SƠ CỨU VÀ VẬN CHUYỂN NẠN
NHÂN CHẤN THƯƠNG CỘT SỐNG 1. CẤP CỨU NẠN NHÂN TẠI HIỆN TRƯỜNG TAI NẠN.
Nguyên tắc cấp cứu nạn nhân tại hiện trường.
Bảo đảm trình tự cấp cứu:
Việc cấp cứu nạn nhân ngay tại hiện trường cũng đòi hỏi thực hiện đúng
trình tự ưu tiên:
o A (Airway): Thông đường thở (tránh gây thêm thương tổn cho cột
sống cổ – nạn nhân được coi là có bị chấn thương cột sống cổ).
o B (Breathing): Kiểm soát và hỗ trợ hô hấp.
o C (Circulation): Kiểm soát và hỗ trợ tuần hoàn.
o D (Disability): Kiểm tra, xác định khả năng thần kinh (chủ yếu là
vận động) và mức độ tỉnh táo của nạn nhân.
o E (Exposure): Giải phóng nạn nhân khỏi các vật đè ép xung quanh.
Luôn chú ý đến các thương tổn cột sống:
Đối với tất cả những nạn nhân chấn thương, khi chưa xác định được có
chấn thương cột sống (CTCS) hay không, những nạn nhân sau đây đều
được coi như là có bị CTCS:
o Các nạn nhân có dấu hiệu có chấn thương vùng đầu và/hoặc vùng
cổ, vùng ngực, lưng, thắt lưng.
o Các nạn nhân hôn mê.
o Các nạn nhân có đau vùng cổ hoặc lưng.
o Các nạn nhân có các dấu hiệu tổn thương thần kinh: tê, giảm cảm
giác, yếu liệt, thở bụng hoặc co cứng dương vật.
Khai thông đường thở.
o Nếu nạn nhân đội nón bảo hộ có kính che mặt: Kéo lên hoặc gỡ bỏ
kính che mặt. Lưu ý giữ chặt mũ khi gỡ bỏ, không để đầu của nạn
nhân bị xoay, ngửa hoặc gấp khi thao tác.
o Lấy bỏ hết các chất ói và dị vật trong miệng nạn nhân nếu có.

biến dạng không.
 Nạn nhân hôn mê phải được xem như có CTCS mặc dù
không phát hiện dấu hiệu khác.
Giải phóng nạn nhân khỏi các chèn ép.
Cởi bỏ nón bảo hộ:
o Nếu nạn nhân tỉnh và có thể được thì yêu cầu nạn nhân tự gỡ nón. Vì
tính an toàn của việc gỡ nón bảo hộ, khi chưa có người biết thao tác
này thì không nên gỡ nón nếu không thật cần thiết.
o Khi gỡ nón luôn giữ cho đầu nạn nhân không bị kéo, gấp, vẹo theo
nón.
o Luôn cần có hai người để gỡ bỏ nón cho nạn nhân, chỉ một vài loại
nón không có phần che cằm có thể gỡ bỏ bằng một người.
o Một người (A) đứng phía trên đầu nạn nhân hoặc phía sau đầu nếu
nạn nhân nằm nghiêng, một người (B) đứng ngang phần ngực nạn
nhân hoặc phía trước ngực nếu nạn nhân nằm nghiêng.
o Nếu kính che mặt chưa được tháo ra: B luồn tay vào nón, một tay
giữ cằm, một tay giữ vùng chẩm của nạn nhân. A gỡ bỏ kính che mặt
bằng cách một tay giữ nón, tay kia kéo tấm che mặt lên, sau đó một
tay giữ nón ở vùng khuyết, gỡ kính che mặt từng bên (gỡ
bên nào giữ bên ấy).
o A giữ hai bên hàm nạn nhân (hình 1A), B gỡ hoặc cắt quai
nón (hình 1B). Nếu nón có phần che cằm A giữ hai bên
nón (hình 1D), B gỡ hoặc cắt quai nón (hình 1E).

 Nếu là nón không có phần che cằm: A vẫn giữ hàm nạn nhân,
B đặt hai tay hai bên, banh nón ra và từ từ kéo nón ra khỏi
đầu nạn nhân (hình 1C).
 Nếu là nón có phần che cằm: B luồn tay vào nón, một tay giữ
cằm, một tay giữ vùng chẩm của nạn nhân. A nắm phần che
cằm, kéo cho nón hơi ngửa ra để tránh cho nón mắc vào cằm

người khác khiêng hai chân và tất cả cùng khiêng nạn nhân ra. A là
người chỉ huy, B cảnh báo khi có nguy cơ đụng đầu hoặc nghiêng
ván.
o Đưa nạn nhân ra, đặt nằm ngửa trên mặt đất và tiếp tục quá trình cấp
cứu.
Cấp cứu nạn nhân ở dưới nước.
Những nạn nhân dưới nước thường do nhảy chúi đầu xuống vùng nước cạn
và bị CTCS cổ. Việc cấp cứu thường cần có nhiều người cùng xuống nước.
Việc đầu tiên là phải đưa nạn nhân lên khỏi mặt nước rồi mới thực hành các
bước cấp cứu tiếp theo.
o Một người (A) dùng tay kéo nhẹ và thẳng trục đầu nạn nhân cho nổi
lên mặt nước, cơ thể của nạn nhân trong nước cũng được nổi lên
theo.
o Nếu có miếng ván (hoặc bất cứ một vật phẳng cứng nào) đưa miếng
ván lót sau lưng nạn nhân. A vẫn giữ và kéo nhẹ, thẳng trục đầu nạn
nhân, đồng thời chỉ huy việc khiêng nạn nhân lên bờ hoặc lên
thuyền. Những người khác cùng nhau khiêng nạn nhân lên bờ hoặc
lên thuyền rồi tiếp tục quá trình cấp cứu.
o Nếu không có ván, A vẫn giữ và kéo nhẹ và thẳng trục đầu nạn nhân,
đồng thời chỉ huy việc đưa nạn nhân lên bờ. Một người khác khiêng
hai vai, những người còn lại cùng nhau đưa nạn nhân lên bờ.
Bất động nạn nhân.
Nẹp cổ:
o Ngoài các loại nẹp chuyên dùng như Mos Miami, Philadelphia, loại
nẹp cổ cứng, một miếng phẳng cuộn tròn lại, có thể tăng giảm chiều
cao, có phần dán hoặc đai cố định là loại tiện dụng trong lúc này.
o Nếu không có sẵn nẹp cổ, có thể lấy báo hoặc giấy gấp lại thành một
dải dài khoảng 50 cm, cao từ 8 – 12 cm (tùy theo từng nạn nhân).
Dùng vải hoặc khăn, giấy mềm bọc xung quanh. Có thể dùng vớ
hoặc ống tay áo, ống quần để bọc bên ngoài.

* Nếu có xuồng cấp cứu, chuyển nạn nhân lên xuồng cấp
cứu. Nếu không có xuồng cấp cứu cần chuyển nạn nhân lên
miếng ván cứng trước khi đặt lên cáng để tiện cho việc di chuyển khi đi chụp
Xquang hoặc làm các xét nghiệm lúc đầu khi tới bệnh viện.
* Một người (A) đứng trên đầu nạn nhân và chỉ huy, 8 người khác đứng hai bên
nạn nhân.
* Những người đứng hai bên nạn nhân nắm vào miếng vải lót, hai người ngang
vùng vai, hai người ngang vùng lưng – thắt lưng, hai người ngang vùng mông và
hai người dưới chân.
* Đặt miếng ván cứng bên cạnh, tất cả cùng khiêng nạn nhân qua miếng ván cứng
sao cho cơ thể nạn nhân thẳng trục và di chuyển theo kiểu tịnh tiến lên miếng ván
cứng.
* Đặt nạn nhân nằm ngửa. Không bao giờ đặt nằm sấp khi nghi ngờ có CTCS cổ.
* Dùng các dây cột ngang cố định nạn nhân vào ván, dùng bao cát hoặc quần áo
nạn nhân hoặc các vật dụng khác kê hai bên đầu nạn nhân (hình 4).
* Đặt nạn nhân đã được cố định trên miếng ván cứng lên cáng và chuyển nạn nhân
tới bệnh viện.
3. DI CHUYỂN BỆNH NHÂN TRONG BỆNH VIỆN.
 Bệnh nhân cần được chuyển đi các nơi làm các xét nghiệm, chẩn đoán hình
ảnh trong thời gian sớm nhất trong khi vẫn còn nằm trên ván cứng.
 Ngay sau khi không cần di chuyển nhiều nữa, bệnh nhân cần được bất động
bằng nẹp cổ cứng loại Philadelphia (hai mảnh trước sau) và nẹp lưng.
 Chuyển bệnh nhân qua giường xoay hoặc giường có nệm chống loét hoặc
giường có nệm dày và độ cứng tương đối ổn định (nệm cao su). Thao tác
chuyển bệnh nhân qua giường giống như khi chuyển nạn nhân lên ván
cứng.
 Trên giường bệnh, nếu không phải là giường xoay tự động hoặc có nệm
chống loét hoạt động tự động, cần phải xoay trở tư thế bệnh nhân ít nhất
mỗi giờ một lần để chống loét. Khi xoay giữ cho cơ thể và đầu bệnh nhân
thẳng trục (giống như xoay một khúc cây).