TIỂU LUẬN
Đề tài “Mối quan hệ Điều khiển phục tùng, các hình thức điều
khiển và sự vận dụng trong quản lý doanh nghiệp
” LỜI GIỚI THIỆU
Tổ chức và Quản lý trong hoạt động Kinh doanh là đến mối quan hệ và sự
phối hợp quan hệ cùng với sự phối hợp hoạt động giữa các bộ phận trong một

- Chức năng là lý do hình thành và tồn tại của một tổ chức được khái quát
từ các nhiệm vụ chính phải làm thường xuyên để thực hiện mục tiêu của tổ chức.
- Cơ cấu là phương tiện để thực hiện chức năng, bao gồm các bộ phận hợp
thành tổ chức.
- Cơ chế vận hành là phương thức vận hành để cơ cấu hoạt động đúng
chức năng.
Do đó trong một tổ chức chúng ta phải biết kết hợp hài hoà cả 3 yếu tố
trên, có như vậy mới mong đạt được hiệu quả hoạt động của mình. Bởi lẽ chức
năng không rõ ràng sẽ không phục vụ đúng mục tiêu, cơ cấu không hợp lý sẽ
không thực hiện tốt chức năng, cơ chế không phù hợp sẽ gây rối loạn sự vận
hành của tổ chức.
2/CƠ CẤU TỔ CHỨC
Bất kỳ một hệ thống tổ chức nào dù được xây dựng theo loại hình nào
cũng đều bao gồm cơ cấu chính thức và cơ cấu không chính thức. Điều đó phản
ánh cách thức tổ chức bên trong của một hệ thống, biểu hiện sự thống nhất của
các mối quan hệ qua lại, vững chắc giữa các bộ phận của nó. Trong đó cơ cấu
chính thức là bộ khung của tổ chức làm nền móng cho hoạt động quản lý. Còn cơ cấu không chính thức đóng vai trò làm “gia vị” giúp giải quyết các vấn đề
phức tạp, tế nhị trong doanh nghiệp.

2.1/Cơ cấu chính thức:
* Cơ cấu chính thức của tổ chức là cơ cấu được ghi nhận chính thức trong
các văn bản pháp lý, điều lệ tổ chức của doanh nghiệp, cũng có trường hợp
không được ghi thành văn bản song được hợp thức hoá theo truyền thống, được
mọi người ghi nhận như là một thể chế.
* Cơ cấu chính thức xác định rõ vai trò, vị trí của mỗi bộ phận và mỗi
người trong tổ chức với các mối quan hệ quyền lực trong nội bộ tổ chức (bao
gồm quyền hạn, trách nhiệm, chế độ làm việc) để thực hiện sự phân công, phân

thể luôn phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Trong đó quan trọng và trước hết là thực
trạng tổ chức và trình độ kiến thức, chuyên môn, năng lực phẩm chất của người
quản lý cũng như chức năng, quyền hạn, trách nhiệm của mỗi cấp trong thứ bậc
của hệ thống tổ chức quản lý. Vì vậy sự điều khiển sẽ rất dễ rơi vào tình trạng
chủ quan tuỳ tiện, xử lý đối phó vụn vặt, mất đồng bộ trong hoạt động quản lý.
Sự điều khiển đó có thể mang tính hành chính (cưỡng chế thi hành) hoặc mang
tính hướng dẫn. Tính hành chính ở đây có thể hiện qua các phương pháp hành
chính:
Các phương pháp hành chính là các phương pháp tác động dựa vào các
mối quan hệ tổ chức của hệ thống quản lý và kỷ luật của doanh nghiệp.
Các phương pháp hành chính trong quản trị kinh doanh chính là các cách
tác động trực tiếp của chủ doanh nghiệp lên tập thể những người lao động dưới
quyền bằng các quyết định dứt khoát, mang tính bắt buộc, đòi hỏi người lao
động phải chấp hành nghiêm ngặt, nếu vi phạm sẽ bị xử lý kịp thời, thích đáng.
Điều này thường được thể hiện qua nội quy làm việc của doanh nghiệp hay như các quyết định của cấp trên yêu cầu cấp dưới phải thực hiện công việc được
giao.
Vậy các phương pháp hành chính có vai trò như thế nào trong quản trị
kinh doanh?
Nó xác lập trật tự kỷ cương làm việc trong doanh nghiệp. Là khâu nối các
phương pháp quản trị khác lại, phương pháp hành chính giải quyết các vấn đề
đặt ra trong doanh nghiệp rất nhanh chóng; Tác động hành chính có hiệu lực
ngay từ khi ban hành quyết định. Vì vậy các phương pháp hành chính hết sức
cần thiết trong những trường hợp hệ thống bị rơi vào những tình huống khó
khăn, phức tạp.
Các phương pháp hành chính tác động vào đối tượng quản trị theo 2
hướng tác động về mặt tổ chức và tác động diều chỉnh hành vi của đối tượng
quản trị

năng có sự giải thích khác nhau đối với nhiệm vụ được giao.
Là một nhà Quản lý chúng ta cần phân biệt các phương pháp hành chính
với kiểu quản lý hành chính quan liêu do việc lạm dụng các kỷ luật hành chính,
sử dụng mệnh lệnh hành chính thiếu cơ sở khoa học, theo ý muốn chủ quan.
Thường những mệnh lệnh kiểu đó gây ra nhiều tổn thất cho doanh nghiệp, hạn
chế sức sáng tạo của người lao động. Đó cũng là nhược điểm của phương pháp
hành chính. Cán bộ quản lý và cơ quan quản lý cần phải có trách nhiệm với
mệnh lệnh mà mình đưa ra, chống việc lạm dụng quyền hành nhưng không có
trách nhiệm, cũng như chống hiện tượng trốn tránh trách nhiệm, không chịu sử
dụng những quyền hạn được phép sử dụng và phải chịu trách nhiệm.
Tóm lại, các phương pháp hành chính là hoàn toàn cần thiết, không có
phương pháp hành chính thì không thể quản trị kinh doanh có hiệu quả. Điều đó
tương tự như việc quản lý một đất nước mà không có luật pháp thì không làm
sao có thể quản lý nổi. Một thực tế trong tổ chức và quản lý yếu tố quan trọng nhất, năng động nhất là con người. Vì vậy trong mối quan hệ giữa cấp trên và
cấp dưới trong một tổ chức người lãnh đạo quản lý phải làm tốt công tác tổ chức
chính bản thân và cả tổ chức do mình lãnh đạo, quản lý. Hiểu và nắm tổ chức
không chỉ về mặt cơ cấu; bộ máy; con người, phương tiện làm việc mà phải tìm
hiểu sâu nắm chắc chức năng nhiệm vụ, đường lối, mục tiêu phương hướng hoạt
động của tổ chức. Việc xây dựng và điều hành một tổ chức phải xuất phát từ một
yêu cầu công việc thực tế và từ một tầm nhìn rộng. Nếu không sẽ dẫn tới các tổ
chức dẫm chân lên nhau, cồng kềnh, kém hiệu lực.
*Tính hành chính được thể hiện qua cơ cấu trực tuyến và tính hướng dẫn
được thực hiện qua cơ cấu chức năng:
-Cơ cấu trực tuyến (đường thẳng theo chiều dọc)
Loại hình này chiếm vị trí quan trọng trong hệ thống quản lý thuộc bất kỳ
doanh nghiệp nào. Nội dung cơ bản của cơ cấu trực tuyến là một cái thang gồm
nhiều bậc, trong đó cấp bậc trên điều khiển (quyết định, ra mệnh lệnh, trực tiếp,

Trên H.1 là cơ cấu trực tuyến mở rộng theo chiều dọc, trong đó phải phân
công cho nhiều người thực hiện các phần việc khác nhau.
Mở rộng hơn nữa thì chia ra nhiều cấp, trong đó mỗi cấp lại có người điều
khiển và kiểm tra các khâu trực thuộc (H.2). H.1
H.3
Qu¶n §èc
§èc C«ng
Tæ Trëng Tæ Trëng Tæ Trëng
§èc C«ng §èc C«ng
Qu¶n §èc Ph©n Xëng Qu¶n §èc
Gi¸m §èc Doanh NghiÖp

Ở mỗi cấp quản lý, người đứng đầu thường không thể trực tiếp quán
xuyến mọi mặt vì vậy cần có những người phó đặc trách từng phần việc; do thủ
trưởng phân công (ổn định lâu dài) và trực tiếp chịu trách nhiệm trước thủ
trưởng (không phải là 1 cấp quản lý trung gian). Đến lượt những người phó lại
phải có một số trợ lý giúp sức. Hình 3 là một ví dụ đối với một doanh nghiệp có
quy mô tương đối lớn.
Một dẫn chứng cụ thể
Với tinh thần tích cực năng động chủ động sáng tạo phát huy các thuận
lợi, khắc phục các khó khăn tập thể cán bộ công nhân viên công ty xây lắp vật tư

việc và chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty.
Ngoài ra để có thời gian tập chung vào những vấn đề lớn có tính chất
chiến lược giám đốc đã giao quyền chỉ huy, phụ trách một mảng công việc cho
cấp phó của mình. Các cấp phó này phải có trách nhiệm thực hiện đầy đủ nhiệm
vụ được giao .
Các chức năng quản lý khác cũng được giao cho các thủ lĩnh chức năng
(Trưởng các phòng ban phụ trách ) gắn với trách nhiệm về công việc của mình
trước giám đốc và cấp trên trực tiếp quản lý mình . *Sự điều khiển hành chính có khi là tuyệt đối (phải chấp hành đầy đủ, vô
điều kiện) song cũng có những trường hợp cấp dưới đề nghị xem xét lại trong
khi vẫn phải chấp hành cho đến khi có quyết định mới. Mặt khác hướng dẫn
cũng có thể là bắt buộc hoặc chỉ là tham khảo để vận dụng.
2/Các hình thức điều khiển và sự vận dụng trong quản lý doanh nghiệp:
Điều khiển được thực hiện qua các hình thức quyết định khác nhau, như
chỉ thị, mệnh lệnh, thông báo(bằng văn bản hay truyền miệng).
*Lệnh: là yêu cầu của cấp trên (hoặc người phụ trách) đối với cấp dưới
(hoặc người thừa hành), đòi hỏi họ phải thực hiện một nhiệm vụ nhất định, có
chỉ rõ thời hạn phải hoàn thành hoặc những yêu cầu đặc biệt phải đảm bảo. Chỉ
những cán bộ quản lý trực tuyến (thủ trưởng cấp trên) mới có quyền ra lệnh.
Nếu lệnh có tính bắt buộc phải thực hiện tuyệt đối thì nó phải đáp ứng các tiêu
chuẩn pháp lý để có hiệu lực cao.
*Chỉ thị: là yêu cầu đối với người dưới quyền khi xử lý những sự việc
riêng biệt. Các phó giám đốc, quản đốc, trưởng phòng có quyền ra những chỉ thị trong phạm vi quyền hạn được giao (theo quy chế của doanh nghiệp), không
vi phạm các mối quan hệ chính thức.
Chỉ thị có thể được người dưới quyền khiếu nại thẳng lên giám đốc doanh

nghiệp. Cũng như thể hiện bộ mặt của một doanh nghiệp có văn hoá hay không
vì khi cấp trên ra quyết định thì cấp dưới ở đó sẽ phải nhất nhất tuân theo và
cùng bổ sung, góp ý với các quyết định của giám đốc.
TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Giáo trình tổ chức quản lý.
2. Giáo trình quản trị kinh doanh.
3. Khoa học tổ chức và quản lý.
4. Quản lý và chỉ huy quản lý.
MỤC LỤC

LỜI GIỚI THIỆU
SƠ LƯỢC VỀ CƠ CẤU TỔ CHỨC QUẢN LÝ
1. Khái niệm
2. Cơ cấu tổ chức
2.1. Cơ cấu chính thức
2.2. Cơ cấu không chính thức
QUAN HỆ ĐIỀU KHIỂN PHỤC TÙNG
I. Vai trò của quan hệ điều khiển - phụ tùng
II. Các hình thức điều khiển và sự vận dụng trong quản lý doanh
nghiệp
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO