CUỘC ĐẤU TRANH CỦA HAI PHE CHỦ
CHIẾN - CHỦ HÒA VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG
ĐỐI VỚI CUỘC ĐẤU TRANH CHỐNG PHÁP
XÂM LƯỢC (1858 – 1888)

Dựa vào quyền lực của mình, Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết
kiên quyết phế bỏ và trừ khử những ông vua và những thế lực thân
Pháp. Chỉ trong vòng 6 tháng sau khi Tự Đức mất, liên tiếp có 3 ông vua
bị phế, lập, đó là các vua Dục Đức, Hiệp Hoà, Kiến Phúc. Những ông vua
này đều sớm có tư tưởng thân Pháp làm cản trở phe chủ chiến và
phong trào đấu tranh của nhân dân. Đồng thời đệ nhất phụ chính đại
thần Trần Tiễn Thành, người đúng đầu phe chủ hoà cũng bị giết.

Lợi dụng sự sơ hở của hiệp ước Harmand (25/8/1883) không có khoản
nào nói tới vấn đề quân sự của triều đình, Tôn Thất Thuyết đã cho
tuyển mộ binh lính, thành lập và củng cố các sơn phòng. Tại kinh đô,
Tôn Thấy Thuyết cho tổ chức và đổi mới việc huấn luyện hai đội quân
Phấn Nghĩa và Đoàn Kết. Đội quân này do Đề đốc kinh thành Trần Xuân
Soạn chỉ huy.

Như vậy, Tôn Thất Thuyết sớm có tinh thần chuẩn bị để sẵn sàng đối
phó với thực dân Pháp. Hành động loại bỏ phái chủ hoà của phái chủ
chiến đã cho thấy trong nội các Huế chỉ còn phái chủ chiến cầm quyền
và đối lập với Pháp.

Không chỉ dừng lại ở đó, phái chủ chiến còn có những hành động khiến
người Pháp tức giận. Ngày 31/7/1884, Kiến Phúc bị phế, Ưng Lịch lên
ngôi lấy hiệu là Hàm Nghi mà không thông qua người Pháp. Người Pháp
vô cùng tức giận nhưng không làm được gì. Hàm Nghi vẫn lên ngôi vua
theo thể thức nước Nam. Tuy vậy, thực dân Pháp bắt đầu muốn loại bỏ
phái chủ chiến nhằm đưa phái chủ hoà lên thay.

Thất Thuyết. Đến Huế, Đờcuốcxy nhiều lần mời gặp Tôn Thất Thuyết
nhưng đều bị từ chối. Trước thái độ bức bách của thực dân Pháp, Tôn
Thất Thuyết chủ động tiến công Pháp. Ông ra lệnh gấp rút đào hào đắp
lũy ngay trong thành Huế, chuyển gấp tài sản từ các kho ra Quảng Trị.
Ông trực tiếp cùng Tôn Thất Lệ và Hồ Văn Hiển chỉ huy hai đạo quân
Phấn Nghĩa, Đoàn Kiệt bố trí phòng thủ Hoàng thành.

Nhằm giành thế chủ động, ngày 5/7/1885 Tôn Thất Thuyết quyết định
tiến hành cuộc phản công quân Pháp ở Huế. Do bị bất ngờ, quân Pháp
hoảng hốt bỏ chạy và co cụm trong doanh trại. Qua những giờ phút
kinh hoàng quân Pháp ở đồn Mang Cá dưới sự chỉ huy của Pécnô bắt
đầu tổ chức phản công quân ta. Cuối cùng Pháp chiếm được thành ngay
ngày hôm đó. Lực lượng Tôn Thất Thuyết đã kịp thời rút ra ngoại thành.
Trưa ngày 6/7/1885, Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi tới Quảng Trị.
Sau sự kiện này trong nội bộ phái chủ chiến đã diễn ra cuộc phân hoá
mới. Cuộc phân hoá cuối cùng, để rồi chỉ còn lại những phần tử trung
kiên nhất cùng vua Hàm Nghi tiếp tục di chuyển ra Bắc tổ chức phong
trào Cần Vương.

Ngày 10/7/1885, vua đến Tân Sở. Đến ngày 17/7/1885 lấy danh nghĩa
vua Hàm Nghi, Tôn Thất Thuyết phát dụ Cần Vương lần thứ nhất nhằm
kêu gọi các văn thân, sĩ phu đứng lên cùng phe chủ chiến đánh đuổi
giặc Pháp. Chiếu Cần Vương ban ra được nhân dân nhiệt tình hưởng
ứng.

ở Tân Sở một thời gian khoảng 4 - 5 tháng nghĩa quân quyết định
chuyển căn cứ ra Quảng Bình rồi chủ trương tiến lên Thanh Hoá. Bởi
căn cứ Tân Sở nhỏ hẹp dân nghèo lại bị cô lập nên khó có đường rút lui
khi giặc Pháp tấn công. Thanh Hoá đất rộng người đông lại dễ dàng
thông sang Trung Quốc khi có tình hình bất trắc xảy ra. Hàm Nghi và

Về phía Nguyễn Văn Tường ở lại triều đình sau vụ biến kinh thành Huế
với một trách nhiệm nặng nề. Ông kiên trì thương thuyết nhưng do lực
lượng yếu và phái chủ hòa chiếm ưu thế đã bắt tay chặt chẽ với Pháp
nên Nguyễn Văn Tường đành bất lực, cuối cùng ông đã thất bại.

3. Một vài nhận định về kết quả và ý nghĩa

Thất bại của phái chủ chiến đã kết thúc quá trình xâm lược của thực
dân Pháp. Sau khi loại trừ được phái chủ chiến Pháp bắt đầu bước vào
thời kì bình định Việt Nam. Từ đây, phái chủ hòa đã thắng thế và bắt
tay với thực dân Pháp.

Với chế độ phong kiến Việt Nam, kết quả của sự phân hóa này đã đưa
chế độ phong kiến Việt Nam chuyển sang giai đoạn mới - giai đoạn lệ
thuộc và trở thành tay sai cho chính quyền thực dân cai trị nước ta.
Đồng thời với thất bại phái chủ chiến đã chấm dứt thời kì chia rẽ trong
nội các triều đình. Từ đây, triều đình Huế đi vào thống nhất nhưng đặt
dưới sự chỉ đạo của thực dân Pháp.

Sự thất bại của phái chủ chiến lúc bấy giờ là một tất yếu của lịch sử do
con đường đấu tranh của lực lượng phong kiến không đủ sức giành
thắng lợi trước âm mưu thâm độc và sức mạnh của chủ nghĩa thực dân
phương Tây, thành trì phong kiến không chống nổi sức mạnh của đại
bác tư bản. và bởi ngọn cờ đấu tranh phong kiến lúc này đã trở nên lạc
hậu, không còn phù hợp với xu thế phát triển của dân tộc. Phái chủ
chiến với sự hậu thuẫn của Pháp nên thắng thế.

Mặc dù thất bại nhưng phong trào đã mang ý nghĩa to lớn và để lại
nhiều bài học to lớn.



Ba là, dân tộc ta sớm có truyền thống yêu nước chống ngoại xâm nên
sự xâm lược của thực dân Pháp và sự phản bội của triều Nguyễn đã vấp
phải phản ứng quyết liệt của nhân dân. Phe chủ chiến đã tranh thủ sự
ủng hộ của nhân dân mà gây áp lực với Pháp, cản trở phe chủ hoà câu
kết với thực dân Pháp.

Bốn là, trước sức tấn công của tư bản Pháp với tiềm lực hiện đại mạnh
hơn ta nhiều lần thì sự phân hoá thành phe chủ chiến và chủ hoà dưới
triều Nguyễn là một tất yếu của lịch sử. Đó là sự phân hoá của hai luồng
tư tưởng: sợ giặc và kiên quyết chống Pháp đến cùng. Kẻ sợ giặc thì
nhanh chóng đầu hàng còn người yêu nước thì chống Pháp đến cùng.
Thực trạng phân hoá đó phản ánh đúng lịch sử cách mạng Việt Nam lúc
đó.

Khi đối mặt với cuộc chiến tranh của kẻ thù, triều đình luôn chậm trễ do
dự và không có đường lối kháng chiến rõ ràng nên cuối cùng đầu hàng
giặc từng bước. Nhà Nguyễn đã không thể phát động được một cuộc
kháng chiến toàn dân toàn diện nên đã bỏ lỡ nhiều cơ hội đánh thắng
kẻ thù.

III. KẾT LUẬN

Qua sự phân hoá của hai luồng tư tưởng chủ chiến và chủ hoà đã cho
thấy bức tranh phong kiến triều Nguyễn lúc giao thời. Đó là lúc triều
đình rối ren lắm mối nhiều tơ còn người đứng đầu thì do dự bị động
thiếu tính quyết đoán. Cuối cùng triều đình đã thất bại, chấp nhận chia
sẻ quyền lợi với thực dân Pháp.

Trong lịch sử Việt Nam không ít dẫn chứng về sách lược hoà trong chiến