BÀN LUẬN TRONG NGHIÊN CỨU
KHOA HỌC

Mục đích của chương Bàn luận là để giải thích về công trình đã được thực hiện và
chỉ điều đó mà thôi, nghĩa là nói về phương tiện đã được sử dụng, phương pháp
nghiên cứu và các kết quả đạt được.
Về mặt quan niệm, chương Bàn luận (hay bình luận) của một công trình nghiên
cứu khác với các chương khác: chương Tư liệu và phương pháp và chương Kết
quả nghiên cứu mô tả một cách trung thực (không có tính cá nhân) công trình
được thực hiện như thế nào và đã thu được cái gì. Trong chương Bàn luận, ngược
lại là nơi trình bày một cách chủ quan những điều gì bản thân ta nghĩ. Chất lượng
và lợi ích của chương Bàn luận phản ánh văn hoá khoa học và sự thông minh của
tác giả. Không có một dạng dàn bài cho chương Bàn luận nhưng có những gợi ý
làm cho việc thực hiện phần này dễ dàng hơn.
BA MỤC TIÊU CỦA CHƯƠNG BÀN LUẬN
Chương Bàn luận phải đáp ứng ba mục tiêu liên kết từng phần với nhau.
Mục tiêu thứ nhất là xác định xem mục đích nghiên cứu của công trình đưa ra ở
cuối phần đặt vấn đề có đạt được hay không. Điều đó dẫn tới việc phải tóm tắt
những kết quả chính đáp ứng trực tiếp tới mục đích nghiên cứu: đó là phần duy
nhất chấp nhận việc nêu lại kết quả trong bài báo. Ngược lại, không được nhắc lại
tất cả các kết quả có trong phần kết quả nghiên cứu (1). Không được đưa thêm một
kết quả mới nào vào chương Bàn luận. Không được thay đổi bất cứ số liệu nào đã
đưa ở phần kết quả: nếu kết quả là 48% thì không được biến thành "gần 50%" hay
"khoảng một nửa". Một cách khác để đạt được mục tiêu đầu tiên là chỉ ra phần
đóng góp của bản thân công trình trong sự tiến triển của tri thức khoa học như đã
được trình bày trong phần đặt vấn đề.
Mục tiêu thứ hai của chương Bàn luận là đánh giá chất lượng và giá trị của kết quả
nghiên cứu (2). Chương Bàn luận phê bình và hướng vào mục tiêu của công trình
trong mỗi chương của bài báo, nhất là xác định những yếu tố có thể tác động vào
từng chương. Số lượng cá thể nghiên cứu có đủ lớn để rút ra kết luận? Liệu có sự
chệch hướng trong việc chọn đối tượng hay trong quá trình bảo quản động vật thí

sánh các kết quả đó với kết quả của các tác giả khác.
Chúng tôi khuyên các bạn trước hết nên viết các yếu tố chương Bàn luận rồi sau
đó hãy sắp xếp các yếu tố này.
Xây dựng một chương Bàn luận

PHÊ BÌNH LÝ
DO CHỌN LỰA
SO SÁNH VỚI CÔNG TRÌ
NH
NGHIÊN CỨU KHOA {HỌC
KHÁC
TƯƠNG TỰ
KHÁC

V
ật liệu
nghiên cứu
+ + +
Nh
ững cái
định đánh giá

+ + +
Tiêu chu
ẩn
đánh giá
+ + +
Kết quả sớm - + +
Kết quả phụ - + +
K

Có những tạp chí đòi hỏi bài báo kết thúc bằng một kết luận. Chúng tôi không
khuyến khích cách này. Một kết luận có nguy cơ nhắc lại những gì đã được nói
hoặc chỉ là một cố gắng để cứu một chương Bàn luận được thực hiện tồi. Cuối
cùng chương Bàn luận không được kết thúc bằng một tóm tắt, phần tóm tắt tự bản
thân nó là một chương, liên quan với đầu đề.
Cuối chương Bàn luận có thể tạo ra các giả thiết. Cần trình bày rõ ràng rằng đó chỉ
là giả thiết (1). Cũng có thể kết thúc chương Bàn luận bằng cách đưa ra những sự
không chắc chắn hoặc chỉ ra những điều chưa biết để giải quyết bằng các công
trình khác.
CÁC SAI LẦM
Cùng với phần tóm tắt, chương này là chương mà các tác giả gặp khó khăn nhất để
kiềm chế ý muốn giảng dạy của mình. Trong thực tế lỗi nặng nhất và hay gặp nhất
là thảo luận toàn bộ chủ đề mà không phải chỉ thảo luận về bản thân công trình.
Sai lầm này đôi khi toát ra ngay từ phần đặt vấn đề "5 bệnh án là điểm khởi đầu
để điểm y văn ". Nó đã biến chương Bàn luận của bài báo khoa học thành một
dạng điểm báo hay một bài giảng. Hiếm hơn, nó dẫn tới một bài lịch sử mà lẽ ra
việc này không có chỗ, trừ những ngoại lệ, trong một bài báo đăng kết quả nghiên
cứu.
Những lỗi khác có thể đôi khi gặp.
Lỗi đầu tiên là nhắc lại trong chương Bàn luận những cái đã viết ở phần Đặt vấn
đề (1). Thường không phải bao giờ cũng dễ để biết là việc đưa những cái đã được
các tác giả khác tìm thấy vào ngay phần đặt vấn đề để nêu giá trị của công trình là
tốt hơn hay là để điều đó trong chương Bàn luận. Một giải pháp là nhắc lại ở phần
Đặt vấn đề tình hình hiểu biết hiện nay và trong chương Bàn luận so sánh các kết
quả của mình với các kết quả của những tác giả khác (3), nghĩa là phần Đặt vấn đề
thì nêu chung hơn và ở phần thảo luận thì nêu cụ thể với các số liệu.
Sai lầm thứ hai là dẫn chứng thiếu chính xác: Thiếu chính xác khi sao chép kết quả
của các tác giả khác hay không chính xác về nội dung mà họ muốn nói (5). Điều
đó đòi hỏi ta không bao giờ trích dẫn các tác giả mà không đọc chính bài của họ
(xem chương 12) và xem xét lại để mình không làm biến dạng cả những quan sát

"Có sự nhất trí để nghĩ rằng "
7) Sử dụng các cách diễn đạt có tính cảm xúc:
Kết quả "làm thất vọng", "gây tò mò", "ngạc nhiên"
"Thật thú vị nhận thấy rằng "
"Phải nói thật quan trọng"
Sự cẩn thận
Chương Bàn luận vượt quá 1/2 độ dài của toàn bài báo là quá dài và có lẽ đã được
viết không tốt.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. International Committee of Medical Journal Editors. Uniform requirements
for manuscrips submitted to biomedical journals. N Engl J Med 1997;336:309-15
(traduction fran†aise, voir p.149).
2. Muray GD.The task of statistical referee. Br J Surg 1988;75:664-7.
3. Farfor JA. Enseigner la rédaction médicale.Chapitre III. Le style. Cah Med
1977;1-2:1053-9.
4. Farfor JA.Cours élémentaire de rédaction médicale. Chapitre XI. La
discussion. Cah Med 1977;3:79-81.
5. Revillard JP.Pour un enseignement de l'expression médicale et scientifique. La
rédaction d'un article. Lyon Medical 197