ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “ĐOÀN THUYỀN
ĐÁNH CÁ”

Còn đây:

Mặt trời xuống biển như hòn lửa
Sóng đã cài then, đêm sập cửa.
Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi
Câu hát căng buồm cùng gió khơi

Hát rằng: cá bạc biển Đông lặng
Cá thu biển Đông như đoàn thoi
Đêm ngày dệt biển muôn luồng sáng
Đến dệt lưới ta, đoàn cá ơi!

Đó là sự khác nhau của hai nguồn sống, ở hai giai đoạn sống của một
tâm hồn. Đoàn thuyền đánh cá là hình ảnh của cuộc sống mới, cuộc
sống mà ngư¬ời ta tìm thấy niềm tin vui bất diệt trong lao động.

Bài thơ miêu tả trọn vẹn một đêm lao động trên biển của đoàn thuyền
đánh cá. Hai khổ thơ đầu là cảnh ra khơi. Khung cảnh thiên nhiên được
phác hoạ ít nét mà vẫn cho ta cảm nhận được vẻ chắc nịch, thấm đậm
không khí khẩn trương của một buổi xuất bến ra khơi. Hai câu thơ đầu
gợi tả sự vận động của thời gian, mặt trời xuống biển, những con sóng
gợn những nét ngang luân chuyển qua lại như then cửa và mặt trời
xuống đến đâu, cánh cửa đêm như được kéo xuống đến đó. Khi những
ánh sáng mặt trời tắt hẳn cũng là lúc "sóng đã cài then", "đêm sập cửa".
Đúng thời điểm ấy, trong không gian của một đêm đã bắt đầu ấy, thênh


Cá nhụ cá chim cùng cá đé,
Cá song lấp lánh đuốc đen hồng,
Cái đuôi em quẫy trăng vàng choé,
Đêm thở: sao lùa nước Hạ Long.

Chỉ một hình ảnh "Đêm thở" mà ta như thấy cả màn đêm phập phồng,
thấy cả gió, cả sóng nư¬ớc. Theo nhịp thở của vũ trụ, ngàn con sóng
dồn đuổi ánh lên những đợt vàng sáng lấp lánh của vẩy cá phản chiếu
ánh trăng, của sao Thật huyền diệu!

Cá đã đầy khoang, lấp loá trong ánh rạng đông cũng là lúc đoàn thuyền
kết thúc một đêm lao động. Buồm lại căng lên đón ánh nắng sớm. Khổ
thơ cuối là cảnh trở về của đoàn thuyền đánh cá:

Câu hát căng buồm với gió khơi,
Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời
Mặt trời đội biển nhô màu mới,
Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi

Lại một sự hoà quyện tuyệt vời giữa thiên nhiên và con người. Vẻ đẹp
của bài thơ bừng lên trong ánh sáng huy hoàng, ánh sáng của mặt trời,
ánh sáng của sức lao động đã thành thành quả, của niềm vui lao động
chân chính.

Nhìn lại toàn bộ bức tranh mà tác giả đã miêu tả trong bài thơ, ta càng
thấy rõ hình ảnh con người vừa làm chủ tự nhiên (Ra đậu dặm xa dò
bụng biển - Dàn đan thế trận lưới vây giăng), vừa phô vẻ đẹp hoà quyện
cùng thiên nhiên (Thuyền ta lái gió với buồm trăng - Lướt giữa mây cao
với biển bằng; Câu hát căng buồm với gió khơi, Đoàn thuyền chạy đua