BỆNH TAY CHÂN MIỆNG Ở TRẺ EM
ThS. BS. Vũ Thiên Ân
I. Định nghĩa – Tác nhân gây bệnh
Bệnh tay chân miệng là một bệnh do virus gây ra ở trẻ nhỏ. Bệnh đặc trưng bởi sốt cao,
loét miệng và nổi hồng ban, mụn nước trên nền hồng ban. Các hồng ban, mụn nước này
thường nổi theo hướng lan từ ngọn chi đến gốc chi, gặp nhiều nhất ở lòng bàn tay, lòng
bàn chân, gối, mông.
Tác nhân gây bệnh
• Bệnh tay chân miệng chủ yếu do nhóm enterovirus gây ra. Nhóm này bao gồm
các virus sau: poliovirus, coxsackie virus, echovirus, enterovirus.
• Coxsackie virus A16 là tác nhân chủ yếu gây bệnh tay chân miệng, nhưng các
coxsackie virus khác cũng có thể gây bệnh này như các type A5, A7, A9, A10,
B2, B5
(9)
.
• Đáng lưu ý là Enterovirus, bao gồm Enterovirus 71, cũng gây bệnh tay chân
miệng với các vụ dịch ở một số khu vực Châu Á và Châu Mỹ với bệnh cảnh nặng
hơn và phức tạp hơn. Virus này đã gây ra một số vụ dịch ở Đông Nam Á như ở
Malaisia (1997), Đài Loan (1998), Singapore (2000) và ở Việt Nam chúng ta
trong những năm gần đây
(7,9,10)
.

Cosxackie virus Enterovirus 71
II. Các trận dịch trên thế giới
• Các trận dịch tay chân miệng xảy ra lẻ tẻ trên khắp thế giới. Ở các nước nhiệt đới,
các trận dịch xảy ra thường xuyên hơn. Ở các nước ôn đới, các trận dịch thường
xảy ra vào mùa hè và đầu mùa thu.
• Từ năm 1997, các trận dịch tay chân miệng do Enterovirus 71 đã được ghi nhận ở
Châu Á và Châu Úc.
• Bệnh tay chân miệng do Coxsackie virus type A16 gây ra thường nhẹ và hầu hết

này thường gặp khi tác nhân gây bệnh là Enterovirus type 71 và có thể gây tử
vong do virus gây ảnh hưởng đến trung khu hô hấp và tuần hoàn ở thân não có thể
dẫn đến suy hô hấp, suy tuần hoàn nhanh chóng
(10)
.
IV. Cách thức lây truyền
• Đây là một bệnh lây truyền từ người sang người, không liên quan đến thú vật.
• Bệnh lây truyền từ người sang người do tiếp xúc trực tiếp. Virus gây bệnh được
tìm thấy ở vùng mũi họng, trong nước bọt, trong các mụn nước và trong phân của
bệnh nhân. Bệnh có thể lây truyền khi tiếp xúc trực tiếp với tay chưa rửa sạch hay
trên các bề mặt có nhiễm các virus gây bệnh này.
• Người bệnh lây truyền mạnh nhất trong tuần đầu của bệnh.
• Virus gây bệnh còn tồn tại trong cơ thể người bệnh nhiều tuần sau khi các triệu
chứng biến mất. Như vậy, sau khi bệnh nhân khỏe, người này vẫn có thể tiếp tục
lây bệnh cho những người xung quanh một tuần nữa
(1)
.
V. Nguy cơ lây nhiễm
• Mọi người đều có nguy cơ lây nhiễm các virus gây bệnh tay chân miệng. Tuy
nhiên, đa số người nhiễm virus không có triệu chứng bệnh.
• Ở Châu Âu, Châu Mỹ, bệnh tay chân miệng thường gặp ở trẻ nhỏ hơn 10 tuổi
(1)
.
Tuy nhiên, vẫn ghi nhận thấy một số trường hợp ở người lớn. Trẻ em dễ mắc bệnh
này hơn người lớn do chúng chưa có kháng thể bảo vệ.
• Ở Châu Á, nhất là ở vùng Đông Nam Á, ghi nhận tuổi của trẻ em mắc bệnh nhỏ
hơn nhiều. Đa số trẻ mắc bệnh từ 1- 5 tuổi với các trường hợp diễn tiến lâm sàng
nặng thường gặp ở trẻ 2-3 tuổi. Theo Kwai Peng Chan, tại Singapore, gần 80% trẻ
bị bệnh tay chân miệng nhỏ hơn 4 tuổi
(4)


Độ 1:
• Có thể điều trị ngoại trú và tái khám mỗi ngày.
• Điều trị triệu chứng: giảm đau, hạ sốt, nghỉ ngơi, tránh kích thích.
• Cần chú ý vấn đề dinh dưỡng của trẻ, cẩn thận nguy cơ mất nước, hạ đường huyết
do ăn uống kém vì đau loét miệng.
Độ 2:
• Từ độ 2 trở di, phải nhập viện điều trị.
• Cho thuốc, an thần, nghỉ ngơi, tránh kích thích.
• Theo dõi sát sinh hiệu, tri giác để phát hiện sớm các biến chứng thần kinh, hô hấp,
tuần hoàn.
• Một số trường hợp rung giật cơ nhiều, bứt rứt, chới với nhiều phải xem xét chỉ
định dùng Immunoglobuline.
Độ 3:
• Điều trị tại phòng hồi sức săn sóc tăng cường
• Dùng Immunoglobuline
• Cho thuốc an thần
• Chống phù não
• Điều trị rối loạn nước điện giải, toan kiềm và đường huyết
• Theo dõi sát sinh hiệu, tri giác, ran phổi, SpO
2
mỗi giờ. Tốt nhất nên đặt
monitoring theo dõi liên tục.
Độ 4:
• Trong độ 4, dù sử dụng Immunoglobuline thường cũng không có hiệu quả nữa.
• Xử trí hô hấp, tuần hoàn tương tự độ 3.
• Chống sốc thần kinh. Nên đặt CVP theo dõi lượng dịch truyền và sử dụng vận
mạch sớm.
• Chống suy hô hấp. Nên đặt nội khí quản thở máy sớm.
VIII. Phòng ngừa

http://www.cyh.com/HealthTopics/HealthTopicDetails.aspx?p=114&np=303&i
d=1783
9. Stephen J Nervi. Medscape. Hand foot mouth disease.
http://emedicine.medscape.com/article/218402-overview
10. Stephen J Nervi. Hand foot mouth disease. Medscape 2009.
http://emedicine.medscape.com/article/218402-overview
11. Bệnh viện Nhi Đồng 2. Phác đồ điều trị bệnh tay chân miệng. 2008. Trang 605.