Sơ đồ 4.1. Sơ đồ VENN về quản lý bảo vệ rừng xã Văn Lăng
Trong sơ đồ. mức độ ảnh hưởng thường xuyên hay không thường xuyên tới bảo vệ
rừng được thể hiện bằng khoảng cách giữa các vòng tròn tổ chức với vòng tròn trung tâm
(Bảo vệ rừng).
Qua sơ đồ này ta thấy các cơ quan tổ chức như: UBND xã, ban xóm và các tổ chức
chuyên trách (kiểm lâm, tổ bảo vệ thôn) là những tổ chức thường xuyên quan tâm tới công
tác quản lý bảo vệ rừng nên có ảnh hưở
ng lớn. Còn những tổ chức không chuyên trách
nhưđoàn thanh niên, phụ nữ, hội nông dân, là những tổ chức không thường xuyên quan
tâm thì có ảnh hưởng không đáng kể, ta có thể thấy rõ hơn vấn đề này ở cấp thôn bản.
• Vai trò, sự quan tâm của các tổ chức, cơ quan tới bảo vệ rừng Để thấy được vai trò
và mối quan tâm của các tổ chức trong công tác quản lý bảo
vệ rừng chúng tôi tiến hành thảo lu
ận nhóm. Kết quả thảo luận được thể hiện ở bảng sau:
Bảng 4.12. Vai trò và mối quan tâm của các tổ chức đến công tác QLBVR 4.4.2.4. Đề xuất các giải pháp quản lý bảo vệ rừng
Trên cơ sở tìm hiểu và phân tích thực trạng quản lý bảo vệ rừng, cũng như những khó
khăn người dân gặp phải trong công tác quản lý bảo vệ rừng, thì các giải pháp cần phải
phù hợp với điều kiện địa phương như:
• Giải pháp kinh tế
Cần tiếp tục cấp kinh phí cho công tác bảo v
ệ rừng phòng hộ đầu nguồn cho các hộ
nhận khoản, nhằm tạo cơ sở cho việc gắn trách nhiệm và nâng cao ý thức của người dân
trong việc bảo vệđối tượng rừng này;
-Mở xưởng chế biến lâm sản phụ (mây tre đan, hàng thủ công, ) nhằm khai thác hết
tiềm năng về nguồn nguyên liệu, tạo thêm công ăn việc làm và thu nhập cho các hộ gia
đình;
Triển khai các hoạt động sản xu

quản lý bảo vệ rừng, tìm hiểu tẩm quan trọng của rừ
ng, xây dựng các mô hình kinh tế
trang trại giỏi, để củng cố, phổ biến nhân rộng những kinh nghiệm tốt, nâng cao nhận
thức của người dân về tầm quan trọng của công tác quản lý bảo vệ rừng

Tóm lại, để bảo vệ, phục hồi và phát triển tài nguyên rừng ở Văn Lăng cần phải có
nhiều giải pháp; các giải pháp đó có mối quan hệ và tác động qua lại khăng khít nhau. Vì
v
ậy các giải pháp phải được thực hiện đồng thời và linh hoạt. Mối quan hệ giữa các hệ
thống giải pháp cụ thể được mô tả bằng sơ đồ sau:

Sơ đồ 4.2. Mối quan hệ giữa các hệ thống giải pháp trong quản lý bảo vệ rừng đã giao
Qua sơ đồ này ta thấy rằng, việc áp dụng các giải pháp một cách đồng thời sẽ củng
cố được mối quan hệ hỗ trợ giữa các hệ thống giải pháp với nhau.
Đối với mỗi giải pháp về kinh tế, kỹ thuật được áp dụng chúng sẽ quyết định việc áp
dụng những giải pháp về tổ chức ở những hình thức khác nhau. ngược lại việc áp dụng các
giải pháp về tổ chức phù hợp sẽ nâng cao hiệu quả của các giải pháp về kinh tế kỹ thuật.
Các giải pháp về kinh tế, kỹ thuật và tổ chức trong quản lý b
ảo vệ rừng sẽ có tác
động tới một đối tượng nào đó là rừng đã giao cho hộ gia đình, với mục tiêu phát triển và
nâng cao chất lượng của tài nguyên rừng. Dưới những tác động của hệ thống các giải pháp
rừng sẽ được quản lý tốt hơn, phát triển tốt hơn, đồng thời nó có những kết quả phản hồi
trở lại để ta có thểđiều ch
ỉnh, bổ sung, lựa chọn việc áp dụng.
• Giải pháp phôi kết hợp giữa các bên liên quan trong công tác quản lý bảo vệ rừng
Hiện tại mối quan hệ phối kết hợp giữa các tổ chức còn lỏng lẻo và không thường
xuyên. Để củng cố mối quan hệ giữa các thành phần liên quan hiệu quả của công tác quản
lý rừng, thì cần phải xây dựng được những mối quan hệ khăng khít, chặ
t chẽ giữa các
thành phần. Trên cơ sở kết hợp kết quảđiều tra chúng tôi đã xây dựng được sơ đồ mô tả sự

- Toàn xóm đã thông qua và thống nhất thực hiện, nếu ai vi phạm sẽ bị xử lý theo pháp
luật 4.5. PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ CÓ SỰ THAM GIA
4.5.1. Khái niệm, nguyên tắc và phạm vi áp dụng PTD
• Khái niệm
Phát triển công nghệ có sự tham gia hay còn gọi là phát triển công nghệ cùng với
người nông dân (Participatory Technology Development - PTD) chính là sự kết hợp kiến
thức và năng lực nghiên cứu của những cộng đồng địa phương và các tổ chức phát triển
trong quá trình học hỏi lẫn nhau. Mục đích cuối cùng là tăng cường kinh nghiệm và khả
năng qu
ản lý kỹ thuật của cộng đồng và người dân địa phương bằng chính nội lực của họ.
trong đó hoạt động của người dân giữ vai trò chủ đạo trong toàn bộ tiến trình. Tuy nhiên,
tiếp cận PTD đòi hỏi thời gian, sự kiên nhẫn sự nhiệt thành từ phía những người bên ngoài,
nhà nghiên cứu và cán bộ khuyến nông khuyến lâm. Phát triển công nghệ có sự tham gia là
cách tiếp cận lôi cuốn nông dân vào việc phát triển các kỹ
thuật NLN phù hợp với điều
kiện cụ thể của họ.
• Nguyên tắc
-PTD phải là một chuỗi hoạt động liên tục;
- Nông dân (nam và nữ) phải là những người đưa ra ý tưởng thử nghiệm và đóng vai
trò quan trọng trong việc xác định những việc cần làm trong thử nghiệm;
-Các hoạt động thử nghiệm phải được người dân thực hiện trên đất, rừng của h
ọ (sở
hữu cá nhân hoặc cộng đồng) và chịu sự giám sát theo dõi của họ, họ đảm nhận chức năng
đó một cách tự nguyện và không bị áp đặt bởi người ngoài;
-Cán bộ khuyến nông khuyến lâm phải hiểu rõ nhu cầu, hoàn cánh của người dân địa
phương và tham gia tích cực, có trách nhiệm vào tiến trình thử nghiệm, phải đóng vai trò
là người hỗ trợ, thúc đẩy nông dân và các tổ chức của họ trong việ

hiện những điều trong phạm vi nào đó. PTD không bàn lới những vấn đề vượt khỏi phạm
vi quyết định của thôn.
4.5.2. Tiến trình phát triển công nghệ có sự tham gia
Sau hơn 2 năm tiến hành thử nghiệm phát tri
ển công nghệ có sự tham gia lại khu vực
nghiên cứu với 6 thử nghiệm triển khai: Trồng tre Bát Độ lấy măng; Làm giầu rừng băng
một số loại cây địa phương; Nuôi trồng nấm; Thử nghiệm các giống ngô; Thử nghiệm
trồng một số giống đậu tương; Thử nghiệm trồng dứa. Trên cơ sở kết quả thử nghiệm
chúng tôi đề xuất một số
kinh nghiệm về phát triển công nghệ có sự tham gia trong phát
triển NLN như sau:
4.5.2.1. Giai đoạn chuẩn bị
Mục tiêu của giai đoạn này là các bên có sự hiểu biết chung về tình hình thôn bản,
xác định được các cơ hội và vấn đề trong thôn bản. Thống nhất với địa phương về việc tiến
hành PTD, làm rõ các lợi ích và nghĩa vụ của người dân tham gia, chọn được địa phương
tham gia PTD.
Trong giai đoạn này cần tiến hành một số hoạt động theo trình tự sau:
• Tổ chức đánh giá nông thôn (Phân tích tình hình)
Thu th
ập số liệu sơ cấp bằng các cuộc viếng thăm sơ bộ thảo luận với lãnh đạo xã,
thôn để có thông tin chung;
Thu thập số liệu thứ cấp. phân tích thông tin phát hiện các vấn đề, cơ hội cũng như
tiềm năng trong thôn, bản liên quan đến quản lý và đổi mới sản xuất, các công cụ phân tích
được nhà nghiên cứu và cán bộ khuyến nông lâm áp dụng để phân tích vấn đề với thôn bản
nh
ư: SWOT, cây vấn đề. Kết quả là tìm ra nguyên nhân của các vấn đề và đưa ra định
hướng các giải pháp ưu tiên;

-Chọn lựa địa phương tham gia PTD và tạo lập mối quan hệ: Hoạt động này cần xác
định được thôn bản tham gia PTD, trong đó nhà nghiên cứu và cán bộ khuyến nông lâm

tổ chức, thành phần tham gia gồm đại diện các hộ gia đình trong thôn, bản. Nên khuyến
khích phụ nữ tham gia ngay trong cuộc họp thôn đầu tiên; lãnh đạo xã, thôn, trưởng bản,
đại diện các ban chuyên môn về nông lâm, địa chính trong xã, các cơ quan nông lâm
nghiệp ở đị
a phương. Trong cuộc họp này các công việc sau được tiến hành:
-Giới thiệu về PTD, cán bộ khuyến nông và nhà nghiên cứu giới thiệu các khái niệm,
nguyên tắc chung của PTD, làm rõ vai trò trách nhiệm, lợi ích của nhà nghiên cứu, khuyến
nông lâm, thôn bản và hộ gia đình khi tham gia vào tiến trình PTD;
-Thống nhất chủ đề PTD: Các bên thảo luận với nhau để đi đến thống nhất kết quả
công việc này là một chủ đề PTD rõ ràng được thôn bản, người dân, nhà nghiên cứ
u và
khuyến nông lâm nhất trí.
-Lập kế hoạch làm việc cho những ngày tiếp theo của đợt khởi xướng: Nhóm thúc
đẩy (cán bộ khuyến nông và nhà nghiên cứu) sử dụng một bảng ma trận trên giấy Ao để
thảo luận và lập kế hoạch với thôn bản, trong đó các nội dung như: tiến trình, các hoạt
động, kết quả dự kiến, thời gian, người chịu trách nhiệm được nhóm thúc đẩy đưa ra trước,
sau
đó toàn thôn sẽ đề xuất việc phân công số hộ tham gia, địa điểm làm việc
- Bình chọn nông dân nòng cốt tham gia vào giai đoạn khởi xướng: Đưa ra các tiêu
chí để thôn bản tiến hành thảo luận và bình chọn, các tiêu chí gợi ý để lựa chọn như: Đây
là các nông dân quan tâm đến đổi mới sản xuất, năng động; Đại diện cho nhóm dân tộc
chính trong thôn, bản; Cân đối tỷ lệ tham gia theo giới, tuổi, thành phần kinh tế, kế
t quả sẽ
chọn được các hộ đại diện từ 3 - 5 người một nhóm làm việc ở ngoài hiện trường.
4.5.2.2. Giai đoạn khởi xướng PTD
• Phát hiện ý tưởng:
Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất của giai đoạn khởi xướng PTD, thục tiêu của
nó là khám phá ra các ý tưởng mới của dân và các bên liên quan: các ý tưởng mới này phải
đạt các tiêu chí:
-Đổi mới về kỹ thuật hoặc quản lý và

đầy đủ, c
ụ thể, rõ ràng và dễ hiểu với tất cả các bên liên quan.
-Xây dựng phiếu ý tưởng: Phiếu ý tưởng là một công cụ làm rõ ý tưởng đã được đề xuất,
có hai câu hỏi chính trong phiếu ý tưởng cần làm rõ là: l) Mục đích của việc làm thử,
chúng ta muốn tìm ra điều gì mới? 2) Lý do, vấn đề mong muốn được làm thử nghiệm?
Phương pháp tiến hành: Sử dụng công cụ phiếu ý tưởng, nhà nghiên cứu và khuyến nông
thúc đẩy nông dân xây d
ựng phiếu ý tưởng, các câu hỏi trong phiếu ý tưởng được đặt ra
cho nông dân, có thể giải thích các câu hỏi này một cách khác nhau để người dân có thể
hiểu chính xác và đưa ra các câu trả lời đầy đủ. Nông dân động
não và thảo luận với nhau để đưa ra các câu trả lời, các bên chọn lựa các câu trả lời đầy đủ,
rõ ràng, chính xác để ghi vào phiếu ý tưởng.
• Lửa chọn thử nghiệm
-Mục tiêu: Tất cả các phiếu ý tưở
ng được trình bày rõ ràng cho toàn thôn, các ý
tưởng quan trọng được thôn bản quyết định lựa chọn đưa vào thử nghiệm. Trình tự và các
bước tiến hành:
+ Trước khi tổ chức cuộc họp thôn để trình bày các phiếu ý tưởng và tổ chức
bình chọn, nhà nghiên cứu và cán bộ khuyến nông lâm thảo luận lần cuối với những nông
dân nòng cốt để sàng lọc các phiếu ý tưởng, tập hợp tất cả các phiếu ý tưởng và xem xét,
loại bỏ ý tưởng trùng lặp, gom các ý tưởng gần giống nhau thành một ý tưởng; + Bình
chọn ý tưởng để thử nghiệm: Các tiêu chí cơ bản sau đây để quyết định lựa chọn các phiếu
ý tưởng tốt: Ý tưởng ph
ải liên quan đến chủ đề PTD đã thống nhất; Ý tưởng phải có tiềm
năng lan rộng sau này; Ý tưởng sẽ có lợi cho nhiều nông dân thay vì một vài người.
-Phương pháp tiến hành: Trình bày các phiếu ý tưởng trong cuộc họp thôn, nông dân nòng
cốt mỗi nhóm trình bày tất cả những phiếu ý tưởng của nhóm mình đã phát triển được. Cán
bộ khuyến nông thúc đẩy người dân thảo luận, làm rõ các phiếu ý tưởng và bầu chọn theo
phương pháp bỏ phiếu, sau
đó sắp xếp theo thứ tựưu tiên. Cũng trong việc bình chọn, nếu

quá lớn để bảo đảm khả năng tổ chức thực hiện và giám sát tiếp theo, cũng không nên quá
ít để có kết quả thống kê chính xác.
• Thiết kế thử nghiệm
Các phiếu thử nghiệm được làm rõ các tiêu chí và yêu cầu kỹ thuật công nghệ mới và
được thiết kế rõ ràng, nông dân có thể sử dụng được. Thử nghiệm được thiết kế với sự
tham gia của nhà nghiên cứu, cán bộ khuyến nông lâm và nhóm nông dân được lựa chọn
tham gia. Nhà nghiên cứu thúc đẩy để thực hiện bước này.
Phương pháp tiến hành: Vi
ệc thiết kế các thử nghiệm cần tiến hành ngay tại vị trí dự
kiến sẽ bố trí thử nghiệm của nông dân. Trước hết sử dụng công cụ phiếu thử nghiệm để
thúc đẩy nông dân tham gia thiết kế thử nghiệm lên giấy Ao, phiếu thử nghiệm phải bảo
đảm các yêu cầu:
-Mục đích, mục tiêu, lý do của từng thử nghiệm được xác định rõ ràng; Thử nghiệm
được thiết kế chi tiết, xác định các công thức thử nghiệm, tuỳ theo loại thử nghiệm mà xác
định quy mô thử nghiệm (diện tích bao nhiêu, bao nhiêu cây, có hay không có đối chứng,
lặp lại bao nhiêu lần? ) phù hợp để có thểđánh giá và kết luận sau này;
-Các tiêu chí giám sát, đánh giá về số lượng và chất lượng, định lượng và định tính
cần được thiết kế, xác định với nông dân và các bên tham gia;
-Xác định nơi thu thập thêm thông tin và làm cách nào để có thông tin đó hỗ trợ cho
tiến trình thử nghiệm.
Đến đây chúng ta kết thúc giai đoạn khởi xướng, các thông tin và kết quả khởi xướng
cần được cung cấp cho cấp lãnh đạo địa phương và các ban ngành liên quan và tạo ra các
cam kết giữa các bên tham gia.
4.5.2.3. Giai đoạn thực thi thử nghiệm
• Xây dựng kế hoạch hành động
Lập kế hoạch hoạt động là một khâu hết sức quan trọng, nó giúp cho nông dân, cán
bộ nghiên cứu và cán bộ khuyế
n nông lâm dự định được khối lượng công việc mà họ phải
thực hiện, từđó sắp xếp công việc theo thứ tựưu tiên và trật tự thời gian hợp lý, đồng thời
phân công trách nhiệm cụ thể phù hợp với trách nhiệm của từng bên. Do đó việc lập kế