Bình giảng bài thơ Mộ ( chiều tối ) trong tập
Ngục trung nhật kí ( Nhật kí trong tù )

Phiên âm :
Quyện điểu quy lâm tầm túc thụ,
Cô vân mạn mạn độ thiên không .
Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,
Bao túc ma hoàn, lỗ dĩ hồng.
Dịch nghĩa :
Chim mỏi về rừng tìn cây ngủ,
Chòm mây lẻ loi trôi lững lờ trên tầng không .
Thiếu nữ xóm núi xay ngô,
Ngô vừa xong, lò than đã đỏ.
Dịch thơ:
Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ,
Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không .
Cô em xóm núi xay ngô tối,
Xay hết, lò than đã rực hồng.

Phân tích đề:

- Đề yêu cầu bình giảng một bài thơ trong tập Ngục
trung nhật kí .Kiểu bài đã được nói rõ ở đề bài.Tuy
nhiên, đây là một kiểu bài khó, vì phải bình giảng trọn
vẹn một tác phẩm trữ tình, nhưng lại là thơ tứ tuyệt,
luật Đường, nội dung rất hàn súc .Do đó, người viết
không chỉ nắm vững kỹ năng bình giảng, mà còn phải
hiểu rõ đặc trưng của thể thơ Đường.
- Chiều tối là bài thơ trong tập Ngục trung nhật kí .Bởi
vậy, người viết còn phải hiểu được những nét khái
quát về tập thơ, nhất là về hoàn cảnh sáng tác, nội

chấm phá, những bức hoạ phong cảnh đã thể hiện rõ.
Đấy là lối viết “thi trung hữu hoạ” ( trong bài thơ có
hoạ ) của thơ xưa. Song, phong vị cổ thi ấy do sự gần
gũi về bút pháp .Còn thực ra, đây vẫn là buổi chiều
nay, với cảnh thật, mà người người thật ( người tù –
nhà thơ ) đang tận mắt nhìn ngắm .

- Bức tranh phong cảnh kia tuy đẹp và nên thơ nhưng
vẫn có nét buồn.Quyện, nguyên nghĩa là mỏi, chán ;
mỏi mệt .Tầm là tìm kiếm .Cánh chim sau một ngày
rong đuổi, trong cái giờ khắc của ngày tàn, mỏi mệt,
phải trở về rừng đặng tìm kiếm chỗ trú.Cô là lẻ loi,
một mình. Mạn mạn là dài và rộng, không là trên bầu
trời dài, rộng mênh mông .Bản thân bầu trời vẫn dài
rộng như là triệu năm qua, nhưng đám mây đơn lẻ kia
dã khiến nó càng trở nên mênh mang hơn .Hai câu
thơ, theo đúng nghĩa đen cũng đã chỉ ra một cảnh
buồn .Với người bình thường, thậm chí đang vui,
trước cảnh ấy, lòng hẳn không sao tránh một cảm xúc
man mác, bâng khuâng. Câu thơ khiến nguời ta liên
tưởng đến một buổi chiều khác, trong thơ cổ :

Trời chiều bảng lảng bóng hoàng hôn,
Tiếng ốc xa đưa lẫn trống dồn.
Gác mái ngư ông về viễn phố,
Gõ sừng mục tử lại cô thôn.
Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi,
Dặm liễu sương sa khách bước dồn.
Kẻ chốn Chương Đài người lữ thứ,
Lây ai mà kể nỗi hàn ôn.

của sự lẻ loi, hoang vắng, thì cảnh ở đây, dù là đêm
tối nhưng ấm áp, giàu sức sống. Đôi, mắt của người
nghệ sĩ ở cảnh truớc khi phóng nhìn ra xa và lên cao,
càng nhìn càng mất hút và trống trải .Khi đôi mắt ấy
nhìn gần, đã bắt gặp một hình ảnh không ngờ :

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc

Vóc dsáng của người thôn nữ cùng với cônlg việc lao
động dường như là thường ngày ấy đã xua di sự cô
quạnh giữa miền sơn cước .Và, đến lúc công việc đã
xong, thì ánh sáng tràn ngập:

Bao túc ma hoàn, lỗ dĩ hồng.

Trong bóng đêm, ánh sáng ấy càng có sức lan toả
.Lòng người từng man mác buồn đã ấm lại cùng với
ánh lửa đơ kia . Đến đây thì sự vận động của hình
tượng thơ tới đọ trọn vẹn.

4. Mộ là bài thơ rất tiêu biểu cho phong cách nghệ
thuật thơ Hồ Chí Minh
Khi sử dụng thể thơ luật Đường, tác giả đã vận dụng
khá nhuần nhuyễn bút pháp chấm phá để tả cảnh, lấy
động tả tĩnh, đặc biệt là lấy cảnh tả tình. Trong bài
thơ, không có từ hay chi tiết nói về chủ thể trữ tình,
nhưng người đọc vẫn nhận ra đội mắt, tấm lòng của
con người ấy .Tuy nhiên, dù mang phong vị cổ điển,
đây vẫn là bài thơ hiện đại .Chất hiện đại đó bộc lộ ở
sự vận động của hình tượng thơ, nhất là ở tấm lòng