2.8. Ðặt nhẹ nhàng thi thể bệnh nhân lên cáng, hoặc xe đẩy phủ vải lên toàn