HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
Khoa Phát thanh – Truyền hình
TIỂU LUẬN
TIN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ

Đề tài: Nghiên cứu, khảo sát các cách giật tít trên báo mạng điện
tử, chỉ ra những ưu điểm và hạn chế.1
MỞ ĐẦU
Báo mạng điện tử là một loại hình truyền thông đại chúng đang có xu
hướng phát triển mạnh cùng với sự bùng nổ của Internet. Độc giả báo mạng
thường không đọc mà chỉ “lướt mắt”. Trong các thành tố cấu tạo nên một tác
phẩm báo chí thì tít (đầu đề) là một thành tố mà độc giả đọc trước tiên, nó quyết
định số phận của bài báo rằng độc giả có tiếp tục đọc hay không.
Giật tít trên báo điện tử đang đặt ra rất nhiều vấn đề đặc biệt là việc sử
dụng ngôn ngữ. Đã có những lời cảnh báo về việc sử dụng ngôn ngữ thiếu chọn
lọc, thiếu sáng tạo trên tít báo. Xuất hiện ngày càng nhiều ngôn từ được tác giả
sử dụng trong tít báo rất rối rắm, khó hiểu, nhiều từ chuyên môn mà chỉ những
người hoạt động trong lĩnh vực chuyên nghành mới có thể hiểu được…Trên cơ
sở đó, tiểu luận đi sâu vào nghiên cứu cách giật tít và ngôn ngữ sử dụng trên tít
báo mạng, dựa trên sự khảo sát 25 tít đăng trên báo mạng Vietnamnet. Từ đó chỉ
ra những ưu điểm và hạn chế của mỗi cách giật tít làm cơ sở để tìm ra giải pháp
khắc phục.
Việc nghiên cứu ngôn ngữ sử dụng trên báo chí nói chung, trên tít báo nói
riêng là bức thiết để làm tài liệu tham khảo cho những người viết báo, đặc biệt là
phóng viên trẻ học cách giật tít và tránh những lỗi khi giật tít. Quá trình nghiên
cứu sử dụng kết hợp nhiều phương pháp: khảo sát, nghiên cứu tài liệu, so sánh,
…
2

- Tóm tắt: liệt kê những nội dung quan trọng được xử lý trong bài báo
hoặc trong chùm bài.
4. Các dạng tít:
Có hai dạng tít cơ bản:
a. Tít có tính thông tin:
- Trả lời phần nào cho các câu hỏi đặt ra (chủ yếu là ai, cái gì).
- Loại bỏ những câu rườm rà, những từ không cần thiết, những thông tin
bổ sung.
- Dựa vào những tít khác, nhất là tít lớn.
- Có hai cách: chủ ngữ-động từ-bổ ngữ hoặc câu không động từ. Mỗi một
cách đều có cái hay riêng. Kiểu đầu chỉ rõ hành động. Kiểu thứ hai cô đọng,
nhấn mạnh từ khóa.
b. Tít gợi:
Tít gợi không đưa ra thông tin chính của bài báo, nhưng nêu ý nghĩa
chung của nó bằng cách kích thích người ta đọc bài báo. Chúng ta thường thấy
kiểu tít này trong các tạp chí. Khi thông điệp chính đã được xác định, chúng ta
sẽ tìm một hình thức khơi gợi, một câu ngắn gọn.
Có rất nhiều cách để viết tin gợi: dùng từ gây sốc, từ đa nghĩa, câu gợi trí
tò mò, một điều khó tin, một chuyện buồn cười, một mẫu nhân cách hóa, lối
chơi chữ, một câu nói quen thuộc được sửa đi, một công thức, một câu ngạn
ngữ… Dùng hỗn hợp hai loại tít sẽ càng hiệu quả: vừa dùng tít lớn có tính thông
tin, vừa dùng tít có tính gợi.
5. Đặc trưng của tít báo mạng điện tử:
- Tít trên báo điện tử thường xuất hiện không gắn liền với ngữ cảnh:
không như báo viết là bài nào thì đi liền với tít đó, các tít trên báo điện tử có thể
dưới dạng một danh sách các bài báo, trong một danh mục của công cụ tìm
kiếm, hoặc trong phần bookmark của một trình duyệt. Một số tình huống xảy ra
hoàn toàn chẳng liên quan đến một ngữ cảnh nhất định nào. Chẳng hạn những
mục hiện lên trên danh sách khi tìm kiếm trên các trang Google, Yahoo,
Vinaseek có thể liên quan đến một chủ đề bất kỳ, vì thế người sử dụng không dễ

phù hợp với ảnh hoặc đồ họa kèm bài.
5
Bài viết về vấn đề gì và mào đầu của bài viết như thế nào? Lấy ý tưởng từ
mào đầu (vấn đề chính của câu chuyện) để viết tít nhưng không đơn thuần sao
chép lại mào đầu.
Đây là một câu chuyện vui, buồn, nghiêm túc hay nhẹ nhàng? Câu chuyện
về một cá nhân hay là tin về một chính sách của chính phủ? Đây là tin thời sự
hay một bài? Hãy cố gắng viết tít đúng với sắc thái của câu chuyện và tính chất
của bài viết.
Nếu có ảnh hoặc đồ họa kèm bài, phải đảm bảo rằng tít phản ánh đúng nội
dung ảnh và đồ họa. Điều này đặc biệt đúng trong trường hợp có ảnh kèm bài vì
các kết quả nghiên cứu cho thấy hầu hết độc giả sẽ nhìn ảnh trước tiên khi đọc
trang báo. Sau đó họ đọc tít và rồi mới bắt đầu đọc bài báo.
Nếu bài có tít phụ thì tít phụ phải phù hợp với tít chính và cùng sắc thái
với tít chính, dù nội dung của tít chính và phụ hoàn toàn khác nhau.
b. Chính xác:
Tít phải chính xác. Chính xác ở đây bao hàm cả về nội dung, chính tả, ngữ
pháp… Nếu tít của bài báo sai, độc giả sẽ nghĩ rằng toàn bộ bài báo cũng sai.
Trước hết, phải đảm bảo chắc chắn rằng nội dung của tít là chính xác.
Ngày tháng, số liệu, sự kiện, tên người… phải chính xác tuyệt đối như thông tin
nêu trong bài.
c. Hấp dẫn:
Tít phải thu hút được độc giả, làm họ muốn đọc bài viết, vì vậy hãy dùng
ngôn từ sắc sảo và hấp dẫn.
Lựa chọn từ ngữ cho tít là vấn đề đóng vai trò quyết định trong việc thu
hút độc giả đọc bài viết đó. Vì số lượng từ dành cho tít không nhiều, phải đảm
bảo từng từ đều đáng giá. Khi bạn đọc bài viết, hãy viết ra những từ có thể dùng
cho tít.
Vì chỗ trên trang báo dành cho tít rất hạn chế nên phải tiết kiệm từ. Tránh
dùng hai từ khi có thể dùng một từ. Các nhà báo cũng thường có xu hướng dùng

- Thích cái mới: người đọc luôn dị ứng với một lời kêu gọi quá cũ mặc dù
nó hoàn toàn đúng, một ý kiến cũ không bao giờ có thể tạo ra được một thái độ
mới.
7
- Thích cái lạ: người đọc thường chú ý tới những ý kiến, chi tiết độc đáo,
sâu sắc hơn là những ý kiến chung chung, đúng đắn nhưng vô thưởng vô phạt,
ghét những ngôn ngữ thô sơ, gây nhàm chán.
- Người đọc thích tự phát hiện, ghét bị lên lớp vì vậy nhà báo không nên
áp đặt quan điểm lộ liễu của mình ở ngay trên tít, tránh dùng những từ ngữ như
cần, nên, thiết nghĩ, phải chăng,…
- Thích tư duy lạc quan, hướng lên phía trước.
Vì vậy nhà báo không được tỏ ra cao hơn độc giả: không dùng từ ngữ
chuyên môn, nên nhớ là không phải cái gì mình biết thì độc giả cũng biết, thông
tin nào người đọc thấy khó hiểu là họ bỏ qua ngay.
Nên chọn ra vấn đề chính trong thông điệp: một tít hay là phần cốt yếu
trong thông điệp này. Khi đã viết xong bài báo, cần đặt câu hỏi: mình cần nói
điều gì với độc giả? Trước hay sau khi viết bài? Có những khi chúng ta tìm ra
ngay được tít trước khi viết bài. Nhưng thông thường phải viết xong bài mới đến
công đoạn tìm tít.
Giải thích rõ ràng nội dung của bài báo bằng những ngôn từ gần gũi với
người sử dụng. Tít phải là phần tóm lược cực ngắn của nội dung liên quan.
Tránh dùng các câu sáo rỗng. Nên nhớ độc giả không hề quan tâm tới
trình độ sử dụng ngôn ngữ của phóng viên mà họ quan tâm tới bản thân tin tức.
Tránh chơi chữ, vì nó có thể phản tác dụng, đặc biệt đối với các đầu đề tin
(đối với bài, hoặc một số phóng sự đặc biệt thì có thể chơi chữ). Nhưng nếu
muốn chơi chữ thì phải đảm bảo dùng đúng cách.
Hãy độc đáo khi dùng từ. Có một số từ thường được báo chí sử dụng quá
nhiều trong tít. Nên tránh dùng những từ như vậy thì tít sẽ độc đáo hơn.
Nên tránh dùng các từ viết tắt và nhiều dấu chấm, phẩy trong tít vì trông
rối mắt và khó hiểu.

của các cách sử dụng.
STT TÍT CHẤT LIỆU SỬ NHẬN XÉT
9
DỤNG
1 Cờ bạc, "sex
show" - khi nào
vào khuôn khổ?
(Bùi Dũng –
04/02/2008)
- Sử dụng từ tiếng
anh: sex show
- Sử dụng câu hỏi
nghi vấn.
- sex show là một từ ghép không có
trong từ điển từ ghép tiếng anh. Từ
ghép này ít được sử dụng bởi lẽ show
có nghĩa là màn trình diễn, sự khoe
khoang, phô trương, còn sex hiểu theo
nghĩa danh từ có nghĩa là giới, giống,
quan hệ tình dục. Show thường kết
hợp với các từ như live show, game
show, show room,.. chứ chưa thấy kết
hợp sex show.
- Việc sử dụng từ sex show trong tít
này chưa phù hợp với quy luật từ ghép
tiếng anh, vừa gây phản cảm với người
đọc, cảm giác như tác giả đang học đòi
dùng tiếng anh. Trong bài viết tác giả
cũng không dành không gian để giải
thích sex show có nghĩa là gì. Thông

xong rồi lại phải suy nghĩ, suy nghĩ
vấn đề gì, từ đó sẽ chú ý đọc nội dung
bài báo.
3 DNNN VN
không thể áp
dụng mô hình
chaebol Hàn
Quốc
(Phương Loan –
28/03/2008)
- Sử dụng từ viết tắt
- Sử dụng thuật ngữ
chuyên ngành:
chaebol
- DNNN VN là viết tắt của cụm từ
Doanh nghiệp Nhà nước Việt Nam.
Cụm từ viết tắt này không khó đoán
nghĩa nhưng sử dụng từ viết tắt quá dài
trên tít cũng gây phản cảm cho độc giả.
Trong bài viết tác giả cũng không giải
thích DNNN VN là viết tắt của cụm từ
nào.
- Chaebol là một mô hình tập đoàn
kinh tế của Hàn Quốc. Trong bài viết,
tác giả chỉ đề cập đến mô hình chaebol
mà không giải thích mô hình đó là gì,
kết cấu như thế nào. Vì vậy đọc xong
cả bài báo mà độc giả vẫn chưa hình
dung ra được mô hình chaebol như thế
nào.